ΠΩΣ ΔΙΑΚΡΙΝΟΥΝ ΤΑ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥΣ ΧΡΗΣΤΕΣ
 

Εξαρτημένοι, αλλά "καθαροί"
 

Τα μισά σχεδόν μέλη όλων των θεραπευτικών κοινοτήτων των φυλακών δεν θεωρούνται χρήστες από την τυπική διαδικασία. Το σύστημα παραμένει αναχρονιστικό, παράλογο και σκοτεινό, με αποτέλεσμα βαριές ποινές σε ανυπεράσπιστους ασθενείς.

Στις 6 Ιουλίου ο πρωθυπουργός συμμετείχε σε κυβερνητική σύσκεψη για την κατάρτιση εθνικού σχεδίου για την καταπολέμηση των ναρκωτικών και των εξαρτήσεων. «Τώρα είναι η ώρα της αλληλεγγύης», τόνισε, επιμένοντας όμως στην απλοϊκή και βολική διάκριση εμπόρων και χρηστών. Την ώρα της σύσκεψης επιβεβαιωνόταν άλλος ένας «αιφνίδιος» θάνατος κρατουμένου, ο πέμπτος στις φυλακές Γρεβενών και ο ένατος ή δέκατος από την αρχή του χρόνου σε όλες τις φυλακές. Παράλληλα, απεξαρτημένοι συλλαμβάνονται και φυλακίζονται με παλιά εντάλματα, ενώ ο δήμαρχος Αθήνας με τον Μιχάλη Χρυσοχοϊδη ονειρεύονται Μακρονήσους και Σπιναλόγκες για να κρύψουν τους χρήστες. Οι φρακαρισμένες με τοξικομανείς ελληνικές φυλακές συνεχίζουν το «σωφρονιστικό» τους έργο σε βάρβαρες συνθήκες, με ανυπαρξία ιατρικής φροντίδας και με τα ίδια πρόσωπα να πρωταγωνιστούν -ακόμα- στη διοίκησή τους, διατηρώντας άθικτα σχεδόν τα στεγανά και σκοτεινά κυκλώματα με τις παραφυάδες τους. Μοναδικές εξαιρέσεις τα θεραπευτικά και συμβουλευτικά προγράμματα που λειτουργούν σε κάποιες φυλακές και που κι αυτά όμως πολλοί τα κοιτάζουν με μισό μάτι.

Το σλόγκαν της δικαιοσύνης


Η καλή επίδοση στα μαθήματα κρίνεται στα δεκάρια και στα εικοσάρια. Η ελάφρυνση των σκληρών ποινών στους παραβάτες χρήστες ουσιών κρίνεται στα δεκαπεντάρια και στα εννιάρια με τη διαφορά ότι αυτή η βαθμολογία κρίνει και το δικαίωμά τους στη ζωή.
«Μη δυνάμενοι» ή 15άρι: η σύγχρονη ελληνική εκδοχή της ελπίδας για τους εξαρτημένους κρατούμενους που περιμένουν τη δικαστική απόφαση που θα τους ρίξει στα σκληρά ή στα μαλακά του νόμου. Οι λιγοστοί, διορισμένοι από τις δικαστικές αρχές, πραγματογνώμονες στην ουσία αποφαίνονται για το εάν είναι εμφανής η χρήση ουσιών και κατά συνέπεια αν «δικαιολογεί» τα αδικήματα με βάση 15 ποιοτικά αλλά και ποσοτικά χαρακτηριστικά.
Οσο για το χαρτί της τοξικομανίας ένα γρήγορο ψυχογράφημα, ερωτηματολόγιο στον παραβάτη και μερικές ιατρικές εξετάσεις αρκούν για να διαπιστωθεί πόσα και ποια από τα 9 κριτήρια του χρήστη συμπληρώνει και αν είναι συστηματικός ή περιστασιακός. Από μια πρόχειρη ματιά σε διάφορες περιπτώσεις χρηστών προκύπτει ότι δυστυχώς οι εκθέσεις των πραγματογνωμόνων είναι συχνά ατελείς, δεν γίνονται εξετάσεις τις πρώτες ώρες της σύλληψης αλλά ακόμα και 6 μήνες μετά, με αποτέλεσμα να μην ανιχνεύονται ούτε ουσίες, ούτε στερητικά σύνδρομα. Επομένως καθίσταται σχεδόν αδύνατη η ιατρική τεκμηρίωση μιας γνώμης που καταλήγει τελικά υποκειμενική και βασίζεται κυρίως σε ολιγόλεπτη συνομιλία του ιατροδικαστή με τον χρήστη. Αν δε την ώρα της σύλληψης, π.χ. σε μια απόπειρα κλοπής, ο συλλαμβανόμενος δεν έχει επάνω του ναρκωτικά τότε δεν έχει δικαίωμα πραγματογνωμοσύνης κι ας μην έχει ούτε μία καθαρή φλέβα επάνω του.
Ειδικά στις γυναίκες, που στην πλειονότητά τους κάνουν χρήση με χάπια και εισπνεόμενα, τα πράγματα δυσκολεύουν περισσότερο, δεδομένου ότι αν δεν γίνουν εξετάσεις αίματος και ούρων αμέσως είναι δύσκολο να διαπιστωθεί η χρήση. Μετά από δύο εβδομάδες διακοπής εξαφανίζεται και το στερητικό σύνδρομο και μόνη πλέον «ελπίδα» για χαρτί τοξικομανίας είναι μια μόνιμη βλάβη και ειδικά στη ρινική κοιλότητα, στο φάρυγγα κλπ. Μιλήσαμε με κρατούμενες της Κοινότητας και με άλλες που έχουν αποφυλακιστεί ή και έχουν διακόψει το πρόγραμμα απεξάρτησης. Τα ονόματά τους φυσικά δεν δημοσιεύονται. Μας λέει μια κρατούμενη: «Οταν μπήκα στη φυλακή ρώτησα πότε θα περάσω από πραγματογνώμονα και μου είπαν μετά από κανένα μήνα! Μετά από ένα μήνα μέσα αποφάσισα πως θέλω να σταματήσω τους τόνους φάρμακα που με ποτίζουν εδώ και να κάνω κάτι για μένα. Ετσι τα έκοψα σταδιακά, με πολύ ζόρι. Οι κρατούμενες γύρω μου απόρησαν και μου φώναζαν να μην κόψω τα χάπια πριν περάσω πραγματογνώμονα γιατί δεν θα μου έβγαζε το χαρτί. Εγώ όμως δεν μπορούσα να πιστέψω πως μετά από 10 χρόνια χρήσης δεν θα μπορούσα να έχω χαρτί τοξικομανίας ούτε ήθελα να συνεχίσω να ζω σαν ζόμπι. Μετά από 2 μήνες που είχα κόψει τα φάρμακα και δούλευα στη φυλακή ήρθε ο πραγματογνώμονας και μου έκανε ερωτήσεις. Μου είπε ότι δεν μπορούσε να πιστέψει ότι μια κοπέλα σαν κι εμένα είχε πρόβλημα ναρκωτικών. Εγώ του ζήτησα να με στείλει για εξετάσεις αλλά εκείνος μου εξήγησε ότι δεν θα υπήρχε κανένα εύρημα μετά από τόσο καιρό. Με έστειλε μόνο σε ωτορινολαρυγγολόγο (ωριλά). Οταν πήρα το χαρτί του γιατρού και μου είπε ότι η μια μεριά είχε ζημιά χάρηκα. Πρώτη φορά χαιρόμουν που κάποιος γιατρός μου έλεγε κάτι κακό. Οταν βγήκε το πόρισμα δεν πίστευα αυτά που διάβαζα. Δεχόταν μεν ότι έκανα χρήση αλλά με έβγαζε ‘δυνάμενη’».Ο χαρακτηρισμός αυτός δυστυχώς αποκλείει την ευνοική ποινική μεταχείρηση στο χρήστη.

Εμποροι χωρίς... φλέβες


Ο απόλυτος μύθος της διάκρισης εμπόρου και χρήστη οδηγεί σε συνεχείς δικαστικές πλάνες. Είναι φυσικό ότι όσο πιο εξαρτημένος, ανήμπορος και φτωχός είναι κάποιος τόσο ευκολότερα δέχεται να διακινήσει μεγαλύτερες ποσότητες με πολλαπλάσιους κινδύνους ακόμα και για τη ζωή του ή να κάνει κλοπές για να βρει τη δόση του. Ο άρρωστος δεν μπορεί να γίνεται συνάρτηση μίας ποσότητας ουσιών, όσο κι αν οι κατασχεμένες πάνω του ποσότητες προκαλούν φρίκη και οργή στο κοινωνικό σύνολο. Εξάλλου οι μεγαλέμποροι έχουν περιουσίες, κοινωνική υπόσταση και φυσικά τα μέσα για να εξασφαλίζουν την μη εμπλοκή τους με τις αρχές. Το χρήμα πρέπει να ακολουθήσουν οι αρχές αν θέλουν να τους βρούνε κι όχι ταλαιπωρημένους αρρώστους που αναγκαστικά γίνονται και διακινητές ναρκωτικών. Οταν το κράτος δεν τους εξασφαλίζει τη δόση τους αλλά και τη θεραπεία τους και τους πετάει στις γωνίες της Ομόνοιας δεν έχουν άλλο τρόπο επιβίωσης παρά το εμπόριο και τις κλοπές. Οποιος δεν το καταλαβαίνει αυτό απλά εθελοτυφλεί. Αυτός που δεν έχει εξάρτηση και ασχολείται μόνο για λόγους πλουτισμού με το εμπόριο ναρκωτικών συνήθως παίρνει τα απαραίτητα μέτρα και χρησιμοποιεί ευάλωτους και αναλώσιμους ανθρώπους για τις δουλειές του. Δεν είναι τυχαίο ότι μέσα στη φυλακή τα 2/3 είναι από υποθέσεις ναρκωτικών με το 99% εξαρτημένους.
Μια άλλη κρατούμενη μας λέει: «Κατά την εισαγωγή μου στη φυλακή ο δικηγόρος μου με συμβούλεψε να μαζέψω όσο πιο πολλά χαρτιά από γιατρούς για βλάβες και να παίρνω χάπια μέσα στη φυλακή μέχρι να έρθει ο πραγματογνώμονας». Αυτή τη μέθοδο με τα χάπια τελικά αναγκάζονται να τη συστήνουν πολλοί δικηγόροι για να σιγουρευτούν ότι ο πελάτης τους θα «μαζέψει» τα κριτήρια για να χαρακτηριστεί «μη δυνάμενος» και να οδηγηθεί σε πρόγραμμα απεξάρτησης ή να τύχει ευνοϊκότερης δικαστικής αντιμετώπισης. Πρωτοφανείς ελληνικές μέθοδοι. Εδώ σημειώνουμε ότι έχει αποδειχτεί πλήρως ότι στοιχίζει λιγότερα χρήματα στο κράτος η συμμετοχή του χρήστη σε μια θεραπευτική Κοινότητα από τον εγκλεισμό του στη φυλακή. Μόνο ο «αφορολόγητος τζίρος» των φυλακών στην περίπτωση αυτή θα μειωνόταν.
Αλλη κρατούμενη γράφει: «Μετά από ένα μήνα που ήμουν στη φυλακή ήρθε ο πραγματογνώμονας και μου έκανε δυο-τρεις ερωτήσεις. Δεν είχα πιά στερητικά και του είπα ότι δεν είχα κάνει ποτέ ενδοφλέβια χρήση. Με έκρινε σαν μη τοξικομανή. Από τον ωριλά βέβαια ήρθε μετά το χαρτί ότι έκανα χρήση. Με έβγαλαν ‘περιστασιακή’, ενώ αν μου είχαν κάνει εξετάσεις αμέσως θα έβλεπαν την πραγματικότητα». Η φίλη της ήταν πιο «τυχερή»: «Από τη διαδικασία δεν βγήκα ‘ζημιωμένη’ γιατί είχα προηγούμενη γνωμάτευση από ωριλά, αλλά και ο γιατρός της φυλακής μου είπε ότι θα με βγάλει ‘μη δυνάμενη’. Τελικά όταν ήρθε ο πραγματογνώμονας μετά από 6 μήνες πήρα το χαρτί αλλά ήδη ήμουνα τόσο καιρό μέσα στη φυλακή».
Μια μετανάστρια κρατούμενη περιγράφει με τη σειρά της την περιπέτεια της εξάρτησής της: «Δυο μήνες μετά την προφυλάκισή μου ήρθε ο εμπειρογνώμονας. Ενιωθα εξαντλημένη αλλά δεν είχα πιά σωματικούς πόνους. Μου έκανε ερωτήσεις και όταν τον ρώτησα αν αυτό είναι για το χαρτί πραγματογνωμοσύνης μου είπε όχι. Εγώ κατάλαβα ότι επειδή ήμουνα από ξένη χώρα μου έλεγε ψέματα. Του περιέγραψα παρόλα αυτά πώς μπήκα στην ηρωίνη κι εκείνος δεν κοίταξε καν τις φλέβες μου. Τελικά στο χαρτί έγραψε ότι δεν υπήρχαν αντικειμενικά κριτήρια για τη χρήση αλλά μόνο η δική μου μαρτυρία. Επρεπε να αποδείξω ότι είμαι εξαρτημένη. Το πιο παράλογο είναι ότι στην πραγματογνωμοσύνη περιγραφόταν ότι είχα αναπτύξει ‘δίκτυο διακίνησης’, τέτοιο που αντικειμενικά δεν μπορούσα να κάνω αν ήμουν τοξικομανής. Με πιάνει οργή και θέλω να τους ρωτήσω, όταν ένας εξαρτημένος, που έχει ανάγκη να εξασφαλίσει τη δόση του, πώς αλλιώς θα το κάνει αν δεν αναπτύξει σχέσεις με εμπόρους, πώς θα επιβιώσει; Και πώς ο γιατρός εξετάζει τελικά εκτός από τον οργανισμό μου και την κατηγορία που μου απόδωσαν;»
Το προτιμώμενο είδος για διακίνηση είναι οι μετανάστες και κυρίως όσοι ζητούν άσυλο και χαρτιά. Με γρήγορες και χωρίς «γραφειοκρατικές δυσκολίες» μεθόδους τους βάζουν κάποιοι στη χρήση και μετά τους «στρώνουν στη δουλειά». Οι φυλακές είναι γεμάτες με τέτοιους αρρώστους μετανάστες που φυσικά δεν θα δούνε εμπειρογνώμονα σχεδόν ποτέ και θα σαπίσουν στη φυλακή ή θα πάνε πακέτο πίσω στις εμπόλεμες και φτωχές χώρες τους. Παράλληλα βέβαια θα αυξάνεται η εγκληματικότητα και θα βρίσκονται πολλοί πρόθυμοι που για μια δόση και μερικά ευρώ θα μπαίνουν στον κύκλο του θανάτου. Οσο δε οι ποινές στους χρήστες σχετίζονται αποκλειστικά με τις ποσότητες και τα αδικήματα θα παρατείνεται το άδικο σύστημα και θα γεμίζουν οι φυλακές με αυτό το είδος των «μεγαλεμπόρων».
Συνεχίζοντας, μια άλλη γυναίκα λέει: «Με νευριάζει το γεγονός ότι οι εξέταση δεν γίνεται όταν και όπως πρέπει, δηλαδή στη σύλληψη. Περνάει ένας και δύο μήνες έχουμε πάρει ένα σωρό χάπια στη φυλακή, έχουμε πρηστεί κι έρχεται ο εμπειρογνώμονας και λέει ότι δεν μου μοιάζεις εσύ για χρήστης. Κι εγώ πρέπει να του εξηγώ γιατί και πώς είμαι 35 χρόνια τοξικομανής, ενώ στο τέλος μού λέει ότι πληρώ μόνο τα 5 από τα 9 κριτήρια».

Η Θέμις παραλογίζεται


Η τελευταία από τις γυναίκες κρατούμενες μας έγραψε ένα κείμενο με πολύ αναλυτική περιγραφή όλου αυτού του παράλογου δικαστικού σκηνικού της τιμωρίας αρρώστων. Βρέθηκε προφυλακισμένη το 2009 κι ενώ οι φυλακές ήταν σε αναταραχή. Εγιναν οι εκλογές και ο νέος υπουργός υποσχέθηκε αποσυμφόρηση. «Από την εφαρμογή των μέτρων και μετά αποδείχτηκε ότι έμειναν σχεδόν όλα στις τηλεοπτικές εντυπώσεις». Η συγκεκριμένη κρατούμενη είναι 23 χρόνια χρήστης, ενώ τα τελευταία 10 χρόνια προσπαθούσε και με υποκατάστατα. Σε μια φάση παράλληλης χρήσης την συνέλαβαν σε κακό χάλι. «Ο ανακριτής διέταξε να περάσω από πραγματογνώμονα-ιατροδικαστή. Εγώ βέβαια δεν ήμουν σε θέση να ελέγξω αν εκείνος έκανε ή όχι σωστά τη δουλειά του. Αυτός υποτίθεται ότι συμβάλλει με τις ειδικές γνώσεις του, που δεν διαθέτει ο δικαστής, στο σχηματισμό πλήρους δικανικής πεποίθησης. Αλλιώς θα τον διόριζα εγώ σαν σύμβουλο και τότε θα ήταν στη διακριτική ευχέρεια του δικαστηρίου να το λάβει ή όχι υπόψη του. Οταν όμως γυρίζω από το Συμβούλιο του εξαμήνου που αποφασίζει την παράταση της προσωρινής κράτησης, διαβάζω μέσα σε παρένθεση ότι η πραγματογνωμοσύνη είναι ατελής διότι δεν περιέχει αντικειμενικά ευρήματα, δηλαδή αίμα και ούρα. Ανησυχώ και ρωτάω το δικηγόρο αλλά εκείνος με καθησυχάζει, λέγοντας ότι αν δεν το έγραφαν αυτό τότε θα όφειλαν να με είχαν αφήσει. Ηρέμησα κι εγώ γιατί έχω ζήσει το γεγονός στη διάρκεια του Συμβουλίου να με αντιμετωπίζουν σαν πρεζάκι πολύ επιθετικά και υποτιμητικά. ‘Τι να σε κάνει ο πατέρας σου αν πίνεις 150 χρόνια’ με ρώτησε η πρόεδρος του Συμβουλίου Εφετών. Οταν έφτασα στο δικαστήριο, από τις 50 υποθέσεις της ημέρας μόνο 3 δεν αφορούσαν ναρκωτικά. Εκείνη τη μέρα εκδικάστηκαν μόνο οι δύο. Αφού λοιπόν εγώ ο κακούργος της κοινωνίας έζησα όλη εκείνη τη διαδικασία του πόσο έπινες, γιατί έπινες, γιατί είσαι καλά τώρα αφού έπινες κ.λπ, διέκοψαν και μετά από ώρες βγήκαν και μου ανακοίνωσαν ότι δεν δέχονται την πραγματογνωμοσύνη διότι είναι ατελής. Δέκα χρόνια κάθειρξη, διότι δεν μου είχε πάρει αίμα και ούρα ο δικός τους διορισμένος πραγματογνώμονας. Ομως εγώ δεν αρνήθηκα τίποτα από ό,τι μου ζήτησε. Δέκα χρόνια χωρίς κανένα αποδεικτικό στοιχείο, ούτε λεφτά, ούτε ζυγαριά, ούτε τίποτα. Ακόμα και το αυτοκίνητο της μητέρας μου κατάσχεσαν. Όταν της το απέδωσαν αργότερα και πήγε η γυναίκα να το πάρει, το είχε ήδη πουλήσει ο ΟΔΔΥ. Τραγικό; Κωμικό; Απελπιστικό; Εξοργιστικό; Ολα αυτά μαζί και ταυτοχρόνως. Μήπως όμως αυτές οι πολλές ατελείς πραγματογνωμοσύνες του τελευταίου καιρού οφείλονται σε κάποια κόντρα πολιτικής και δικαστικής εξουσίας που πληρώνουμε εμείς στη δική μας πλάτη;»
Οσον αφορά δε αυτά τα περίφημα 9 κριτήρια που αγωνιά να ‘πιάσει’ ο κάθε χρήστης για να του δοθεί το δικαίωμα να αποφυλακιστεί και να πάει σε πρόγραμμα θεραπείας εναπόκεινται εντελώς στην προσωπική κρίση του όποιου κουρασμένου πραγματογνώμονα που αναγκαστικά θα το δει σαν τυφλοσούρτη ώστε να προλάβει να καλύψει τις χιλιάδες περιπτώσεις φυλακισμένων που του αναθέτουν. Είναι ελάχιστοι αυτοί οι διορισμένοι ειδικοί και χιλιάδες οι προφυλακισμένοι στα κρατητήρια και στις φυλακές. Ενδεικτικά αναφέρουμε λοιπόν αυτά τα 9 κριτήρια που οδηγούν τον ερωτώμενο στα κελιά της φυλακής ή στις μονάδες αν είναι τυχερός, κι έχει και μια βλάβη στην υγεία του.
- Καταναλώνει ουσίες σε μεγαλύτερες ποσότητες και για μεγαλύτερη περίοδο από αυτή που είχε πρόθεση;
- Εχει την επίμονη επιθυμία ή έχει κάνει μία ή περισσότερες ανεπιτυχείς προσπάθειες να μειώσει ή να ελέγξει τη χρήση της ουσίας;
- Καταναλώνει μεγάλο μέρος του χρόνου σε δραστηριότητες αναγκαίες για την προμήθεια της ουσίας, για χρήση της ουσίας ή για την αποκατάσταση από την επίδρασή της;
- Εμφανίζει καταστάσεις μέθης ή στερητικά συμπτώματα ενώ αναμενόταν να εκπληρώσει υποχρεώσεις; Αναλαμβάνει δραστηριότητες επικίνδυνες για τη σωματική του υγεία;
- Εγκαταλείπει σημαντικές ασχολίες της ζωής του εξ αιτίας της χρήσης;
- Συνεχίζει τη χρήση της ουσίας παρά την επίγνωση ύπαρξης ενός διαρκούς ή περιοδικού προβλήματος υγείας, που το προκαλεί ή το επιδεινώνει η χρήση;
- Εχει ανάγκη για σημαντικά μεγαλύτερες ποσότητες ουσίας ή εμφανίζει σημαντικά μειωμένη επίδραση με τη συνεχιζόμενη χρήση της ίδιας ποσότητας ναρκωτικής ουσίας;
- Εμφανίζει χαρακτηριστικά στερητικά συμπτώματα;
- Χρησιμοποιεί την ουσία συχνά για να ανακουφιστούν ή να αποφευχθούν τα στερητικά συμπτώματα;
Οποιος κρατούμενος καταφέρει λοιπόν να πείσει τον ιατροδικαστή να απαντήσει ΝΑΙ στα περισσότερα ή σε όλα τα κριτήρια κερδίζει την ευκαιρία να αποφασίσει γι’ αυτόν επιεικέστερα το δικαστήριο. Τόσο απλά, αλλά και τόσο υποκειμενικά κρίνεται μια ζωή και μια δεύτερη ευκαιρία με 15 ή με 9 μόνο κριτήρια.
 

 

Ενας Προκρούστης χωρίς κλίνη:
πραγματογνωμοσύνη και ποινική αντιμετώπιση της εξάρτησης

Ποια είναι η θλιβερή αλλά και απατηλή εικόνα των στατιστικών της φυλακής; Οτι στη χώρα μας ένα μεγάλο ποσοστό των κρατουμένων, είναι έμποροι ναρκωτικών. Ο απλός χρήστης, εξαρτημένος ή μη, σπάνια καταλήγει στη φυλακή, σε αντίθεση με τους κατηγορούμενους για κακουργήματα διακίνησης ναρκωτικών. Και πάλι όμως, αν διαγνωστεί με πραγματογνωμοσύνη η εξάρτηση, τότε το αδίκημα αντιμετωπίζεται με πλημμεληματικές ποινές. Πώς τότε γεμίζουν οι φυλακές μας; Είναι πράγματι η Ελλάδα γεμάτοι εμπόρους και τόσες πολλές οι επιτυχίες της αστυνομίας; Ή μήπως στην απλοϊκότητα του νόμου, προστίθεται η αδυναμία ορθής εφαρμογής του;

Α. Ο προκρούστειος διαχωρισμός: χρήστες – έμποροι.
Ο Νομοθέτης καθιέρωσε το διαχωρισμό αναπαράγοντας παρωχημένα στερεότυπα. Ομως ο διχοτομικός διαχωρισμός μεταξύ του χρήστη από τη μία, που είναι άρρωστος, αναξιοπαθής, το συμπαθές θύμα με λίγα λόγια και του εμπόρου του λευκού θανάτου από την άλλη, που είναι αναγκαστικά ο αδίστακτος θύτης, δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Ο κόσμος της εξάρτησης είναι πολύπλοκος. Οι χρήστες, μάλιστα οι εξαρτημένοι, διαπράττουν συχνά αδικήματα διακίνησης. Μπορεί ο άνεργος κι ο μετανάστης να αντιμετωπίζεται ως μεγαλέμπορος; Κι όμως, υπό το πρόσχημα της δίωξης των εμπόρων εξοντώνονται ποινικά χιλιάδες νέοι άνθρωποι. Τον πραγματικό έμπορο, μπορούμε να τον διακρίνουμε από τα εισοδήματα και τον τρόπο ζωής, από τη θέση του στην ιεραρχία ενός εγκληματικού δικτύου. Γι’ αυτόν εξάλλου, η ύπαρξη ή μη εξάρτησης δεν θα έπρεπε να επηρεάζει την ποινή. Για τους υπόλοιπους τουλάχιστον εφαρμόζεται σωστά ο νόμος;

Β. Ο δύσκολος διαχωρισμός: εξαρτημένοι και μη.
Η εξάρτηση διαγιγνώσκεται. Το θέμα είναι πότε, πώς και από ποιούς. Οι ελλιπείς και καθυστερημένες πραγματογνωμοσύνες είναι ένα πρόβλημα. Η ανυπαρξία τους, λόγω έλλειψης πραγματογνωμόνων ή άρνησης τους να τις διεξάγουν σε ορισμένες περιοχές της χώρας ένα άλλο. Το μεγαλύτερο όμως είναι ότι, αντί για ένα δημόσιο, αξιόπιστο, ολοκληρωμένο σύστημα διάγνωσης, στην πράξη οι ιδιώτες, που αναλαμβάνουν τις πραγματογνωμοσύνες, περιορίζονται, είτε στο να διαγιγνώσκουν την πρόσφατη χρήση (το μόνο που προκύπτει από τις ιατρικές εξετάσεις) είτε στη σκιαγράφηση ενός ψυχολογικού προφίλ βάσει μιας συνέντευξης.
Η Ελληνική Πολιτεία, απαιτεί από το δικαστή να διαχωρίσει επακριβώς τους χρήστες από τους εμπόρους και τους εξαρτημένους από τους μη εξαρτημένους, να γίνει δηλαδή Προκρούστης, χωρίς να του παρέχει την κλίνη, δηλαδή ένα αξιόπιστο σύστημα πραγματογνωμοσύνης. Είναι λοιπόν καιρός να αλλάξει η νομοθεσία, περιορίζοντας τις αδικαιολόγητα υψηλές ποινές και αναμορφώνοντας την αντιμετώπιση των εξαρτημένων, ιδίως αυτών που παρακολουθούν θεραπευτικά προγράμματα. Μήπως αντί να επικεντρωνόμαστε σε μια επιχείρηση να διαγνωστεί με ακρίβεια το παρελθόν και η ψυχή ενός ανθρώπου, θα έπρεπε αντίθετα να στραφούμε στο παρόν και το μέλλον του, ιδίως αν έμπρακτα εκδηλώνει τη βούληση να απελευθερωθεί από τα κάθε λογής δεσμά της εξάρτησης ;

Γιάννης Φ. Ιωαννίδης
Δικηγόρος, Υπεύθυνος γραφείου νομικής στήριξης ΚΕΘΕΑ





Δυνατές γυναικείες φωνές στη φυλακή

Οι συναντήσεις με τις κρατούμενες της κοινότητας ήταν το ίδιο συναρπαστικές με εκείνες της ανδρικής Κοινότητας (βλ. «Ιός», 27.7.10). Ο ζεστός καφές των κοριτσιών και η καλή τους διάθεση ήταν πάντα η σταθερή υποδομή της κουβέντας. Στην τελευταία συνάντηση μίλησαν για τη σημασία της Κοινότητας στη δική τους ζωή.
- Βάσω: Την πληροφορία για το Εν Δράσει μου την έδωσε ο δικηγόρος μου. Η ιδέα να πάω στην Κοινότητα απεξάρτησης με έκανε να σκεφτώ ότι μπορεί να βγω από τη μαυρίλα. Είχα και μεγάλη περιέργεια να δω τι κάνουν εκεί. Πιο πολύ απ’ όλα με τράβηξε αυτό που είχαν κάνει τα κορίτσια της Κοινότητας σαν κάλεσμα διοργανώνοντας ένα πάρτυ για να τις γνωρίσουμε και να έρθουμε πιο κοντά. Συγκινήθηκα όταν μπήκα στην Κοινότητα διότι είδα πόσο διαφορετικές ήταν εκεί οι συμπεριφορές όλων.
- Στέλλα: Άλλαξαν όλα εδώ. Βρήκα τον εαυτό μου, τα 'θέλω μου', κάτι το διαφορετικό από αυτό που είχα μάθει 35 χρόνια να κάνω. Γέμισε η ψυχή μου με συναισθήματα που κουκούλωνα και δεν ήξερα ούτε να τα ξεχωρίσω, ούτε και να τα εκφράσω. Η Κοινότητα με έφερε πιο κοντά στα παιδιά μου. Όταν ήμουνα κοντά τους στην ουσία ήμουνα στην αφάνεια, ενώ τώρα που είμαι μακριά τους στην ουσία είμαι δίπλα τους.
- Ιωάννα: Η απόφασή μου ήταν να κάνω κάτι που δεν είχα κάνει ποτέ για τον εαυτό μου. Ήμουν 10 χρόνια σε πρόγραμμα με υποκατάστατα μέχρι που με συλλάβανε και είχα φτάσει να κάνω παράλληλη χρήση. Στους εξαρτημένους γενικά οι γνώμες είναι αντίθετες με τις μεθόδους του ΚΕΘΕΑ. Οι χρήστες το θεωρούν κάτι σαν ξεπούλημα, σαν ρουφιανιά, σαν δήλωση, το να μπείς στο ΚΕΘΕΑ. Θέλει αγώνα για να ξεπεράσεις αυτή την προκατάληψη και να κάνεις το βήμα. Πρώτη φορά όμως ζω αυτό το πράγμα και μπορεί να προτιμούσα να έχω κάνει την επιλογή έξω από τη φυλακή, σαν ελεύθερος άνθρωπος, όμως για μένα είναι βάλσαμο και θα το φτάσω μέχρι το τέλος με οποιοδήποτε κόστος. (Δυστυχώς η Ιωάννα μεταφέρθηκε παρά τη θέλησή της στον Ελαιώνα. Ας ελπίσουμε ότι γρήγορα θα επιστρέψει για να συνεχίσει τον αγώνα της).
- Χανάνε: Μόλις μπήκα στη φυλακή έμαθα για την Κοινότητα και έκανα αμέσως αίτηση. Τότε δεν μιλούσα καθόλου ελληνικά. Μου δώσανε το πρόγραμμα και μετά μπήκα στο πρόγραμμα. Δεν είχα πάει σε πρόγραμμα στην Ολλανδία, έκανα μόνο θεραπεία με υποκατάστατα. Εδώ τα είδα όλα λιγότερο μαύρα, διαφορετικά. Είναι όμως όλα φιλικά και παρότι οι δυσκολίες μου είναι μεγάλες νομίζω ότι μπορώ να αλλάξω.
- Μαριάννα: Ο λόγος που μπήκα στην κοινόητα είναι επειδή θύμωσα και απογοητεύτηκα με τον εαυτό μου γιατί ακολούθησα το δρόμο του χρήστη χάνοντας 10 χρόνια από τη ζωή μου και στο τέλος να βρεθώ δτη φυλακή. Στην αρχή δυσκολεύτηκα πολύ αλλά στην πορεία κατάλαβα ότι μάθαινα πράγματα. Είδα μέσα από την ομάδα μου συμπεριφορές που έπρεπε να αλλάξω. Εμαθα να μοιράζομαι να εμπιστεύομαι να έχω ανθρώπους δίπλα μου που νοιάζονται, να νιώθω ασφάλεια. Ξαναζωντάνεψα, κάνω όνειρα, έχω στόχους και τους πραγματοποιώ.Θα συνεχίσω και θα τελειώσω το πρόγραμμα.
Μας μίλησαν και τα «φρέσκα» μέλη της Κοινότητας για τη νέα αυτή εμπειρία τους.
Η Θεοδώρα, κοιτάζοντας την καταστροφή που την οδήγησε στη φυλακή, μας δήλωσε ότι παρόλο ότι θέλει πολύ μεγάλη προσπάθεια η συμμετοχή στην Κοινότητα θα παλέψει με όλες τις δυνάμεις της. Η Εντίτα μας είπε: «Είναι η πρώτη μου φορά που κάνω φυλακή. Στην αρχή έβλεπα κάποιες κοπέλες να εξαφανίζονται το πρωί και να επιστρέφουν το απόγευμα. Ρώτησα που πάνε και τότε έμαθα για την Κοινότητα. Αποφάσισα να δοκιμάσω. Τελικά ήρθα και έμεινα. Έχω τη βοήθεια που χρειάζομαι και μπορώ να αντέξω τα προβλήματά μου εδώ, είναι κάτι σαν σπίτι για μένα, ένα νέο σχολείο ζωής».
Όσο για τις κοπέλες που αποφυλακίστηκαν ή διέκοψαν ευχόμαστε το καλύτερο. Ειδικά στην Ιωάννα που είναι Ρομά και που μια ακραία απόφαση την οδήγησε για 4 μόλις γραμμάρια σε κάθειρξη 10 χρόνων, ευχόμαστε να βρει το κουράγιο να παλέψει. Δυστυχώς, ακόμα το κράτος διαχωρίζει ρατσιστικά τους πολίτες σε κατηγορίες, σύμφωνα με την καταγωγή τους.
 



ΔΙΑΒΑΣΤΕ

Χαράλαμπος Πουλόπουλος
"Εξαρτήσεις, οι θεραπευτικές κοινότητες"

(εκδ. Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 1995)
Γραμμένο από τον διευθυντή του ΚΕΘΕΑ, το βιβλίο εξετάζει τους κοινωνικούς, ψυχολογικούς και βιολογικούς παράγοντες που οδηγούν στην τοξικοεξάρτηση και αναπτύσσει τις σημαντικότερες μορφές θεραπευτικής αντιμετώπισης. Περιγράφεται η εξέλιξη των θεραπευτικών κοινοτήτων και το κοινωνικό πλαίσιο των χωρών στις οποίες αναπτύχθηκαν. Παρουσιάζονται έρευνες σχετικά με την αποτελεσματικότητα των θεραπευτικών ομάδων και προτείνονται τρόποι για τη βελτίωση του μοντέλου και για την περαιτέρω εφαρμογή του στο πλαίσιο του σωφρονιστικού συστήματος και του συστήματος ψυχικής υγείας.

Νίκος Παρασκευόπουλος
"Η καταστολή της διάδοσης των ναρκωτικών στην Ελλάδα"

(εκδ. Σάκκουλα, Αθήνα 2010)
Η πιο πρόσφατη έκδοση της νομικής μελέτης με τα νέα χαρακτηριστικά της διάδοσης, αλλά και της πολιτικής ανάσχεσης των ναρκωτικών.

Ερευνες του "Ιού" για το ζήτημα των ναρκωτικών:
"Εξάρτηση και καταστολή στις φυλακές"
(Ελευθεροτυπία, 11.1.03)
Η Ευρωπαϊκή Εκθεση για τα Βασανιστήρια αποκαλύπτει τη λανθασμένη αντιναρκωτική πολιτική στις ελληνικές φυλακές.
"Ποινικοποίηση της θεραπείας;"
(Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, 15.1.06)
Η δίωξη του γιατρού Γιώργη Οικονομόπουλου.
"Το αθέατο σχέδιο του υπουργού Υγείας"
(Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, 9.11.08)
Εικονικό πρόγραμμα δράσης κατά των ναρκωτικών.
"Ρέκβιεμ για μια «39Χρόνη»"
(Ελευθεροτυπία, 16.2.08)
Ο θάνατος μιας νέας γυναίκας εξαρτημένης στις φυλακές.



ΕΠΙΣΚΕΦΤΕΙΤΕ

www.kethea.gr
Ο ιστότοπος του Κέντρου Θεραπείας Εξαρτημένων Ατόμων (ΚΕΘΕΑ), με στοιχεία για τη δραστηριότητα του Κέντρου, τα προγράμματα θεραπείας, την πρόληψη, τα ευρωπαϊκά προγράμματα και την εκπαίδευση. Περιλαμβάνεται πλούσια αποδελτίωση του Τύπου γύρω από τα ζητήματα των ουσιών και της εξάρτησης.

 

Ελευθεροτυπία, 11/7/2010

 

www.iospress.gr