ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΤΟ ΑΝ. ΣΟΥΔΑΝ


Με τους αντάρτες του γαλάζιου Νείλου 

1.   2.   3. 


Ο άγνωστος πόλεμος της Αφρικής

"Είσαι ο πρώτος δημοσιογράφος που επισκέπτεται την απελευθερωμένη ζώνη. Δε θέλουμε να σου πούμε εμείς τι πρόκειται να δείς εκεί κάτω. Μάτια έχεις, θα κρίνεις μόνος σου". Βρισκόμαστε στο Μπαχαρντάρ, μια πόλη της βορειοδυτικής Αιθιοπίας, προετοιμάζοντας το τελικό στάδιο της αποστολής μας στις αντάρτικες περιοχές του Ανατολικού Σουδάν. Στα γραφεία της Συμμαχίας Σουδανικών Δυνάμεων (SAF), o Αμάρ Χασάν και ο Τζόν Μπενγκάι μας εξηγούν τις λεπτομέρειες της διαδρομής: 460 χιλιόμετρα μέχρι το παραμεθόριο χωριό αλ-Μαχέλ, πέρασμα των συνόρων κι ύστερα κάμποσα χιλιόμετρα μέχρι τη Μένζα, το κεφαλοχώρι της απελευθερωμένης ζώνης στην επαρχία του Γαλάζιου Νείλου. Συνολικά, κάπου δέκα ώρες δρόμος με το καλύτερο όχημα της οργάνωσης -ένα Land Cruiser με καρότσα, λάφυρο όπως μας είπαν από μια επιδρομή των ανταρτών σε κρατική επιχείρηση... Η βραδιά κλείνει με ομαδικό δείπνο, αλά σουδανικά: όρθιοι όλοι γύρω από το τραπέζι, τρώμε με τα χέρια από τρεις κοινές πιατέλες με όσπρια, καυτερή πράσινη πιπεριά και σαλάτα. Το ραντεβού για την αναχώρηση έχει ήδη οριστεί. Νωρίς το πρωί, το αυτοκίνητο της SAF με τον Γιασίν στο τιμόνι και το ντόπιο σύνδεσμο για το πέρασμα των συνόρων μας περίμενε έξω από το ξενοδοχείο.

Τι ξέραμε για το αντάρτικο της Μένζα και τη SAF φεύγοντας από την Αθήνα για τη βορειοανατολική Αφρική; Στην πραγματικότητα, αρκετά λίγα πράγματα. Οι περισσότερες γνώσεις μας αφορούσαν την άλλη πλευρά -το καθεστώς του Χαρτούμ που οι αντάρτες επιχειρούν να ανατρέψουν. Ενα καθεστώς που λες και συνδυάζει ό,τι χειρότερο μπορεί κανείς να συναντήσει στη διεθνή πολιτική σκηνή: μια στρατιωτική δικτατορία αποφασισμένη να οικοδομήσει ολοκληρωτικό ισλαμικό κράτος με νεοφιλελεύθερη οικονομική πολιτική! Τα θεμέλια γι' αυτό το εφιαλτικό εγχείρημα μπήκαν με το στρατιωτικό πραξικόπημα της 30ης Ιουνίου 1989, όταν η σκληροπυρηνική πτέρυγα των σουδανικών ενόπλων δυνάμεων ανέλαβε την εξουσία με την πρόθεση να εμποδίσει τις προσπάθειες για μία ειρηνική επίλυση του χρόνιου πολιτικού προβλήματος που η χώρα κληρονόμησε από την αποικιοκρατία: της αντίθεσης ανάμεσα στο σχετικά αναπτυγμένο, αραβικό και μουσουλμανικό βορρά και τον πιο καθυστερημένο νότο, που κατοικείται από μαύρους πληθυσμούς (Ντίνκα, Νούερ, Σίλουκ, κά) οι οποίοι είτε έχουν προσηλυτιστεί στο χριστιανισμό είτε διατηρούν τις δικές τους, αφρικανικές παγανιστικές λατρείες. Οπως συμβαίνει συνήθως σ' αυτές τις περιπτώσεις, η χούντα του στρατηγού Ομάρ αλ-Μπεσίρ έθεσε εκτός νόμου τα πολιτικά κόμματα, διέλυσε τα συνδικάτα, έκλεισε όλες τις εφημερίδες (εκτός από το επίσημο όργανο του στρατού), γέμισε τις φυλακές και τα ανακριτικά τμήματα (γνωστά σαν "σπίτια-φαντάσματα", για ευνόητους λόγους). Αμέσως μετά, βάλθηκε να αναμορφώσει τη χώρα με τη βοήθεια του Εθνικού Ισλαμικού Κόμματος (NIF) του δόκτορα Χασάν αλ-Τουράμπι, πολιτικού σχηματισμού που στις τελευταίες ελεύθερες εκλογές (1986) είχε πάρει λιγότερο από 10 % των ψήφων. Η πιο ακραία μορφή ισλαμικού νόμου επιβλήθηκε σε όλη την επικράτεια, το νομικό καθεστώς των γυναικών υποβιβάστηκε σε αυτό των ανηλίκων και οι περιοχές των "απίστων" ή των "αιρετικών" (των μη-φανατικών δηλαδή μουσουλμανικών πληθυσμών) κηρύχθηκαν πεδίο ιερού πολέμου και προσηλυτισμού · στο νότο, ο πόλεμος πήρε τη μορφή γενοκτονίας με μαζικούς εξανδραποδισμούς αμάχων και καταγγελίες των ανθρωπιστικών οργανώσεων για αναβίωση των σκλαβοπάζαρων. Από την άλλη, παρά την αντιιμπεριαλιστική ρητορεία του ενάντια στην εβραιοχριστιανική Δύση, το καθεστώς των Μπεσίρ και Τουράμπι ακολούθησε μια οικονομική πολιτική απόλυτης υποταγής στις επιταγές των διεθνών χρηματοπιστωτικών οργανισμών και των βασικών του ερεισμάτων (των σαουδαραβικών "ισλαμικών" τραπεζών), εξαθλιώνοντας απίστευτα τα λαϊκά στρώματα της χώρας. Μπόρεσε μάλιστα να κάνει όσα, παρά τις απίστευτες πιέσεις της Ουάσιγκτον και του ΔΝΤ, καμιά δημοκρατική κυβέρνηση δεν είχε τολμήσει πριν το 1989: μαζικές ιδιωτικοποιήσεις κι απολύσεις, υποτίμηση του εθνικού νομίσματος κατά 83%, κόψιμο της κρατικής επιδότησης της τιμής του ψωμιού και παράδοση της διαχείρισης των αποθεμάτων σιτηρών στον ιδιωτικό τομέα -με αποτέλεσμα το ρεκόρ συναλλαγματοφόρων εξαγωγών τροφίμων να διαδεχθεί (1990-91) σιτοδεία και εκτεταμένη πείνα...

Για την αντίσταση σ' αυτό το καθεστώς, γνωρίζαμε πως προέχεται από διάφορες συνιστώσες με τη δική της η καθεμιά στρατηγική. Οι πληροφορίες μας γι' αυτές, μέσα από τα δημοσιεύματα του διεθνούς τύπου και τις αναλύσεις της δυτικής βιβλιογραφίας, ήταν αρκετά άνισες:
* Γνωστότερο διεθνώς και στρατιωτικά σημαντικότερο είναι αναμφίβολα το αντάρτικο του Νότου. Μεταξύ 1955 και 1972, το νότιο Σουδάν υπήρξε θέατρο ενός αποσχιστικού κινήματος γνωστού σαν "Ανιάνια", από το όνομα ενός δηλητηριώδους φιδιού που ζεί στην περιοχή. Ενας δεύτερος πόλεμος ξεκίνησε το καλοκαίρι του 1983, με υποκείμενο το Σουδανικό Λαϊκό Απελευθερωτικό Στρατό (SPLA) του συνταγματάχη Τζον Γκάρανγκ και διακηρυγμένο στόχο όχι πια την απόσχιση αλλά ένα ενιαίο, μη-θρησκευτικό και (απροσδιόριστα) "σοσιαλιστικό" Σουδάν. Παρά τις γενικότερες αναφορές του, ωστόσο, το αντάρτικο αυτό θα παραμείνει μέχρι τα τέλη του 1996 περιορισμένο αυστηρά στο Νότο (και τις γειτονικές περιοχές των Νούμπα, στο κεντρικό Σουδάν). Πρόκειται κυριολεκτικά για έναν "πόλεμο των φτωχών": στις μερικές δεκάδες χιλιάδες θύματα των καθεαυτό στρατιωτικών επιχειρήσεων προστίθενται, μέσα σε μια δεκαπενταετία, εκατοντάδες χιλιάδες νεκροί από την πείνα και τις αρρώστιες που συνεπάγεται η αποδιάρθρωση της παραγωγικής δομής και η πολιτική καμένης γης που εφαρμόζουν οι κυβερνήσεις του Χαρτούμ.
* Στον αραβικό Βορρά, ο πληθυσμός έχει μια μακριά αγωνιστική παράδοση και στο πρόσφατο παρελθόν ανέτρεψε με μαζικές εξεγέρσεις δυο διαδοχικές στρατιωτικές δικτατορίες -πρώτα εκείνη του στρατηγού Αμπούντ (1964), ύστερα αυτή του Νιμέιρι (1985). Το καθεστώς του NIF έχει βρεθεί κι αυτό αντιμέτωπο με την οργή του "πεζοδρομίου": το 1993 η νεοφιλελεύθερη οικονομική πολιτική του προκάλεσε πολυήμερες ταραχές στην πρωτεύουσα και το Ουάντ Μεντάνι, ενώ το Σεπτέμβριο του 1995 μια φοιτητική εξέγερση για τη δημοκρατία πνίγηκε στο αίμα. Στο πολιτικό όμως επίπεδο, τα δυο βασικά πολιτικά κόμματα που δέσποσαν στη ζωή του Σουδάν πριν από το πραξικόπημα -η Oumma ("Ισλαμική Κοινότητα") του πρώην πρωθυπουργού Σαντίκ αλ-Μάχντι και το φιλοαιγυπτιακό Ενωτικό Δημοκρατικό Κόμμα (UDP)- αντιμετωπίζουν μια κρίση νομιμοποίησης ανάλογη με αυτή του καθ' ημάς "παλιού πολιτικού κόσμου" στα χρόνια της χούντας. Οπαδοί ενός ήπιου, "δημοκρατικού" εξισλαμισμού και συνδεδεμένα με τις δυο βασικές θρησκευτικές αδελφότητες της χώρας (την Ανσάρ και τη Χατμίγια, αντίστοιχα), χρεώνονται επιπλέον την αδυναμία -ή την ανικανότητά τους- να αποτρέψουν την εγκαθίδρυση της δικτατορίας των εξτρεμιστών ομοϊδεατών τους.
* Διαφορετική είναι η κατάσταση όσον αφορά τις λεγόμενες "μοντέρνες δυνάμεις" (συνδικάτα, επαγγελματικές οργανώσεις, κόμματα της αριστεράς), που πρωταγωνίστησαν στις εξεγέρσεις του 1964-1985 και στο κίνημα του 1988-89 για την ειρήνη. Ύστερα από μια περίοδο ζυμώσεων, στα τέλη του 1996 βγήκαν ξανά στο προσκήνιο, επεκτείνοντας τον πόλεμο στο βόρειο κι ανατολικό τμήμα της χώρας. Τον Ιανουάριο του 1997 οι δυνάμεις των ανταρτών καταλαμβάνουν τις περιοχές της Μένζα και του Κορμούκ, σε μικρή απόσταση από το φράγμα του Ανταμαζίν που διασφαλίζει το 80% της ηλεκτρικής ενέργειας του Σουδάν · το Μάρτιο έρχεται η σειρά της Γκαρόρα και του Ακίκ, στα παράλια της Ερυθράς Θάλασσας · ακολουθεί το Μάρτιο του 1998 η περιοχή του Γκαλαμπάτ και οι μάχες για τον έλεγχο της εναπομείνασας παραμεθόριας ζώνης συνεχίζονται. Βασική δύναμη του αγώνα σ' αυτά τα μέτωπα, σε συνεργασία με μονάδες του SPLA και με την οργάνωση Beja Congress των ιθαγενών της Ερυθρά Θάλασσας, είναι η SAF. Οργάνωση που ελάχιστα και περιθωριακά μόνο έχει απασχολήσει τα ΜΜΕ διεθνούς εμβέλειας, επόμενο ήταν να προσελκύσει το ενδιαφέρον μας.

Αναζητώντας μια εικόνα αυτού του άγνωστου πολέμου στη μεγαλύτερη χώρα της Αφρικής, διαγράψαμε ολόκληρο κύκλο. Περάσαμε από την Ασμάρα της Ερυθραίας, έδρα της σουδανικής αντίστασης στο εξωτερικό από το 1995, την Αντις Αμπέμπα και το Μπαχαρντάρ, διασχίσαμε τη βορειοδυτική Αιθιοπία και το βράδυ της 3ης Μαρτίου περάσαμε τα σύνορα για να καταλήξουμε στην απελευθερωμένη ζώνη της Μένζα, προπύργιο της SAF στο εσωτερικό του Σουδάν εδώ και δεκαπέντε μήνες. Οι εντυπώσεις μας απ' αυτό το οδοιπορικό εκτίθενται στις σελίδες που ακολουθούν. Καθώς φεύγαμε για την Αθήνα, πάντως, οι οικοδεσπότες μας μας αποχαιρέτησαν με μίαν ευχή: να τα ξαναπούμε σύντομα, αυτή τη φορά στο Χαρτούμ...


(Ελευθεροτυπία, 5/4/1998)

 

www.iospress.gr                                   ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ