ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΣ ΚΑΙ ΚΡΑΤΙΚΗ ΥΠΟΚΡΙΣΙΑ


Και μετά το νόμο, τι;

1.   2.   


Την Πέμπτη εκπνέει η προθεσμία για την υποβολή των αιτήσεων νομιμοποίησης και άλλη ευκαιρία δεν προβλέπεται για τους μετανάστες που δεν θα τα καταφέρουν. Και ενώ τα προβλήματα από την εφαρμογή του νέου νόμου γίνονται πλέον ορατά, κάποιες διατάξεις του κρίνονται, ήδη, αντισυνταγματικές.
 


Το τηλεοπτικό σποτ είναι το δίχως άλλο καλοπροαίρετο: ο έλληνας εργοδότης παροτρύνει τον μετανάστη Χασάν να αδράξει την (τελευταία) ευκαιρία και να αποκτήσει τα χαρτιά που θα του επιτρέψουν να ζήσει νόμιμα στη χώρα. 

Αλλά το σποτ είναι και αποκαλυπτικό: φλουταρισμένο το πρόσωπο του οικονομικού μετανάστη, διακρίνεται καθαρά μόνο στο τέλος της διαφήμισης, συμβολίζοντας τα οφέλη της νομιμοποίησής του. Δίπλα του, το πρόσωπο του συμπατριώτη μας που τον έχει στη δούλεψή του εμφανίζεται εξαρχής πεντακάθαρο. Κανείς δεν μπήκε στον κόπο να σκεφτεί ότι ο άνθρωπος αυτός, τυπικά τουλάχιστον, είναι επίσης υπόλογος απέναντι στο νόμο. 

Και γιατί να το σκεφτεί; Από πότε κινδυνεύει ο Ελληνας που χρησιμοποιεί την πάμφτηνη εργατική δύναμη ενός «παράνομου» μετανάστη; Ούτως ή άλλως, έχει καταστεί σαφές ότι ο πολυδιαφημισμένος Νόμος 2910 στοχεύει να νομιμοποιήσει μέρος μόνο (το ακριβές μέγεθος μέλλει σύντομα να διευκρινιστεί) του ξένου εργατικού δυναμικού που βρίσκεται ήδη στη χώρα. 

Εκτός αυτού, οι σχεδόν σαδιστικές ρυθμίσεις για εκείνους στους οποίους θα επιτραπεί στο μέλλον να εργαστούν νόμιμα στην Ελλάδα παραπέμπουν περισσότερο στη λογική μιας αρχαϊκής δουλοκτητικής κοινωνίας και λιγότερο στην πραγματική διευθέτηση ενός σοβαρού, όσο και αναπότρεπτου σύγχρονου κοινωνικού ζητήματος. 

Σύγχυση και άγνοια

Εγινε έτσι προφανές ότι η εφαρμογή του νόμου θα οδηγήσει νομοτελειακά στη διατήρηση, αν όχι στη διόγκωση, των «παράνομων» μεταναστευτικών εργατικών χεριών, τα οποία με τις ευλογίες πλέον της νομοθετούσας πολιτείας θα μετατραπούν σε ακόμη πιο εύκολη και ανυπεράσπιστη λεία των πάσης φύσεως εγχώριων αφεντικών: το πολύπλοκο κατασταλτικό και διωκτικό σύστημα και ο άκαμπτος γραφειοκρατικός μηχανισμός που προβλέπει ο «προοδευτικός» Ν. 2910 υπόσχονται ακόμη χειρότερες μέρες για τους οικονομικούς μετανάστες που θα έχουν την ατυχία να γυρέψουν μια καλύτερη τύχη στη χώρα μας (βλ. αναλυτικά, «Ιός» 27/5/2001).

Καθώς σε λίγες μέρες λήγει η προθεσμία για την υποβολή των αιτήσεων νομιμοποίησης, έχουν διαφανεί σε όλη τους την έκταση τα προβλήματα που απορρέουν από τη σχετική ασάφεια των μεταβατικών διατάξεων του Ν. 2910: Ανέτοιμες οι αρμόδιες δημοτικές υπηρεσίες, αντιμετώπισαν συχνά με δυσφορία τις χιλιάδες των μεταναστών που συνέρευσαν από τις πρώτες μέρες του Ιουνίου για να εξασφαλίσουν τα πολυπόθητα χαρτιά που θα τους επιτρέψουν να ζήσουν νόμιμα στη χώρα. 

Παρά τις αντίθετες υπουργικές εξαγγελίες, οι υπεύθυνοι υπάλληλοι φάνηκαν σε πολλές περιπτώσεις απροετοίμαστοι να απαντήσουν στα ερωτήματα που τους έθεταν οι ενδιαφερόμενοι, προδίδοντας κάποτε άγνοια και των πλέον στοιχειωδών διατάξεων του νέου νόμου. 

Σε τρεις ξεχωριστές περιπτώσεις γίναμε οι ίδιοι μάρτυρες μιας σοβαρής ανακολουθίας μεταξύ των οδηγιών που έδινε για τα απαιτούμενα δικαιολογητικά η τηλεφωνική Υπηρεσία Ενημέρωσης Μεταναστών (το γνωστό 1464) και της τελικής απόφανσης του αρμόδιου υπαλλήλου, όταν οι συγκεκριμένοι μετανάστες απευθύνθηκαν στα ειδικά γραφεία του δήμου τους. 

Αν όλα αυτά υπήρξαν το αποτέλεσμα της πλημμελούς προετοιμασίας των δήμων, θα βρισκόμασταν απλώς μπροστά σε μια ακόμη έκφραση της πολυθρύλητης νεοελληνικής τσαπατσουλιάς. Παράλληλα, ωστόσο, με τις λίγο πολύ αναμενόμενες αυτές δυσλειτουργίες, ανέκυψαν και κάποια ζητήματα διαφορετικής τάξης που, αν μη τι άλλο, σχετίζονται με τη βαθύτερη λογική του νέου νόμου και αποδεικνύουν τη διάσταση λόγων και έργων εκείνων που βάλθηκαν να μας πείσουν ότι οδηγούμαστε με βήμα ταχύ σε μια ρεαλιστική αλλά ταυτόχρονα ανθρωπιστική λύση του «προβλήματος» μετανάστευση. 

*Το πρώτο ζήτημα, όπως ήδη υπαινιχθήκαμε, αφορά τον αριθμό των μεταναστών που εντέλει θα αποκτήσουν το δικαίωμα παραμονής και εργασίας στη χώρα. Απ' ό,τι φάνηκε, οι αρχές πανηγυρίζουν με τα νούμερα που μπορούν σήμερα να εμφανίσουν: οι περίπου διακόσιες σαράντα χιλιάδες αιτήσεις, λίγο πριν από τη λήξη της διορίας, διαφημίζονται ως μεγάλη επιτυχία, εφόσον, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, οι οικονομικοί μετανάστες υπολογίζονται σε τριακόσιες πάνω-κάτω χιλιάδες. Οτι ο αριθμός αυτός απέχει πολύ από την πραγματικότητα αποτελεί, ωστόσο, κοινό μυστικό. Αλλά και πάλι, πόσες από τις αιτήσεις που υποβλήθηκαν πρόκειται να έχουν αίσια έκβαση; 

Σε κάθε περίπτωση, ένας τεράστιος αριθμός μεταναστών -όσοι δεν είχαν τη δυνατότητα να υποβάλουν δικαιολογητικά και εκείνοι που θα απορριφθούν- θα παραμείνει σε εκκρεμότητα και, κινδυνεύοντας ανά πάσα στιγμή με απέλαση, θα συνεχίσει να γίνεται αντικείμενο της πιο στυγνής εκμετάλλευσης.

*Ενα δεύτερο ζήτημα αφορά τον εισπρακτικό, όπως ορθά χαρακτηρίστηκε, χαρακτήρα του νέου νόμου. Δεν θα επιμείνουμε στο σημείο αυτό, καθώς το πρόβλημα είναι γνωστό και έχει καταγγελθεί από διάφορες πλευρές. Η καταβολή των πενήντα χιλιάδων δραχμών κατ' άτομο και η εξαγορά των πανάκριβων ενσήμων αποτελούν δυσβάστακτο βάρος για τους περισσότερους μετανάστες, πόσο μάλλον που το χαράτσι αυτό δεν οδηγεί υποχρεωτικά στην απόκτηση των πολυπόθητων χαρτιών. 

Εξάλλου έχουν ήδη εντοπιστεί οι απαγορευτικές «λεπτομέρειες» τις οποίες καλούνται να αντιμετωπίσουν διάφορες υποκατηγορίες μεταναστών. Να σταθούμε ενδεικτικά σε δύο: 

Οι ανήλικοι μετανάστες που βρίσκονται στην Ελλάδα χωρίς τους γονείς τους, εφόσον είναι άνω των δεκαπέντε ετών, στοιχειοθετούν δικαίωμα εργασίας, ως εκ τούτου έχουν τη δυνατότητα να καταθέσουν αίτηση νομιμοποίησης. 

Μην έχοντας, ωστόσο, τον τρόπο να αποδείξουν αλλιώς την παραμονή τους στη χώρα (πού να βρουν μικρά παιδιά συμβόλαιο ή λογαριασμούς στο όνομά τους;), είναι υποχρεωμένοι να καταφύγουν στην εξαγορά ενσήμων. 

Τα ένσημα αυτά μπορούν να τα προμηθευτούν όμως μόνο από το ΙΚΑ, καταβάλλοντας περίπου μισό εκατομμύριο, και όχι από τον (φθηνότερο) ΟΓΑ ο οποίος δεν παρέχει ένσημα σε άτομα μικρότερα των 18 ετών (βλ. σχετικά, «Αυγή» 15/7/2001). 

Αντισυνταγματικότητα

Σε μια άλλη κατηγορία αναφέρεται πρόσφατη (11/7/2001) ανακοίνωση του Ελληνικού Παρατηρητηρίου των Συμφωνιών του Ελσίνκι: πρόκειται για τους μετανάστες που βρίσκονται στην Ελλάδα πριν από το 1999 και το αποδεικνύουν με σφραγίδα εισόδου στο διαβατήριό τους, οι οποίοι εξομοιώνονται με όσους δεν έχουν κανένα αποδεικτικό στοιχείο παραμονής στη χώρα και υποχρεώνονται να αγοράσουν ένσημα δέκα μηνών. Υστερα από τη διατύπωση της σχετικής απαίτησης από αρμόδια υπηρεσία του Δήμου Αθηναίων, το θέμα παραπέμφθηκε από μη κυβερνητική οργάνωση στο Συνήγορο του Πολίτη. 

Στο μεταξύ, αρχίζει ήδη να αμφισβητείται η νομιμότητα κάποιων επιμέρους άρθρων του Ν. 2910 που έγιναν εξαρχής αντικείμενο σφοδρής κριτικής - πλήν ματαίως. 

Χαρακτηριστική είναι η ανατριχιαστική εκείνη διάταξη (άρθρο 54, παρ. 2) που προβλέπει πως οι διευθυντές δημόσιων και ιδιωτικών κλινικών και θεραπευτηρίων (και ξενοδοχείων και παραθεριστικών κέντρων) οφείλουν να ενημερώνουν τις αστυνομικές αρχές για την άφιξη και την αναχώρηση των «φιλοξενούμενων σε αυτά αλλοδαπών». 

Στα μέσα Ιουλίου, η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα έκρινε ευθέως αντισυνταγματική τη διάταξη σε ό,τι αφορά «τις κλινικές και τα θεραπευτήρια», εφόσον αίρει το ιατρικό απόρρητο και καταστρατηγεί τη συνταγματικά κατοχυρωμένη προστασία της ζωής και της υγείας όλων αδιακρίτως. 

Είναι βέβαιο πως θα ακολουθήσουν και άλλες προσφυγές που θα προκαλέσουν και νέους τριγμούς στο νόμο-καύχημα της κυβέρνησης. Αλλά τα προβλήματα των μεταναστών δεν εξαντλούνται στις δυσκολίες της νομιμοποίησής τους. Δεν πρόκειται απλώς για τα κυκλώματα των αετονύχηδων που, κάτω από τη μύτη των αρχών, λυμαίνονται τις πενιχρές οικονομίες τους, αποσπώντας τους τεράστια ποσά για να τους «διευκολύνουν» να αποκτήσουν τα απαραίτητα δικαιολογητικά. 

Ούτε για τις απελάσεις που, σύμφωνα με επώνυμες καταγγελίες, συνεχίστηκαν όλο αυτό το διάστημα της υποτιθέμενης αναστολής τους. Μήτε, τέλος, για τη συχνά απαράδεκτη συμπεριφορά υπαλλήλων και αστυνομικών στα αρμόδια γραφεία του ΟΑΕΔ ή των δήμων (βλ. ενδεικτικά τη μαρτυρία της δημοσιογράφου Μαρίας Ρεζάν στην «Ε» 11/6 και της ζωγράφου Εύας Μελά στο «Ριζοσπάστη» 3/7). 

Τα προβλήματα στα οποία αναφερόμαστε αφορούν για μια ακόμη φορά την τεράστια απόσταση που χωρίζει τον επίσημο κρατικό λόγο για τη μετανάστευση από την εξαιρετικά βάναυση πραγματικότητα που καλούνται καθημερινά να αντιμετωπίσουν οι άνθρωποι που τόλμησαν να βρεθούν στη χώρα μας χωρίς τα απαραίτητα «χαρτιά». 

Σε τι βελτιώθηκαν, άραγε, οι συνθήκες υποδοχής των «λαθρομεταναστών» που ξεβράζουν ημιθανείς στα ελληνικά παράλια τα εγχώρια και μη δουλεμπορικά; Χίλιοι περίπου άνθρωποι ώς τον Μάιο και μερικές ακόμη εκατοντάδες από τότε ώς τα μέσα Ιουλίου, γνώρισαν από πρώτο χέρι τη «φιλοξενία» ενός κράτους που το μόνο που ξέρει είναι να τους κυνηγά, να τους μαντρώνει και να τους «επαναπροωθεί». 

Μήπως σταμάτησαν οι δολοφονίες και οι ακρωτηριασμοί φυγάδων στα ναρκοπέδια του Εβρου; 

'Η μήπως η ελληνική Δικαιοσύνη αποφάσισε να δείξει κάποια μεγαλύτερη κατανόηση σε όσους οδηγούνται μπροστά της με την κατηγορία της παράνομης εισόδου στη χώρα; 

Υπήρξαμε προ ημερών στην Κομοτηνή αυτόπτες μάρτυρες της δίκης ενός «παράνομου» μετανάστη από τη Ρουμανία: Ο άνθρωπος προσπαθούσε να εξηγήσει (τα ελληνικά του ήταν ελάχιστα, δικηγόρος και διερμηνέας θεωρήθηκαν περιττοί) ότι έχει οικογένεια και ήρθε στην Ελλάδα να δουλέψει. Το δικαστήριο τον έκρινε ένοχο. Η ποινή του; Εξι μήνες φυλακή και ένα εκατομμύριο πρόστιμο!

Δεν χρειάζεται, ωστόσο, να πάμε τόσο μακριά. Πριν από λίγες ημέρες, στο 6ο Αντιρατσιστικό Φεστιβάλ, το καλύτερο δείγμα αλληλεγγύης στους μετανάστες που έχει να επιδείξει η ελληνική κοινωνία, βρεθήκαμε μπροστά σε μια άνευ προηγουμένου αστυνομική κινητοποίηση: οι δρόμοι που οδηγούσαν από το κέντρο στο Πάρκο των Ιλισίων ήταν γεμάτοι άνδρες των ΜΑΤ, ενώ αστυνομικά αυτοκίνητα με συμβατικούς αριθμούς κρύβονταν στο σκοτάδι των δρόμων πίσω από το άλσος. 

Ας αφήσουμε που, όταν στηνόταν το -καθ' όλα νόμιμο- φεστιβάλ, μπούκαραν στο χώρο εποχούμενοι αστυνομικοί με τη δικαιολογία ότι «είδαν μαύρους να τριγυρνούν στο πάρκο». Αλλά και η κρατική τηλεόραση δεν ευαρεστήθηκε να προβάλει το διαφημιστικό φιλμάκι του φεστιβάλ. Κατά τα λοιπά, η κυβέρνηση μπορεί να συνεχίζει να θριαμβολογεί: ο νόμος της έλυσε τα προβλήματα των μεταναστών... 

(Ελευθεροτυπία, 29/7/2001)

 

www.iospress.gr                                   ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ