ΜΙΛΟΥΝ ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΚΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

"Να γυρίσει η προσφυγιά!"



Το σύνθημα της μεταπολίτευσης για την επιστροφή των πολιτικών προσφύγων εξακολουθεί να ισχύει για εκείνους που στερήθηκαν την ελληνική ιθαγένεια εκόντες άκοντες. Μισό αιώνα μετά τη λήξη του εμφυλίου, ο πολιτικός κόσμος της Δυτικής Μακεδονίας συναινεί σχεδόν ομόφωνα στην επούλωση αυτής της τελευταίας πληγής.

 

Είναι ντροπή! Δεν λύνονται "προβλήματα" με το θάνατο ανθρώπων. Και η εφαρμογή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων πρέπει να ισχύει ανεξάρτητα από τους "εθνικούς", τους "κρατικούς" και μάλλον "παρακρατικούς" σχεδιασμούς. Ο λόγος για τους τελευταίους πολιτικούς πρόσφυγες. Εκείνους που εξαιρέθηκαν (ως "μη Ελληνες το γένος") από τον γενικό επαναπατρισμό που εξήγγειλε ο Ανδρέας Παπανδρέου τα Χριστούγεννα του 1982. Είκοσι χρόνια αργότερα, οι υπερήλικες αγωνιστές του Δημοκρατικού Στρατού που κατάγονταν από τα χωριά της Δυτικής Μακεδονίας, αλλά και πολλοί πολίτες που βρέθηκαν στην "άλλη όχθη", απαγορεύεται να επιστρέψουν. Δεν τους επιτρέπεται ούτε καν η απλή επίσκεψη στα χωριά τους, στους συγγενείς τους, στους τάφους των γονιών τους. Πού και πού παίρνει κανένας μια δίωρη άδεια για να παραστεί στην κηδεία συγγενούς του. Αλλά και τότε πρέπει να κινητοποιηθεί όλος ο κρατικός μηχανισμός και να βρεθούν σε καλή μέρα τα "ανθρωπιστικά" ανακλαστικά του. Και να σκεφτεί κανείς ότι μια μεγάλη μερίδα αυτών των ανθρώπων είναι εγκαταστημένοι στο Μοναστήρι, τα Μπίτολα της ΠΓΔ Μακεδονίας, λίγα μόλις χιλιόμετρα από τα σύνορα της Νίκης, μισή ώρα από τη Φλώρινα. 

Ο "Ιός" απευθύνθηκε στους εκλεγμένους εκπροσώπους του λαού της περιοχής της Φλώρινας με ένα σύντομο και απλό ερωτηματολόγιο (βλ. πίνακα). Το αποτέλεσμα της έρευνας ήταν και για μας μια έκπληξη: το ζήτημα αυτό, το οποίο μέχρι πριν από λίγα χρόνια ήταν ένα πραγματικό "ταμπού" και απέφευγαν όλοι να το προσεγγίσουν, είναι σήμερα "υπερώριμο", κατά την έκφραση ενός νεοδημοκράτη πολιτικού. Οι περισσότεροι συνομιλητές μας απάντησαν καταφατικά σε όλα τα ερωτήματα, αψηφώντας το "πολιτικό κόστος". 

Τα ερωτήματα που υποβάλαμε δεν ήταν "ουδέτερα". Αλλωστε είναι γνωστά στην περιοχή τα δημοσιεύματα του "Ιού" και τα ρεπορτάζ της στήλης για το πρόβλημα των προσφύγων ("Οι τελευταίοι πρόσφυγες" 4/8/1996, "Η τελευταία πληγή του εμφυλίου" 21/11/1999, "Η ημιτελής λήξη του Εμφυλίου" 7/4/2001). Εχουμε εδώ και χρόνια ταχθεί υπέρ της άρσης αυτού του απάνθρωπου διαχωρισμού που επέβαλε ο εμφύλιος και συντήρησε ο ψυχρός πόλεμος. 

Οι βουλευτές, οι πολιτευτές και οι δήμαρχοι

* Πρώτος απάντησε ο βουλευτής του ΠΑΣΟΚ Γιώργος Λιάνης, ο οποίος είναι και ο πρώτος βουλευτής που έχει θέσει ανοιχτά το ζήτημα του επαναπατρισμού των τελευταίων πολιτικών προσφύγων. Είναι αυτονόητη η θετική του ανταπόκριση στο ερωτηματολόγιο. Προσθέτει, όμως, ότι "δεν αρκεί η διακομματική συνεννόηση των βουλευτών και άλλων πολιτικών παραγόντων της περιοχής. Πρέπει να υπάρξει συνεννόηση των κομμάτων της Βουλής. Προσωπικά καιρό τώρα προσπαθώ για την επίλυση αυτού του ζητήματος".

* Αλλά και ο βουλευτής της Νέας Δημοκρατίας Νικόλαος Κορτσάρης -στενός φίλος του Κώστα Καραμανλή- απαντά καταφατικά στο πρώτο, το δεύτερο και το τέταρτο ερώτημα. Οπως μας εξηγεί ο ίδιος, "το 'όχι' στην τρίτη ερώτηση δίδεται διότι πιστεύω ότι, αν δεν λυθεί το θέμα του ονόματος της ΠΓΔΜ και κυρίως θέματα περιουσιακών στοιχείων, θα αποτελέσουν λόγους μειζόνων διαφορών και διενέξεων με απρόβλεπτες συνέπειες". Ο κ. Κορτσάρης προσθέτει ότι απαντά καταφατικά στο 4ο ερώτημα, "πιστεύοντας πάντοτε ότι η συνεννόηση, η συζήτηση και η ανταλλαγή απόψεων οδηγούν, εφόσον υπάρξει καλή θέληση από τους συνομιλητές, σε καλές λύσεις. Σε κάθε περίπτωση, πάντως, και προκειμένου περί μονίμου επιστροφής και εγκατάστασης, πρέπει να υπάρξουν σαφείς και ξεκάθαρες, από μέρους των πολιτικών προσφύγων, διαβεβαιώσεις και έμπρακτες αποδοχές των νόμων και του Συντάγματος του ελληνικού κράτους και πλήρης συμμόρφωση με ό,τι αυτά επιτάσσουν". 

* Χωρίς πολλά λόγια, ο τ. βουλευτής της Νέας Δημοκρατίας Χαράλαμπος Παπαθανασίου -ο οποίος διεκδικεί το χρίσμα του κόμματός του για τις νομαρχιακές εκλογές- συμφωνεί στο πνεύμα της έρευνας και απαντά καταφατικά. Στο τέταρτο ερώτημα θεωρεί "ότι είναι υπόθεση της κεντρικής διοίκησης. Πρέπει να εισακουστούμε εμείς διακομματικά και να αποφασίσει η κυβέρνηση με τη συναίνεση των κομμάτων. Το θέμα, πάντως, είναι υπερώριμο". Καταφατικά απαντά σε όλα τα ερωτήματα και ο Τραϊανός Πετκάνης, τ. Νομάρχης υποστηριζόμενος από το ΠΑΣΟΚ. Σημειώνει κι αυτός ότι "το θέμα έπρεπε να είχε ήδη διευθετηθεί". Ο δικηγόρος Μιχάλης Τσότσκος, ένας από τους επιφανέστερους πολιτευτές του ΠΑΣΟΚ στην περιοχή, είναι κι αυτός κατηγορηματικός. Αλλωστε ήταν από τους πρώτους που τόλμησαν να θίξουν το θέμα σε εποχές δύσκολες.

* Εξίσου θετικές είναι και οι απόψεις των Δημάρχων της περιοχής, ανεξάρτητα από την πολιτική χροιά του ψηφοδέλτιου με το οποίο εκλέχτηκαν. Ο Δήμαρχος Αμυνταίου Κώστας Θεοδωρίδης και ο Δήμαρχος Πρεσπών Ιωάννης Γερμανίδης απαντούν καταφατικά σε όλα τα ερωτήματα. Ο Δήμαρχος Περάσματος Αιμίλιος Ασπρίδης παρατηρεί (στο 4ο ερώτημα) ότι "υπάρχει ούτως ή άλλως η εκπεφρασμένη άποψη όλων των πολιτικών φορέων του νομού υπέρ της επιστροφής των πολιτικών προσφύγων". Ο Δήμαρχος Μελίτης Χρήστος Ευαγγέλου απαντά αρνητικά μόνο στο τρίτο ερώτημα και εξηγεί: "Δεν παραβλέπω την ανθρωπιστική διάσταση του προβλήματος, αλλά αν δεν λυθεί το θέμα της ονομασίας της ΠΓΔΜ αλλά και τα θέματα των περιουσιών τους νομίζω πως θα προκύψουν προβλήματα και θα προκληθούν ενδεχόμενες διενέξεις με απρόβλεπτες συνέπειες".

Οι εκπρόσωποι των κομμάτων

* Ο κ. Χρήστος Ναούμ, γραμματέας της ΝΕ του ΠΑΣΟΚ στη Φλώρινα, απαντά καταφατικά σε όλα τα ερωτήματα, αλλά αισθάνεται την ανάγκη να μας εκθέσει πιο αναλυτικά τις απόψεις του: 

"Πρέπει να κατανοήσουμε όλοι μας ότι σήμερα το ζήτημα των πολιτικών προσφύγων δεν είναι ένα θεωρητικό δοκίμιο αλλά μια πραγματικότητα που πέρα από το ανθρωπιστικό χαρακτήρα έχει να κάνει και με την ίδια τη λειτουργία της Δημοκρατίας. Είναι αδιανόητο για μένα στον 21° αιώνα να υπάρχουν ακόμα διαχωριστικές γραμμές και απαγορευμένες πατρίδες. Τη στιγμή που προσεγγίζουμε την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση και σύγκλιση όλων των λαών και όλων των πολιτών κάποιοι να εμμένουν στα αποτελέσματα του συνδρόμου του εμφυλίου. Οι πολιτικοί πρόσφυγες της πρώτης γενεάς είναι ελάχιστοι και το μόνο που ζητούν είναι να τους δοθεί το δικαίωμα, που έχει και ο τελευταίος πολίτης, να προσκυνήσει τα πάτρια εδάφη, όπου γεννήθηκε και όπου βίωσε τα πρώτα χαράματα της ζωής του. Είναι και ανθρωπιστικό ζήτημα ταυτόχρονα και χρέος προς κάθε συνάνθρωπό μας στη δύση της ζωής του να πάρει εκείνες τις εικόνες που στερήθηκε σε όλη τη ζωή του, όπως το σπίτι που γεννήθηκε, τα μέρη που μεγάλωσε κ.τλ. Σε ό,τι έχει να κάνει με τις επόμενες γενεές εκεί δεν υπάρχει πρόβλημα σε μεγάλο ποσοστό. Είναι δυνατόν να υπάρχουν σήμερα πολίτες και πολιτικοί που πιστεύουν ότι κινδυνεύει η ακεραιότητα της χώρας μας από αυτούς (στην πλειοψηφία τους) που βγήκαν στα βουνά ενάντια στο Γερμανό κατακτητή. Μετά τη συνθήκη της Βάρκιζας πολλοί από αυτούς βρέθηκαν στα βουνά σε έναν ανελέητο αδελφοκτόνο πόλεμο, μία εποχή από τις πιο μελανές στην ιστορία της πατρίδας μας. Μια εποχή στην οποία ο ξένος παράγοντας έπαιξε καθοριστικό ρόλο σε μια υποχείρια Κυβέρνηση και αυτό πρέπει να είναι παράδειγμα προς αποφυγή για όλους μας. Οι πρωτεργάτες εκείνης της σκοτεινής περιόδου άλλοι δικαιώθηκαν από την πολιτεία απολαμβάνοντας τιμές (για το κατόρθωμα της αλληλοσφαγής των Ελλήνων) και οι υπόλοιποι μετά από πολλά χρόνια, ύστερα από την ψήφιση του νόμου περί άρσης των συνεπειών του εμφυλίου πολέμου (Ανδρέας Παπανδρέου-ΠΑΣΟΚ) επανήλθαν σε ένα ποσοστό στην πατρίδα. Αλλά εξαιρέθηκε ένα μεγάλο ποσοστό και υποχρεώθηκε να βιώνει τη δικιά του Οδύσσεια με τελικό προορισμό μια απαγορευμένη Ιθάκη. Οταν πριν από κάποια χρόνια επισκέφθηκα τη Γιουγκοσλαβία με ρώτησε ένας πολιτικός πρόσφυγας πώς θα ένιωθα αν ήμουν άπατρις. Στην αρχή δεν πολυκατάλαβα την ερώτηση αλλά μετά συνειδητοποίησα ότι είχε ένα μεγάλο παράπονο γιατί δεν μπορούσε να επισκεφθεί την πατρίδα του. Εκτιμώ ότι η χώρα μας πρέπει να κλείσει αυτή την πληγή και να επιτρέψει την επιστροφή των πολιτικών προσφύγων. Σε μια χώρα που γεννήθηκε η Δημοκρατία δεν είναι δυνατόν να υφίστανται ακόμα τέτοια προβλήματα, είναι χρέος μας να δώσουμε μια λύση. Επιτέλους ας μη λειτουργούμε με τα αποκυήματα φαντασίας σε ζητήματα που δεν υπάρχουν. Πέρα από αυτά βέβαια θέλω να τονίσω σε κάποιους αυτοβαπτιζόμενους ότι σαν κάτοικος μιας περιοχής που διαδραματίστηκαν γεγονότα τεράστιας ιστορικής σημασίας και υπέφερε τόσα πολλά δεν επιτρέπω σε κανέναν να καπηλεύεται και να ψευτοεκπροσωπεί πληθυσμιακές ομάδες. Αυτά που γίνονται γύρω μας στα Βαλκάνια πρέπει να παραδειγματίζουν κάποιους. Τελειώνω με την ευχή ότι την επόμενη χρονιά δεν θα υπάρχουν πολιτικοί πρόσφυγες στους οποίους θα στερείται το δικαίωμα της επιστροφής στην πατρίδα. Το άμεσο θα ήταν μια επίσκεψη στην πατρίδα γιατί οι περισσότεροι από αυτούς έχουν πεθάνει με το όνειρο και εκείνοι που ζουν έχουν δημιουργήσει δικιά τους οικογένεια και κοινωνικές σχέσεις που δεν τους επιτρέπουν να φύγουν οριστικά από όπου ζουν σήμερα".

* Ο Ευστάθιος Κωνσταντινίδης, πρόεδρος ΝΟΔΕ της Νέας Δημοκρατίας στη Φλώρινα απαντά καταφατικά στα τρία πρώτα ερωτήματα. Οσο για το τέταρτο, θεωρεί ότι "αυτά τα θέματα δεν είναι θέματα που συζητούνται και λύνονται μόνο σε τοπικό επίπεδο, αλλά είναι απαραίτητος ένας κεντρικός προγραμματισμός. Θα ήθελα ακόμα να συμπληρώσω ότι πέραν της ανθρωπιστικής πλευράς του θέματος -που ευχής έργο είναι να λυθεί θετικά- ακολουθεί και η πολιτική πλευρά, η οποία θέλει μεγάλη προσοχή στον χειρισμό της, ώστε να μην διαταραχθεί το ήπιο κλίμα που βιώνει η περιοχή σήμερα, αφού επί σειρά ετών και μετά το πέρας του εμφυλίου οι έριδες και οι τριβές ήταν μεγάλες και δεν άφησαν τον τόπο να πάει μπροστά και να αναπτυχθεί".

* Ο γραμματέας της ΝΕ Φλώρινας του ΚΚΕ Δημήτρης Μούλης απαντά καταφατικά σε όλα τα ερωτήματα και προσθέτει ότι η έρευνα ανταποκρίνεται σε πάγιες θέσεις του ΚΚΕ: "Το ΚΚΕ έχει πάγια τακτική και επανειλημμένα έχει φέρει το θέμα στη Βουλή, ότι πρέπει να επιστρέψουν όλοι οι πολιτικοί πρόσφυγες (και οι απόγονοί τους φυσικά) χωρίς κανένα περιοριστικό όρο και βέβαια άμεση κατάργηση της διάταξης Γεννηματά-Σκουλαρίκη που δημιουργεί το πρόβλημα. Είναι ζήτημα της πολιτικής βούλησης της κυβέρνησης να το πράξει".

* Ο γραμματέας της ΝΕ Φλώρινας του ΣΥΝ Θανάσης Γερμανίδης απαντά κι αυτός καταφατικά, αλλά προσθέτει και την άποψή του για το λεπτό ζήτημα των περιουσιών: "Να αποδοθεί η δημευμένη περιουσία των πολιτικών προσφύγων στους κληρονόμους τους (εφόσον υπάρχουν) ή να δοθούν στους δήμους και τη νομαρχιακή αυτοδιοίκηση για χρήσεις κοινού συμφέροντος και ενδιαφέροντος. Η εκποίηση να γίνει από την ΚΕΔ".

* Ο εκπρόσωπος του "Ουράνιου Τόξου" Παύλος Βοσκόπουλος προσθέτει στις καταφατικές του απαντήσεις την παρατήρηση ότι "θα πρέπει η υπουργική απόφαση του 1982 να ισχύει και για τους μακεδόνες πολιτικούς πρόσφυγες ανεξάρτητα από διακομματικές ή άλλες συμφωνίες σε τοπικό πλαίσιο".

* Στο ερωτηματολόγιο της έρευνας απάντησαν άτυπα και πολλοί άλλοι πολίτες του νομού, οι οποίοι στη συντριπτική τους πλειοψηφία αναγνώρισαν ότι το απόστημα αυτό του εμφυλίου πρέπει επιτέλους να εκλείψει. Οι μόνοι από τους επώνυμους παράγοντες της Φλώρινας οι οποίοι δεν ανταποκρίθηκαν στην έρευνα ήταν ο νομάρχης Παύλος Αλτίνης και ο δήμαρχος Φλώρινας Δημήτρης Αλεμπάκης. Για δικούς του ο καθένας λόγους απέφυγαν να απαντήσουν. Πάντως ούτε αυτοί ούτε κανείς άλλος δεν υποστήριξε ότι το θέμα είναι ανύπαρκτο. Οι μόνοι που αντέδρασαν ήταν κάποιοι ανώνυμοι σκοτεινοί κύκλοι, οι οποίοι δεν βρήκαν άλλο τρόπο να εμποδίσουν την εξέλιξη της έρευνας παρά τη χρησιμοποίηση της ναζιστικής φυλλάδας "Χρυσή Αυγή". Στο φύλλο της 11ης Ιανουαρίου εμφανίζεται ως "αποκλειστικό" ένα ρεπορτάζ με τίτλο "Εθνικά επικίνδυνη έρευνα του Ιού στη Μακεδονία", και επιχειρείται να τρομοκρατηθεί ο λαός της περιοχής ότι θα έρθουν οι "Σλάβοι" για να πάρουν τις δημευμένες τους περιουσίες. 

Στην Πέλλα και την Καστοριά

Η έρευνά μας επεκτάθηκε στους άλλους δυο νομούς της Μακεδονίας, από όπου κατάγονται επίσης πολιτικοί πρόσφυγες της κατηγορίας που εξετάζουμε. Στους δυο αυτούς νομούς (Πέλλας και Καστοριάς) περιοριστήκαμε όμως μόνο στους βουλευτές. Εδώ οι απαντήσεις δεν ήταν τόσο ομόθυμες (και οπωσδήποτε λιγότερο πρόθυμες) κάτι που μπορεί να αποδοθεί στην επικράτηση συντηρητικών πολιτικών, αλλά και στη σχετικά μικρή εκπροσώπηση στη Βουλή του στοιχείου των ντόπιων. 

* Ο βουλευτής του ΠΑΣΟΚ Πέλλας και πρώην δήμαρχος Εδεσσας Χρήστος Βοσνάκης γνωρίζει καλά το θέμα και απαντά καταφατικά σε όλα ερωτήματα. Περιγράφει το πρόβλημα με τα δικά του λόγια: "Την περίοδο του εμφυλίου και στις αρχές της δεκαετίας του 1950 πολλοί Ελληνες συμπατριώτες μας, κάτω από αδιευκρίνιστες συνθήκες σε πολλές περιπτώσεις στερήθηκαν την ελληνική ιθαγένεια, γιατί προτίμησαν, μέσα σε ένα έντονο καθεστώς ιδεολογικής φόρτισης, να φύγουν από την πατρίδα και να εγκατασταθούν στις πρώην 'ανατολικές χώρες', μεταξύ των οποίων και η ΠΓΔΜ. Εχουν περάσει από τότε τουλάχιστον 50 χρόνια. Αποδεδειγμένοι εγκληματίες να ήσαν, καταδικασμένοι σε ισόβια, στα 20-25 χρόνια θα κυκλοφορούσαν ελεύθεροι, χωρίς να υπάρξει το παραμικρό πρόβλημα. Πρέπει επιτέλους να λυθεί αυτό το πρόβλημα, γιατί ειλικρινά δεν πιστεύω ότι η Δημοκρατία μας ή η πατρίδα μας κινδυνεύει από κάποιους ανθρώπους, λίγους στον αριθμό, πολύ μεγάλους στην ηλικία -στη συντριπτική τους πλειοψηφία είναι πάνω από 80 χρόνων- έτσι ώστε να τους επιτρέπεται ελεύθερα η επίσκεψη στην Ελλάδα εφόσον το επιθυμούν". 

* Ο βουλευτής Πέλλας της Νέας Δημοκρατίας Δάνης Τζαμτζής απαντά αρνητικά στο πρώτο ερώτημα: "Αυτοί που ήθελαν επέστρεψαν. Ορισμένοι δεν μπορούν να επιστρέψουν γιατί έχουν κατηγορηθεί για εσχάτη προδοσία, για εγκλήματα και γιατί πρωτοστάτησαν στη δημιουργία του δήθεν Μακεδονικού Κράτους. Επιδιώκοντας λοιπόν να κρατούν σλαβικά ονόματα και διαβατήρια και επιζητώντας δήθεν μακεδονική υπηκοότητα και εθνότητα δεν μπορούν να έλθουν στην Ελλάδα. Μακάρι να μην έθεταν όρους, να μην εγείρανε απαιτήσεις προς τον Ελληνικό Λαό και να μην υπήρχαν αυτά τα προβλήματα και να μπορούσαν να έλθουν". Στο δεύτερο ερώτημα ο κ. Τζαμτζής απαντά μονολεκτικά: "Οχι". Στο τρίτο ερώτημα υποστηρίζει ότι "η λύση του προβλήματος δεν μπορεί να είναι ανεξάρτητη από την έκβαση των διαπραγματεύσεων μεταξύ Ελλάδας και ΠΓΔΜ αλλά κυρίως δεν μπορεί να είναι ανεξάρτητη από τη στάση των ανθρώπων αυτών απέναντι στη χώρα μας". Ανάλογη είναι η απάντησή του και στο 4ο ερώτημα: "Ενα τόσο μεγάλο θέμα σίγουρα δεν μπορεί να λυθεί στη βάση της διακομματικής συνεννόησης των εκπροσώπων του λαού μιας περιοχής μόνον. Υπάρχουν συντεταγμένα όργανα της Πολιτείας και οι όποιες απαιτήσεις των πολιτικών προσφύγων και οι υποχρεώσεις τους διέπονται από τους νόμους του κράτους".

* Η βουλευτής Πέλλας της Νέας Δημοκρατίας Πόπη Φουντουκίδου εξηγεί τους λόγους που αποφεύγει να απαντήσει: "Το θέμα δεν μπορεί να απαντηθεί με ένα ναι ή ένα όχι. Διαφαίνεται από τον τύπο των ερωτήσεών σας λάθος προσέγγιση και πιθανή απάντησή μου ίσως οδηγήσει σε λάθος συμπεράσματα. Θέλει σοβαρή προσέγγιση και διάθεση ειλικρινούς επίλυσης από όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη. Τα εθνικά θέματα δεν αντιμετωπίζονται με αλτρουιστικά αισθήματα και συμπόνια. Το ίδιο συμπονώ και συγγενείς ανθρώπων που έχουν καταδικαστεί. Τι σημαίνει αυτό; Πάντως συμφωνώ στο τελευταίο, με προϋποθέσεις, έτσι ώστε οι ενδιαφερόμενοι να επισκεφθούν τον τόπο γέννησης και τους συγγενείς τους".

* Ο βουλευτής Πέλλας της Νέας Δημοκρατίας Γιώργιος Καρασμάνης θεωρεί "ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα και χρήσιμη" την έρευνά μας, αλλά δηλώνει ότι δεν μπορεί να απαντήσει μονολεκτικά σε ένα "τόσο σοβαρό και ευαίσθητο θέμα". Ο συνάδελφός του στο νομό Καστοριάς Ανέστης Αγγελής συμφωνεί ότι "υπάρχει εκκρεμότητα με πολιτικούς πρόσφυγες", αλλά "δεν υπάρχουν στο Πολιτικό μου Γραφείο συγκεκριμένες περιπτώσεις". Πιστεύει ότι η επίλυση της ονομασίας της ΠΓΔΜ επιλύει και τα ανθρωπιστικού χαρακτήρα προβλήματα. "Σε ιδιαίτερα θέματα ανθρωπιστικού χαρακτήρα (π.χ. υπερήλικες, θάνατοι συγγενικών προσώπων, κ.λπ.) που είναι ανάγκη να επιλυθούν, πρέπει να υπάρχει πλαίσιο αρχών με πρωτοβουλία και ευθύνη του Υπουργείου Εξωτερικών και διακομματική πρωτοβουλία και συνεννόηση".

* Οι δύο υπουργοί που εκλέγονται στην περιοχή (Γιώργος Πασχαλίδης, υπουργός Μακεδονίας Θράκης, βουλευτής Πέλλας και Φίλιππος Πετσάλνικος, υπουργός Δικαιοσύνης, βουλευτής Καστοριάς) απέφυγαν να τοποθετηθούν, για να μη δεσμεύσουν προφανώς την κυβέρνηση σε ένα θέμα που δεν υπάγεται άμεσα στις αρμοδιότητές τους.

Το γενικό συμπέρασμα της έρευνας είναι ότι η επίλυση του προβλήματος των προσφύγων αντιμετωπίζεται θετικά από τη συντριπτική πλειοψηφία των εκπροσώπων του λαού στις περιοχές από όπου κατάγονται αυτά τα τελευταία θύματα του εμφυλίου πολέμου. Ο λόγος πλέον ανήκει στην κυβέρνηση.

Δύο Γενιές Προσφύγων

του ΜΙΜΗ ΣΟΥΛΙΩΤΗ*

Ο παππούς μου είχε την μία αδελφή του τη Μαρίτσα στα Βιτώλια και την επισκεπτόταν από τη Φλώρινα τακτικά, για να τα πούνε και να της πάει ζάχαρη και καφέ. Αναφέρομαι στη δεκαετία του 1950-1960, τότε που οι εκ Μοναστηρίου ορμώμενοι Φλωριναίοι αντάλλαζαν αμοιβαίες επισκέψεις με τους συγγενείς τους Βιτωλιάνους, όχι βεβαίως με διαβατήριο, παρά με το λεγόμενο "συνοριακόν δελτίον" που επέτρεπε την παραμονή και των μεν και των δε για μια μέρα, από την ανατολή μέχρι τη δύση του ηλίου. Τα καλοκαίρια και τις γιορτές, όποτε ήμουν στη Φλώρινα, με έπαιρνε κι εμένα.

Ο παππούς και η Μαρίτσα έχουν αποδημήσει εδώ και δεκαετίες. Το σπίτι εκείνης το κληρονόμησε και διαμένει σήμερα ο ψυχογιός της, ο Πάσχος ο καλός. Οι Βιτωλιάνοι της Φλώρινας πήραν από το ελληνικό κράτος οικόπεδα και σπίτια και ίδρυσαν τον συνοικισμό που μέχρι σήμερα ονομάζεται "Τα Μοναστηριώτικα". Ο παππούς μου δεν πήρε ούτε οικόπεδο ούτε σπίτι, μολονότι ο ίδιος και η σύζυγός του υπήρξαν βέροι Βιτωλιάνοι (ίσως επειδή ήταν βενιζελικός και φίλος του Γεωργίου Μόδη). Αγόρασε τελικά ένα τούρκικο σπίτι αντί 100.000 δρχ. το 1920 από την Εθνική Τράπεζα.

Οι ανταλλαγές επισκέψεων στην εποχή της ΕΡΕ επιτρέπονταν για τους πρόσφυγες του Α' Παγκοσμίου Πολέμου και μόνον. Οι μεταγενέστεροί τους, οι πρόσφυγες του Εμφυλίου για τους οποίους γίνεται λόγος, σπανιότατα εξασφάλιζαν την έγκριση και το πολύτιμο δελτίο, κατ' εξαίρεσιν και μόνον εάν κι εφ' όσον συνέτρεχαν πολύ σοβαροί λόγοι (κηδείες συγγενών πρώτου βαθμού). Οι δύο πλευρές των συνόρων είναι γεμάτες από συγγενείς πρώτου και δέυτερου βαθμού, εξ αίματος κι εξ αγχιστείας που, μολονότι διέμεναν τρεις δεκάδες χιλιόμετρα απόσταση, έκαναν να ιδωθούν 30 και 40 χρόνια. Η περιοχή μας δεν βγάζει μυρωδιά, βγάζει σήμερα μπόχα της πολιτικής ιστορίας.

Η παλιά εκείνη προσφυγιά του πρώτου πολέμου έληξε. Αλλά οι κάτοικοι της περιοχής Φλώρινας και προπαντός οι εκ Βιτωλίων ορμώμενοι γνωρίζουν πάνω στο πετσί τους πόσο απάνθρωπο είναι να στερείς από κάποιον το δικαίωμα να επισκεφθεί στα γεράματά του το χωριό όπου γεννήθηκε.

Συνεπώς η ανθρωπιστική καταρχήν επίλυση του εκκρεμούντος προβλήματος είναι επιτακτική ανάγκη. Γιατί το πρόβλημα δεν ωρίμασε απλώς, παρά έχει κιόλας σαπίσει. Εχω υπόψη μου έναν γέροντα πολιτικό πρόσφυγα της "Φευγάλας" που στη δεκαετία του 1990 κατάφερε να περάσει τα σύνορα και να επισκεφθεί μαζί μου το χωριό του, στις Πρέσπες, πρώτη φορά μετά το 1948. Πήρε λίγο χώμα σε μια νάιλον σακούλα "Για να μου το ρίξουν στο μνήμα μου σε λίγο" κι έφυγε αμίλητος.

---------------------------------------------------
* Ο Μίμης Σουλιώτης είναι καθηγητής στο τμήμα Βαλκανικών Σπουδών του Αριστοτέλειου Πανεπιστήμιου που εδρεύει στη Φλώρινα. Είναι από τους πρώτους που τόλμησαν δημόσια να θέσουν το αίτημα της επιστροφής των πολιτικών προσφύγων, ανεξαρτήτως "γένους". Αντιγράφουμε από σχόλιό του στην τοπική εφημερίδα "Κοινή Γνώμη', την οποία διηύθυνε ο ίδιος: "Η επίμαχη διατύπωση συνεπάγεται ότι υπάρχουν όχι μόνο 'μη Ελληνες κατά το γένος', παρά και Ελληνες αναντάμ παπαντάμ ή αλλιώς Ελληνες από 'σόι'. Με άλλα λόγια, ορισμένοι Ελληνες είναι 'πιο Ελληνες' από τους υπόλοιπους, καθ' ότι κατάγονται από 'σόι', είναι Ελληνες 'ράτσας' κ.λπ. Αλλά ο φυλετισμός έχει ξεπεραστεί. Τα 'γένη' και οι 'ράτσες' ανήκουν σε προαστικά ιδεολογήματα που αναπαλαιώνονται από τους παλιούς και νεότερους φασισμούς. Δεν είναι σκυλιά οι Ελληνες, ώστε ν' ανήκουν σε γένη!" (3.7.1993). 


ΔΙΑΒΑΣΤΕ

Τάσου Κωστόπουλου "Η απαγορευμένη γλώσσα. Κρατική καταστολή των σλαβικών διαλέκτων στην ελληνική Μακεδονία"
(εκδ. Μαύρη Λίστα, Αθήνα 2000). Δεκαετίες υπηρεσιακών σχεδιασμών, αστυνομικών κι εκπαιδευτικών μέτρων για την εξάλειψη του "επάρατου σλαβοφανούς ιδιώματος" της Βόρειας Ελλάδας. Για τη συγγραφή του βιβλίου χρησιμοποιήθηκε ένας μεγάλος αριθμός από αδημοσίευτα έγγραφα και άλλα ντοκουμέντα.

Ειρήνης Λαγάνη "Το 'παιδομάζωμα' και οι ελληνογιουγκοσλαβικές σχέσεις 1949-1953" (εκδ. Ι. Σιδέρης, Αθήνα 1996). Επιστημονική μονογραφία για ένα θέμα ταμπού, το οποίο μέχρι πρότινος είχε ανατεθεί μόνο στους ειδικούς των "υπηρεσιών". Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η μεταστροφή των ελληνικών κυβερνήσεων από την αρχική απαίτηση "να επιστρέψουν τα απαχθέντα παιδιά" στον τελικό στιγματισμό τους ως "μη Ελληνες το γένος".

Ιωάννου Κολιόπουλου "Λεηλασία φρονημάτων" (εκδ. Βάνιας, Θεσσαλονίκη 1994-95). Οι εθνοτικές διαστάσεις της κατοχής και του εμφυλίου στη Δυτική Μακεδονία. Εντυπωσιάζει η στρατευμένη αντικομμουνιστική οπτική του συγγραφέα που θυμίζει προπαγανδιστικές μπροσούρες της δεκαετίας του '50. Προσπάθεια αναθεώρησης της ιστορίας της εαμικής Αντίστασης και προνομιακή μεταχείριση των ποντίων συνεργατών του κατακτητή (Μιχάλαγας, Κιτσά Μπατζάκ, κλπ).



ΔΕΙΤΕ

"Πρέσπες", του Τάκη Χατζόπουλου (1966). Ντοκιμαντέρ βραβευμένο στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης. Αν και γυρίστηκε σε μια δύσκολη εποχή, κατορθώνει να θίξει τα εθνολογικά προβλήματα και τα ανοικτά εμφυλιακά τραύματα της περιοχής.

"Το μετέωρο βήμα του πελαργού", του Θόδωρου Αγγελόπουλου (1992). Οι πληγές που αφήνει η χάραξη των συνόρων σε μια περιοχή, μετά από κάποιο εμφύλιο πόλεμο. Οι χωρισμένες οικογένειες, οι στρατοκράτες και οι καιροσκόποι των συνόρων.

(Ελευθεροτυπία, 27/1/2002)

 

www.iospress.gr