ΤΡΟΜΟΚΡΑΤΟΛΟΓΟΙ


Φοβού τους ειδικούς

1.   2.   


Ανάστατη η ανθρωπότητα, κρέμεται από τα χείλη των «ειδικών επί της τρομοκρατίας» για να μάθει τι της ξημερώνει. Κι αυτοί, πρόθυμοι, μας αναλύουν αυτά που ξέρουν και τα άλλα που δεν ξέρουν ... Κυρίως, όμως, όσα τους έχουν πει να μας πουν. 
 

Αναγγέλθηκε με κάθε επισημότητα ότι κυκλοφορεί πλέον και στη χώρα μας η αποκαλυπτική βιογραφία του ανθρώπου που μονοπωλεί τις τελευταίες εβδομάδες τα φώτα της δημοσιότητας και τα σκόπευτρα των πυραύλων: «Στο όνομα του Μπιν Λάντεν» ονομάζεται η βιογραφία και συγγραφέας είναι ένας από τους επιφανέστερους ειδικούς επί της τρομοκρατίας, ο Γάλλος Ρολάν Ζακάρ. 

Ενα ολόκληρο κεφάλαιο του βιβλίου προδημοσιεύτηκε, μάλιστα, σε ένθετο οκτασέλιδο μεγάλης κυριακάτικης εφημερίδας, προσδίδοντας έτσι μεγαλύτερο κύρος στις αναμενόμενες αποκαλύψεις. Το ενδιαφέρον είναι ευνόητο:

*Η βιογραφία αυτή που καθυστέρησε να εκδοθεί στη Γαλλία για τεχνικούς λόγους, συνέπεσε με το χτύπημα της 11ης Σεπτεμβρίου και ξαφνικά ο μικρός εκδοτικός οίκος Picollec που προετοίμαζε 3.000 αντίτυπα για την πρώτη έκδοση, βρέθηκε να ξεπουλάει σε μία βδομάδα 26.000. 

*Τη μέρα που βγήκε στο εμπόριο το βιβλίο, εκδήλωσαν το ενδιαφέρον τους δεκατέσσερις ξένοι εκδότες, ζητώντας τα δικαιώματα μετάφρασης στη χώρα τους. 

*Ο ίδιος ο Ζακάρ προσκλήθηκε εκείνη τη μέρα σε 150 διαφορετικά μέσα ενημέρωσης, για να μεταφέρει τις αποκλειστικές του πληροφορίες για τον καταζητούμενο τρομοκράτη.

Ανατρέχουν, λοιπόν, όλοι στα φώτα του Ζακάρ για να ανακαλύψουν τα μυστικά του Μπιν Λάντεν και να διαμορφώσουν άποψη για τα πράγματα, με βάση τις απόψεις του γάλλου συγγραφέα.

Ομως ποιος είναι αυτός ο Ζακάρ, και από πού αντλεί όλες αυτές τις γνώσεις; Ο ίδιος εμφανίζεται ως «σύμβουλος» κάποιων -μη κατονομαζόμενων- κρατών του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ και του Συμβουλίου της Ευρώπης. Στην ελληνική προδημοσίευση παρουσιάζεται ως «σύμβουλος» -γενικώς- του Συμβουλίου Ασφαλείας και του Συμβουλίου της Ευρώπης. Ας ελπίσουμε ότι αυτή η μικρή «παραδρομή» δεν θα συνοδεύει την ελληνική έκδοση του βιβλίου. 

Οι άλλες ιδιότητες του Ζακάρ είναι ότι προεδρεύει σε δυο παντελώς άγνωστα ιδρύματα με βαρύγδουπους τίτλους: στο Διεθνές Παρατηρητήριο για την Τρομοκρατία και στο Κέντρο Μελετών των Σύγχρονων Απειλών. Το μόνο σίγουρο είναι ότι έχει συγγράψει δεκατρία βιβλία, με αγαπημένο του θέμα την τρομοκρατία και την κατασκοπεία. 

Η βιογραφία του Μπιν Λάντεν έλαβε λοιπόν το χρίσμα του «βιβλίου αποκαλύψεων», προτού ακόμα εκδοθεί. Μόνο η σοβαρή γερμανική «Die Zeit» τόλμησε να σχετικοποιήσει το περιεχόμενό της: 

«Ο Ζακάρ γράφει από μια διπλή μακρινή απόσταση. Ποτέ δεν συνάντησε τον Λάντεν, όπως έκανε για παράδειγμα ο Φισκ. Επιπλέον δεν είναι ιδιαίτερος γνώστης των δεδομένων της Μέσης Ανατολής, έτσι ώστε να μπορεί να συμπληρώνει και να σχολιάζει το πρωτογενές υλικό». Σημαντικό είναι και το διακριτικό «καρφί» της γερμανικής εφημερίδας: «Αδυναμία του συγγραφέα είναι και η σύνδεσή του με ορισμένες αμερικανικές και γαλλικές μυστικές υπηρεσίες». 

Από την άλλη πλευρά, αυτό είναι ακριβώς και το μυστικό της επιτυχίας του Ζακάρ, ότι δηλαδή οι πληροφορίες που μεταφέρει και οι τοποθετήσεις του επενδύονται με το χαρακτήρα της «εσωτερικής ενημέρωσης» των μυστικών υπηρεσιών και ο αναγνώστης αισθάνεται δέος μπροστά στον πλούτο των στοιχείων και των ντοκουμέντων. 

*Υπάρχει βέβαια και ο χρόνος, που δικαιώνει ή διαψεύδει τον συγγραφέα. Οταν πρωτοδημοσιεύτηκε στην Ελλάδα το μπεστ σέλερ του Ζακάρ με τον βαρύγδουπο τίτλο «Οι μυστικοί φάκελοι της τρομοκρατίας» (1986), ο έλληνας αναγνώστης διάβαζε με έκπληξη ότι η Ελλάδα και η Κύπρος έχουν εδαφικές διεκδικήσεις από την Τουρκία:

«Η Ελλάδα και η Κύπρος ενδιαφέρονται να δημιουργήσουν δυσκολίες στο καθεστώς της Αγκυρας, απέναντι στο οποίο προβάλλουν επί δεκαετίες -αν όχι για αιώνες- εδαφικές διεκδικήσεις, ειδικά σε κυπριακό επίπεδο» (σελ. 190). 

*Στη δεύτερη ελληνική έκδοση, το χωρίο αυτό «διορθώθηκε», δηλαδή στη θέση «διεκδικήσεις» μπήκε η λέξη «διαφορές». Οι εκδότες, μάλιστα, έσπευσαν να ζητήσουν συγνώμη από το ελληνικό κοινό και να αποδώσουν σε μεταφραστικό λάθος την παρεξήγηση. Στην πραγματικότητα η μετάφραση υπήρξε απολύτως ακριβής. Ο Ζακάρ χρησιμοποιεί τη λέξη revendications, η οποία αποδίδεται ακριβώς με τον όρο διεκδικήσεις. Απλώς ο συγγραφέας εκδήλωνε τις φιλοτουρκικές του θέσεις και την απέχθειά του προς το «σοσιαλιστικό» καθεστώς της Αθήνας, όπως και προς το «σοσιαλιστικό» καθεστώς της χώρας του.

*Με βάση αυτή την πολιτική αντίληψη, ο Ζακάρ εμφάνιζε την Αθήνα ως κέντρο της αρμενικής τρομοκρατίας του ASALA και «αποκάλυπτε» ότι οι ελληνικές αρχές είχαν ανεχτεί τη δημιουργία 18 κέντρων υποδοχής για τους «περαστικούς» Αρμένιους, στα οποία στεγάζονταν οι κομάντος του ASALA. 

*Ανάλογης σοβαρότητας είναι και πολυάριθμες μυθιστορηματικές αναφορές του στο χαρέμι του Κάρλος, στις σχέσεις των Ερυθρών Ταξιαρχιών με τον Αραφάτ και τη Μοσάντ ταυτοχρόνως, η εκπαίδευση της γαλλικής Αμεσης Δράσης από τούρκους πολιτικούς πρόσφυγες, κ.λπ.

*Εκεί που αποδεικνύεται ότι μάλλον συγγράφει αστυνομικό μυθιστόρημα, και μάλιστα στρατευμένο σε μια συγκεκριμένη πολιτική σκοπιμότητα, είναι τα σημεία που θα μπορούσε να τα γνωρίζει πολύ καλά, εφόσον έγιναν κάτω από τη μύτη του, στο Παρίσι, και μάλιστα στο φως της δημοσιότητας.

Γράφει, για παράδειγμα, ο Ζακάρ: «Στις 29 Αυγούστου 1982 ο Ορέστε Σκαλτσόνε συνελήφθη στο Παρίσι, σ' ένα διαμέρισμα ενός μέλους της Αμεσης Δράσης (Action Directe), όπου βρισκόταν για να περάσει το Σαββατοκύριακο. Περισσότερο ένας θεωρητικός παρά ένας δολοφόνος, αυτός ο Σκαλτσόνε: αμφισβητίας φοιτητής το 1968, ιδρυτής του κινήματος Εργατική Αυτονομία, είχε καθοδηγήσει πολλές εγκληματικές απόπειρες και ήταν υπεύθυνος των Ερυθρών Ταξιαρχιών για τα προβλήματα εξοπλισμού, διατηρώντας επαφές με Παλαιστίνιους και προμηθευτές ελαφρών όπλων» (σελ. 285-6).

Η αντίδραση Ζακάρ

Μέσα σε μια φράση ο Ζακάρ καταφέρνει να συγκεντρώσει μια σειρά εξόφθαλμα ψέματα: Ο Ορέστε Σκαλτσόνε συνελήφθη έξω από το σπίτι του και όχι σε διαμέρισμα της Αμεσης Δράσης. Οι γαλλικές αρχές γνώριζαν τη διεύθυνση, επειδή ο ίδιος τους την είχε δηλώσει. Ποτέ δεν υπήρξε μέλος των Ερυθρών Ταξιαρχιών ο Σκαλτσόνε, ούτε είχε βέβαια σχέση με τις εγκληματικές πράξεις που του αποδίδει ο Ζακάρ. Η σύνδεση της Εργατικής Αυτονομίας με τις Ερυθρές Ταξιαρχίες υπήρξε το αστυνομικό σενάριο που σκαρφίστηκαν οι ιταλοί δικαστές για να συλλάβουν τους ηγέτες της Αυτονομίας ως εγκεφάλους της τρομοκρατίας. Εξάλλου ο Σκαλτσόνε αφέθηκε αμέσως ελεύθερος από τη γαλλική αστυνομία. Αυτή τη μικρή «λεπτομέρεια» αποφεύγει να την αναφέρει ο Ζακάρ.

Θυμίζουμε ότι στις αρχές της δεκαετίας του '80 είχαν βρει άσυλο στη Γαλλία τριακόσιοι περίπου ιταλοί επαναστάτες, διωγμένοι από το κύμα ποινικοποίησης της εξωκοινοβουλευτικής πολιτικής δράσης που είχε σαρώσει τη χώρα τους. Στη μεγάλη τους πλειοψηφία απέρριπταν κάθε μορφή τρομοκρατίας, ακόμη και εκείνοι που είχαν συμμετάσχει στις βίαιες συγκρούσεις του '70. 

Οι κυβερνήσεις της Γαλλίας, όχι μόνο η σοσιαλιστική, αλλά και η δεξιά που τη διαδέχτηκε, σιωπηρά αποδέχτηκαν την παραμονή των φυγάδων στη χώρα τους. Κανείς τους δεν εκδόθηκε στην Ιταλία, παρά τις πιέσεις της. Στην πρακτική αυτή αντιδρούσαν μερίδες του κατασταλτικού μηχανισμού και ...ο Ζακάρ.

*Στο βιβλίο που έχει αφιερώσει στην Αμεση Δράση («Η μεγάλη παγίδα της Αμεσης Δράσης») ο Ζακάρ ταυτίζει και πάλι όλους τους παλιούς επαναστάτες με μελλοντικούς τρομοκράτες. Εμφανίζει, για παράδειγμα (χωρίς να την κατονομάζει) την Καταρίνα ντε Φρις ως «μέλος του γερμανικού τρομοκρατικού δικτύου στη Γαλλία». 

Η Ντε Φρις είχε πράγματι αναμειχθεί το 1980 σε μια ληστεία με πολιτικά κίνητρα, την οποία η γερμανική αστυνομία είχε χαρακτηρίσει «ερασιτεχνική». Ομως τη στιγμή που γράφει ο Ζακάρ (το 1987) η ντε Φρις ζούσε νόμιμα στη Γαλλία. 

Οι αιτήσεις έκδοσής της είχαν απορριφθεί από τον Μιτεράν αλλά και τον Σιράκ. Στο ίδιο σύγγραμμα ο Ζακάρ εμφανίζει τον αντιφρανκιστή αγωνιστή Μάριο Τόρες ως εκπρόσωπο τριών τρομοκρατικών οργανώσεων (ανάμεσά τους και της ΕΤΑ). 

Οι δύο αυτές περιπτώσεις είναι χαρακτηριστικές, διότι είναι τεκμήρια της αμφίδρομης σχέσης του συγγραφέα με τις διωκτικές αρχές. Ενα μήνα μετά την έκδοση του βιβλίου, η χωροφυλακή με πολυάριθμες δυνάμεις περικύκλωσε τη μικρή φάρμα όπου ζούσε η Ντε Φρις. Τρεις μήνες μετά την έκδοση συνελήφθη και ο Τόρες. Τελικά και οι δύο «αρχιτρομοκράτες» αφέθηκαν ελεύθεροι, ύστερα από αρκετή ταλαιπωρία, και σε πείσμα του Ζακάρ και των πηγών του.

Η εποχή των ειδημόνων

Ο Ζακάρ είναι η κλασική μορφή του σύγχρονου «ειδικού» επί της τρομοκρατίας. Συμμετέχει σε ιδιωτικά ιδρύματα, συμβουλεύει κυβερνήσεις (και όχι κυβέρνηση), επαίρεται για τις στενές του σχέσεις με τις μυστικές υπηρεσίες και ανακυκλώνει το ψέμα με την αλήθεια, την πληροφορία με την παραπληροφόρηση. Τελικά, όμως, τα κείμενά του δεν έχουν μεγαλύτερη αξιοπιστία από τις μυθοπλασίες του Ζεράρ ντε Βιλιέ. 

Ο χώρος της τρομοκρατίας είναι το ευνοϊκότερο πεδίο δράσης των «ειδικών αναλυτών». Συνδυάζει την αδυναμία των άλλων να ελέγξουν τις απόψεις της αυθεντίας (εφόσον κανείς άλλος δεν έχει πρόσβαση στις πρωτογενείς -μυστικές- πηγές), αλλά εκπληρώνει και την αδημονία της κοινής γνώμης να έχει μια λεπτομερή και κάπως λογικοφανή απάντηση σε όλα τα προβλήματα των διεθνών σχέσεων, της ατομικής βίας, των μυστηριωδών συγκρούσεων. 

Ταυτόχρονα πρόκειται για ένα χώρο που έχει πλέον πολύ «ψωμί». Οχι μόνο τα κονδύλια του αντιτρομοκρατικού αγώνα κάθε μορφής διαρκώς πολλαπλασιάζονται, αλλά και η ίδια η δράση των μυστικών υπηρεσιών διεξάγεται εν μέρει και μέσω δημοσιεύσεων που διοχετεύονται σε έμπιστους (ή εύπιστους) συγγραφείς. Το νέο στοιχείο του αντιτρομοκρατικού αγώνα, το οποίο ξεκίνησε από τις ΗΠΑ τη δεκαετία του '70, είναι η ιδιωτικοποίηση. 

Ξεφυτρώνουν από παντού διάφοροι «οργανισμοί», «ινστιτούτα μελετών» και «κέντρα ερευνών», τα οποία προετοιμάζουν τους πολιτικούς διαχειριστές της αντιτρομοκρατικής στρατηγικής των χωρών της Δύσης και ταυτόχρονα δίνουν ένα «επιστημονικό» επίχρισμα στις επιλογές των πολιτικών κέντρων. Φυσικά η χρηματοδότηση των περισσότερων οργανισμών αυτών ανατίθεται και πάλι στα μυστικά κονδύλια των υπηρεσιών πληροφοριών. Αυτή η εθελούσια ανάμειξη επιστημόνων, πολιτικών, πρακτόρων και δημοσιογράφων υπονομεύει οποιαδήποτε αντικειμενικότητα στις αναλύσεις αυτών των ειδικών. 

Σε ένα από τα μεγαλύτερα «επιστημονικά» συνέδρια που έγιναν για την τρομοκρατία, το 1985, στη Νομική και Διπλωματική Σχολή Φλέτσερ, κεντρικός ομιλητής υπήρξε ο Ουίλιαμ Κέισι, διευθυντής της CIA εκείνη την εποχή. Εξίσου ευπρόσδεκτοι -ως αναλυτές- είναι οι εκπρόσωποι των μυστικών υπηρεσιών σε όλο τον κόσμο. Το ζήσαμε τις τελευταίες ημέρες, με την παρέλαση από τις μικρές οθόνες εκπροσώπων της CIA, της Μοσάντ, αλλά και αποστράτων της KGB, της Στάζι, κ.λπ.

Βαρύγδουπο φιάσκο

Το μόνο που μπορεί να μας σώσει από τους «ειδικούς» είναι το μεγάλο φιάσκο που κατά καιρούς ανατρέπει τις βαρύγδουπες αναλύσεις τους και τους γελοιοποιεί μπροστά στο κοινό, αποδεικνύοντας πόσο αβάσιμες είναι οι «βεβαιότητές» τους. 

*Πιο τρανταχτό παράδειγμα είναι η καταστροφή του ομοσπονδιακού κτιρίου στο Οκλαχόμα Σίτι στις 19 Απριλίου 1995. Μόλις λίγες ώρες μετά την τρομοκρατική επίθεση, οι ειδικοί του αμερικανικού δικτύου CBS News είχαν αναγνωρίσει τους υπόπτους: 

«Μπορεί κανείς να στοιχηματίσει ότι πρόκειται για μια τρομοκρατική ενέργεια με προέλευση τη Μέση Ανατολή», δήλωνε ο Τζέιμς Στιούαρτ, αναλυτής του καναλιού σε ζητήματα ασφάλειας. 

*Αμέσως το κανάλι άρχισε να μεταδίδει εικόνες αρχείου, τις οποίες σχολίαζε ο Αντονι Μέισον, ειδικευμένος δημοσιογράφος του CBS: 

«Η σκηνή που βλέπετε εδώ παριστά μια συνέλευση μουσουλμάνων, οργανωμένη από την Ισλαμική Ενωση για την Παλαιστίνη (ζουμ σε παλαιστινιακή σημαία). Η σκηνή δεν διαδραματίζεται στη Μέση Ανατολή, αλλά στο Οκλαχόμα Σίτι». 

*Το κανάλι προσκαλεί τον ειδικό τρομοκρατολόγο Στιβ Εμερσον, ο οποίος προσθέτει: «Το Οκλαχόμα Σίτι είναι ίσως ένα από τα σημαντικότερα κέντρα του ριζοσπαστικού ισλαμισμού εκτός της Μέσης Ανατολής». Ο Μέισον επαινεί τον Εμερσον: «Ο Στιβ Εμερσον απέδειξε πώς οι φονταμενταλιστές έχουν ξεκινήσει μια καμπάνια στρατολόγησης στα νοτιοδυτικά, εκεί που είναι πιο εύκολο να μη γίνουν αντιληπτοί από τον κόσμο. Για τον Εμερσον η επίθεση φέρει υπογραφή». 

*Η κατάληξη του ειδικού είναι απόλυτη: «Η επίθεση έγινε με την πρόθεση να προκαλέσει το μεγαλύτερο δυνατό αριθμό ανθρώπινων θυμάτων. Αυτό είναι το σημάδι της Μέσης Ανατολής». Ο Μέισον κλείνει τη συζήτηση: «Ενα παγιδευμένο καμιόνι, μια τεράστια έκρηξη. Αυτό έγινε στο Παγκόσμιο Κέντρο Εμπορίου. Αυτό έγινε και στο Μπουένος Αϊρες πέρυσι: ένα παγιδευμένο αυτοκίνητο έξω από το εβραϊκό πολιτιστικό κέντρο. Οι αρμόδιες αρχές αμέσως διαπίστωσαν τη σχέση και οι πηγές μας λένε ότι ακόμα κι αν δεν είναι επίσημη δήλωση ακόμα, αυτό που έγινε στο Οκλαχόμα Σίτι αντιμετωπίζεται ως πράξη τρομοκρατίας που προέρχεται από τη Μέση Ανατολή». 

*Λίγες ώρες αργότερα, οι αρχές διαπίστωναν ότι για την τρομοκρατική πράξη ευθυνόταν ένας βέρος Αμερικάνος, βετεράνος του πολέμου του Κόλπου και οργανωμένο στέλεχος της άκρας δεξιάς. 

Με την επίθεση της 11ης Σεπτέμβρη οι ειδικοί είχαν ευκολότερο έργο. Από την πρώτη στιγμή όλοι υπέδειξαν τον ίδιο δράστη. Ομως η «επιτυχία» τους σταματά εδώ. Από το σημείο αυτό και πέρα, όλοι προσβλέπουν στις «αποκαλύψεις» του Ρολάν Ζακάρ και των ομοίων του.

(Ελευθεροτυπία, 14/10/2001)

 

www.iospress.gr                                  ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ