ΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΗΣ ΑΜΕΣΗΣ ΔΡΑΣΗΣ

Η κατασκευή των τρομοκρατών

1.   2.


Ποια είναι η σχέση του νέου "τρομονόμου" με το ευρωπαϊκό μοντέλο αντιμετώπισης της τρομοκρατίας; Η απάντηση θα δοθεί από την ανάλυση της γαλλικής εμπειρίας και της οργάνωσης "Αμεση Δράση".


Ποιος είναι ο στόχος που εξυπηρετεί η υιοθέτηση του νέου "τρομονόμου" Σε τι αποβλέπουν αυτοί που τον εισηγούνται, ενώ μέχρι πριν από λίγες μόλις εβδομάδες μας διαβεβαίωναν ότι το νομικό οπλοστάσιο της χώρας μας είναι υπεραρκετό και δεν απαιτείται καμιά ενίσχυσή του; Η ερμηνεία που προτείνεται από διάφορους αναλυτές, δηλαδή ότι το νομοσχέδιο είναι απλό προϊόν των πιέσεων που ασκούνται από τις ΗΠΑ, τη Βρετανία και τη Διεθνή Ολυμπιακή Επιτροπή είναι ορθή, αλλά ελλιπής. Οποιος διαβάσει προσεκτικά τις διατάξεις του νομοσχεδίου που ανακοίνωσε το υπουργείο Δικαιοσύνης θα αντιληφθεί ότι υπάρχει μια ενιαία λογική που συνθέτει τη φιλοσοφία του. Κι αυτή η λογική είναι η υιοθέτηση μιας νέας πολιτικής που με δυο λόγια συνοψίζεται στην πάση θυσία επίδειξη "έμπρακτου αντιτρομοκρατικού έργου".

Από αυτή την άποψη, ας ξαναδοθεί λίγη προσοχή στην "υπόθεση Λεγάκη" που αποκαλύφθηκε πριν από λίγο καιρό. Η υπόθεση θεωρήθηκε ως μία ακόμα ατυχής έμπνευση των αντιτρομοκρατικών πειραματισμών των ελληνικών διωκτικών αρχών και των ξένων υψηλών συνεργατών τους. Πρόκειται για το φιάσκο με τα όπλα που επιχείρησε να σπρώξει η ΕΛΑΣ μέσω ενός ποινικού κρατούμενου, τον οποίο χρησιμοποίησε ως βαποράκι προς το χώρο των "συνήθων υπόπτων" με στόχο να φτάσει στα "άδυτα της τρομοκρατίας". Στην πραγματικότητα, το μόνο που θα μπορούσε να προκύψει από την επίσημη αυτή προβοκάτσια είναι να συλληφθεί κάποιος ο οποίος θα είχε διαπράξει κάποια "τρομοκρατική" ενέργεια με τη βοήθεια και υπό την καθοδήγηση των αρχών! Με τον υπό συζήτηση "τρομονόμο" η μέθοδος Λεγάκη θεσμοθετείται και γενικεύεται.

Το γαλλικό μοντέλο

Αυτό που αλλάζει με το παρόν νομοσχέδιο είναι ότι επιστρέφουμε στην εποχή που οι εκάστοτε υπουργοί Δημόσιας Τάξης θεωρούσαν βέβαιο ότι γνώριζαν τους τρομοκράτες και δήλωναν απλώς αδυναμία νομική να τους καταδικάσουν. Ολες οι προτεινόμενες διατάξεις μάς κλείνουν το μάτι: τους τρομοκράτες -μας λένε- τους ξέρουμε, αλλά: 

1) Φταίνε οι ένορκοι που είναι επιρρεπείς σε πιέσεις και τους αθωώνουν.

2) Φταίνε οι μάρτυρες που κωλώνουν επειδή δεν έχουν προστασία.

3) Φταίνε οι δικονομικές εγγυήσεις που καθυστερούν τις δίκες.

4) Φταίει ο νόμος που δεν καταδικάζει τους υπόπτους, έστω κι αν δεν στοιχειοθετείται η συμμετοχή τους σε κάποια ενέργεια.

Είναι πολύ διδακτική, απ' αυτή την πλευρά, η εμπειρία της Γαλλίας. Πολύ συχνά αναφέρεται η περίπτωση της οργάνωσης Αμεση Δράση (Action Directe) ως δείγμα της αποφασιστικότητας του γαλλικού κράτους να εξαρθρώσει την τρομοκρατία. Οι τέσσερις ηγέτες της Αμεσης Δράσης βρίσκονται σήμερα στη φυλακή, με βαριές ποινές, σε πλήρη απομόνωση. Ακόμα και η απλή προσέγγισή τους προκαλεί δημόσιο σκάνδαλο, όπως γράφουμε σε διπλανές στήλες. 

Ομως, πρόκειται πραγματικά για επιτυχία; Η Αμεση Δράση ήταν μια νόμιμη πολιτική οργάνωση της εξωκοινοβουλευτικής αριστεράς που μπορεί -όπως και όλες οι άλλες- να αναφερόταν στον "ένοπλο αγώνα", αλλά οι δραστηριότητές της μέχρι το 1982 δεν ξεπερνούσαν τα όρια του δυναμικού ακτιβισμού (καταλήψεις, μολότοφ, "γκαζάκια"). Το γνωστότερο στέλεχος της Αμεσης Δράσης, ο αναρχικός Ζαν Μαρκ Ρουγιάν, προερχόταν από την ομάδα GARI (Ενοπλες Επαναστατικές Διεθνιστικές Ομάδες), η οποία αγωνιζόταν εναντίον του δικτατορικού καθεστώτος του Φράνκο στην Ισπανία. Το 1980 η αστυνομία παγίδεψε με χοντροειδή τρόπο τον Ρουγιάν και τη σύντροφό του Ναταλί Μενιγκόν. Ενας πράκτορας της αστυνομίας διείσδυσε στην οργάνωση και έπεισε τους δυο ακτιβιστές ότι χρειάζεται τη βοήθειά τους ο Κάρλος για να ανατινάξει το φράγμα του Ασουάν. Φυσικά βρέθηκαν κι οι δυο στη φυλακή.

Μετά τη νίκη του Μιτεράν το Μάιο του 1981, οι σοσιαλιστές υποσχέθηκαν γενική αμνηστία και απελευθέρωσαν όλους τους πολιτικούς κρατούμενους. Ο Ρουγιάν αποφυλακίστηκε τον Αύγουστο και η Μενιγκόν τον Σεπτέμβριο. Εκείνη την περίοδο η Αμεση Δράση εμφανίζεται διχασμένη ανάμεσα σε δύο πολιτικές επιλογές. Τα στελέχη της έχουν να διαλέξουν ανάμεσα σε δυο μορφές πολιτικού ακτιβισμού: είτε να ακολουθήσουν το δυναμικό αλλά δημόσιο αγώνα μιας οργάνωσης της "Αυτονομίας" είτε να μετατραπούν σε ένα κλειστό "Μαχητικό Κομμουνιστικό Κόμμα" με καθαρά στρατιωτική δράση. Μέχρι το τέλος του 1982 πολλές δυναμικές ενέργειες φέρουν την υπογραφή της Αμεσης Δράσης. Είναι, όμως, όλες συμβολικές και έχουν σαφές όριο τη διαφύλαξη της ανθρώπινης ζωής. Σημειώνονται, για παράδειγμα, εκρήξεις έξω από τα γραφεία της Ρολς Ρόις και ανατινάζεται το (άδειο) αυτοκίνητο του υπεύθυνου ασφαλείας της πρεσβείας του Ισραήλ στο Παρίσι. 

Η προβοκάτσια

Το γεγονός ότι υπήρχε ένας σχεδιασμός της αστυνομίας που κατηύθυνε προς μια συγκεκριμένη πορεία την εξέλιξη της Αμεσης Δράσης επιβεβαιώνεται από την απλή παράθεση των γεγονότων. Την 1η Δεκεμβρίου 1981 η εφημερίδα "Παριζιέν Λιμπερέ" βγαίνει με μια "αποκλειστικότητα". Αποκαλύπτει ότι η κλοπή όπλων στο στρατόπεδο Κλοζέλ έγινε από την Αμεση Δράση: "Είμαστε σε θέση να αποκαλύψουμε ότι πρόκειται για το γκρουπούσκουλο της άκρας αριστεράς Αμεση Δράση", γράφει η εφημερίδα. "Ο αρχηγός του κομάντο Ζαν-Μαρκ Ρουγιάν άφησε τα δακτυλικά του αποτυπώματα στην οπλοθήκη του στρατοπέδου". Σημειώνουμε ότι ακόμα δεν υπάρχει αναφορά σε "τρομοκρατική οργάνωση". Την ίδια μέρα η πληροφορία αναπαράγεται και από ορισμένους ραδιοφωνικούς σταθμούς: "Ο Ρουγιάν και η συμμορία του πήρε τα 115 αυτόματα". 

Στην πραγματικότητα η Αμεση Δράση δεν είχε καμιά σχέση με την κλοπή. Δράστες, όπως αποκαλύφθηκε λίγο αργότερα με τη σύλληψή τους, ήταν κοινοί ποινικοί, χωρίς καμιά σχέση με πολιτικούς ακτιβιστές. Ο Ρουγιάν παρουσιάστηκε στην εφημερίδα "Λιμπερασιόν" για να καταγγείλει την προβοκάτσια. Δυο μέρες αργότερα, η εφημερίδα αποκάλυψε ότι μοναδική πηγή του δημοσιογράφου της "Παριζιέν Λιμπερέ" ήταν ένα στέλεχος των γαλλικών μυστικών υπηρεσιών, και μάλιστα με άνωθεν εντολή.

Την επομένη η αστυνομία κάνει επιδρομή σε ένα κτίριο υπό κατάληψη, στο οποίο στεγαζόταν η Αμεση Δράση. Στον Τύπο της ακροδεξιάς η υπόθεση εμφανίζεται ως ανακάλυψη γιάφκας, αλλά η έκθεση της αστυνομίας λέει κάτι εντελώς διαφορετικό: "Συνοδευόμενοι από τον υπεύθυνο (δηλαδή τον Ρουγιάν) επισκεφτήκαμε το ακίνητο, το οποίο αποτελείται από ένα υπόγειο, ένα ισόγειο και δύο ορόφους. Δεν παρατηρήσαμε τίποτα το αντικανονικό, μόνο μερικά στρώματα στο πάτωμα". Λίγες μέρες αργότερα (19 Ιανουαρίου 1982), η αστυνομία κάνει και δεύτερη επιδρομή σε άλλο κατειλημμένο σπίτι της Αμεσης Δράσης. Πάλι το αποτέλεσμα είναι μηδέν. Τα χτυπήματα αυτά της αστυνομίας γεννούν πολλά ερωτηματικά, αν ληφθεί υπόψη ότι εκείνη την περίοδο υπήρχαν πολλά άδεια σπίτια του Παρισιού που είχαν καταληφθεί από ομάδες ακτιβιστών της αριστεράς. Το σίγουρο είναι ότι ο Ρουγιάν και η Μενιγκόν, οι οποίοι είχαν ήδη τραβήξει επάνω τους τα φώτα της δημοσιότητας δεν είχαν καμιά διάθεση (και δυνατότητα) να αναμιχθούν σε κάποια έκνομη δραστηριότητα.

Μέχρι το τέλος του 1982 οι ένοπλες επιθέσεις πολλαπλασιάστηκαν στη Γαλλία. Ο απολογισμός του Γαλλικού Πρακτορείου Ειδήσεων είναι εύγλωττος: "21 νεκροί και 191 τραυματίες, εικόνες πολέμου στο Παρίσι απ' την τρομοκρατία". Από όλα αυτά τα θύματα, όμως, μόνο ένας ακούσιος τραυματισμός μπορούσε να αποδοθεί στην Αμεση Δράση. Οι υπόλοιπες ενέργειες οφείλονταν στην αυξανόμενη δράση πολιτικών οργανώσεων και μυστικών υπηρεσιών της Μέσης Ανατολής στο γαλλικό έδαφος. 

Η κατασκευή

Η αστυνομία, όμως, εξακολουθεί να έχει στο στόχαστρό της κυρίως την Αμεση Δράση.

- Στις 17 Απριλίου 1982 συλλαμβάνεται η Ζοέλ Ομπρόν με την κατηγορία ότι είχε στη διάθεσή της κάποια κρύπτη με όπλα. Η Αμεση Δράση διαμαρτύρεται: "Πρόκειται για δημοσιογραφικό-αστυνομικά κατασκευάσματα. Ο στόχος μας είναι να δημιουργήσουμε μια κομμουνιστική οργάνωση, η οποία, ξεκινώντας από τα εργοστάσια και τις συνοικίες, θα διεξάγει τον αγώνα στη μητρόπολη μαζί με τους επαναστάτες του Τρίτου Κόσμου".

- Στις 22 Απριλίου σημειώνεται έκρηξη σε ένα αυτοκίνητο μπροστά στα γραφεία ενός φιλοϊρακινού αραβικού εντύπου, με θύματα 1 νεκρή και 63 τραυματίες. Ο Τύπος καταγγέλλει την Αμεση Δράση. Ενας δημοσιογράφος της "Λε Ματέν" συναντά τον Ρουγιάν και τη Μενιγκόν σε ένα μπιστρό. Εκεί του δηλώνουν την πλήρη τους διαφωνία με τις βομβιστικές απόπειρες που καταλήγουν σε ανθρώπινα θύματα. 

- Με αφορμή την άφιξη του Ρέιγκαν στο Παρίσι και την εισβολή του Ισραήλ στο Λίβανο σημειώνονται μια σειρά βομβιστικές απόπειρες. Αποδίδονται όλες στην Αμεση Δράση, όμως τα γνωστά στελέχη της οργάνωσης εξακολουθούν τη δημόσια ανοιχτή δράση τους. 

- Η υπόθεση παίρνει δραματική τροπή μετά την έκρηξη στο εστιατόριο Γκόλντενμπεργκ στην οδό Ροζιέ (9 Αυγούστου 1982) που στοίχισε το θάνατο 6 ανθρώπων και τον τραυματισμό άλλων 20. Αμέσως συλλαμβάνονται 8 μέλη της Αμεσης Δράσης. Την επομένη, όμως, αφήνονται ελεύθεροι οι 6. Κρατούνται μόνο ο Ρουγιάν και ο Σλεσέρ. Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι η Μενιγκόν επισκέπτεται ουρλιάζοντας τον τόπο κράτησης των συντρόφων της, απαιτώντας την απελευθέρωσή τους. Δυο μέρες αργότερα αφήνονται πράγματι ελεύθεροι και οι Ρουγιάν-Σλεσέρ. 

Ο Ρουγιάν δίνει συνέντευξη στη "Λιμπερασιόν" (17 Αυγούστου) για να αρνηθεί κάθε σχέση της οργάνωσής του με το μακελειό στην οδό Ροζιέ. "Δεν έχουμε καμιά σχέση μ' αυτή την ενέργεια και δεν παρείχαμε καμιά υποστήριξη στην πραγματοποίησή της". Ο Ρουγιάν καταγγέλλει την αστυνομική προβοκάτσια: "Εδώ και 4 μήνες πραγματοποιήθηκαν πάνω από 100 συλλήψεις. Οι συλλήψεις αυτές συνοδεύονταν από καταστροφή του υλικού: νόμιμες προκηρύξεις, μπροσούρες, ραδιοφωνικοί πομποί, κλπ. Μοιάζει ότι οι αστυνομικοί επιδιώκουν με κάθε τρόπο να μας εξωθήσουν στην παρανομία". Την επομένη το Υπουργικό Συμβούλιο ανακοινώνει τη διάλυση της Αμεσης Δράσης. Οι εφημερίδες γράφουν ότι ο Ρουγιάν είναι πλέον καταζητούμενος.

Στις 24 Αυγούστου ο Ρεζίς Σλεσέρ εμφανίζεται στην αστυνομία και παραδίδει μια επιστολή του Ρουγιάν, με την οποία ο ηγέτης της Αμεσης Δράσης δέχεται να παραδοθεί στον δικαστή Μπριγκιέρ που είχε αναλάβει την υπόθεση, αλλά ζητά να συνοδεύεται από τους δικηγόρους του. Ολη εκείνη την περίοδο ο Ρουγιάν είχε αποσυρθεί με τη Μενιγκόν και τον Σλεσέρ στην εξοχή και δεν μετείχε στη δραστηριότητα της οργάνωσης. Ο δικαστής Μπριγκιέρ αρνείται να δεχτεί τον Ρουγιάν. Τον παραπέμπει στην Ασφάλεια, η οποία έχει δικαίωμα να τον ανακρίνει χωρίς δικηγόρο επί 48 ώρες. Ο Ρουγιάν δεν την εμπιστεύεται, αλλά κανείς δεν του δίνει εγγυήσεις. Ο Μπριγκιέρ τοποθετεί αστυνομικό κλοιό έξω από το δικαστικό μέγαρο, έτσι ώστε να είναι αδύνατον να παραδοθεί ο Ρουγιάν σ' αυτόν και όχι στην αστυνομία! 

Σε μια από τις τελευταίες του προσπάθειες να μη διαβεί τα όρια της νομιμότητας ο Ρουγιάν δίνει συνέντευξη στη "Λε Ματέν" (15 Οκτωβρίου 1982). "Μόνο τη δολοφονία του Ερίκου του 4ου δεν μας έχουν ακόμα φορτώσει. Θέλανε με κάθε τρόπο να βάλουν στο χέρι τα μέλη της εγκληματικής και ταραχοποιού οργάνωσής μας και πρώτ' απ' όλα εμένα, αυτό τον επικίνδυνο άνθρωπο που είναι ικανός να φέρει όπλο". Περιγράφοντας την περικύκλωσή του από τους μυστικούς αστυνομικούς, ο Ρουγιάν εξηγεί ότι η εκστρατεία των ΜΜΕ εναντίον του είναι μια ανοιχτή επικήρυξη: "Σήμερα δεν είμαι παράνομος. Ούτε ψεύτικα χαρτιά, ούτε προστασία, ούτε μαύρα γυαλιά. Το κράτος προσωποποίησε εναντίον μου το στόχο του, ακυρώνοντας έτσι το πολιτικό πρόβλημα που έθετε η οργάνωσή μας. Τα μεγάλα κεφάλια της καταπίεσης έσπασαν μέχρι να βρουν στο νομικό τους οπλοστάσιο κάποια κατηγορία να μου προσάψουν: και βρήκαν ότι εγκωμίασα κάποιες ενέργειες στις οποίες δεν είχα συμμετοχή. Μ' άλλα λόγια με κατηγορούν για ένα έγκλημα γνώμης!"

Με το ίδιο αδίκημα, δηλαδή τον εγκωμιασμό τρομοκρατικής πράξης, διώχθηκαν εκείνη την περίοδο και όσοι επιχείρησαν να υποστηρίξουν τον Ρουγιάν και τους συντρόφους του. Η σοσιαλιστική κυβέρνηση πήρε σκληρά μέτρα για τους "συμπαθούντες", κάτω από την πολιτική καταγγελία των αντιπάλων της ότι οι τρομοκράτες είναι συνοδοιπόροι της.

Κάτω από την πίεση αυτή, η Αμεση Δράση πήρε το δρόμο της παρανομίας και του αντάρτικου πόλης. Ο Ρουγιάν, η Μενιγκόν, η Ομπρόν και ο Σιπριανί θα συλληφθούν το Φεβρουάριο του 1997. Εις βάρος τους υπήρχαν ήδη η οργάνωση και εκτέλεση δυο θεαματικών δολοφονιών: του γενικού επιθεωρητή εξοπλισμών Ρενέ Οντράν (25 Ιανουαρίου 1985) και του βιομηχάνου Ζορζ Μπες (17 Νοεμβρίου 1986). Θα καταδικαστούν όλοι σε βαριές ποινές, κάτω από τη γενική αδιαφορία. 

Αυτή είναι η θλιβερή ιστορία της Αμεσης Δράσης, της οργάνωσης που εξωθήθηκε από τις γαλλικές αρχές να περάσει στην παρανομία και να μεταβάλει τη δράση της από απλή μαζική βία σε ανοιχτή τρομοκρατία. Τα γνωστότερα στελέχη της βρίσκονται ακόμα σε συνθήκες απόλυτης απομόνωσης, ως δείγμα της απόλυτης νίκης του κράτους. Ομως υπάρχουν, όπως δείξαμε, πολλά στοιχεία, που αποδεικνύουν ότι χωρίς την επέμβαση του κράτους, ίσως ποτέ δεν θα έφταναν στα άκρα τα στελέχη αυτής της ομάδας. Αλλά είπαμε, σκοπός του γαλλικού κράτους ήταν να δείξει ότι υπάρχει "αντιτρομοκρατική αποτελεσματικότητα". Εστω και με το κόστος της δημιουργίας "τρομοκρατών". Οπως φαίνεται, αυτό το μοντέλο θεωρείται πολύ γοητευτικό και για τους σχεδιαστές του ελληνικού "αντιτρομοκρατικού" αγώνα.

(Ελευθεροτυπία, 18/3/2001)

 

www.iospress.gr                                   ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ