Η αναφορά της στήλης «Μικρό-Μεγάλο» στο χωριό του κ. Παπαθεμελή Οσσα-Βυσσώκα (1.3.97) και οι επιστολές των κ. Παπαμίχου και Τσαπάρα προκάλεσαν δεύτερο κύκλο επιστολών. Ο νυν πρόεδρος Γεώργιος Πασχάλης μας έστειλε μακροσκελή ανάλυση της ιστορίας του χωριού, που συνέταξε ο τέως πρόεδρος Παναγιώτης Μανάβης. Ο Παντελής Πάντος απαντά στον συμφοιτητή του στα Σκόπια Γ. Παπαμίχο, και ο Κωνσταντίνος Πάντσης επιτίθεται όχι μόνο στον «Ιό» αλλά και στους προέδρους του χωριού.

Δημοσιεύουμε τα σημαντικότερα αποσπάσματα, με τη μοναδική παρατήρηση ότι δεν αμφισβητούνται οι μαρτυρίες των παραγόντων που δημοσιεύσαμε. Οσο για την «ανασκευή» που επιχειρεί ο κ. Μανάβης, τον παραπέμπουμε στο εύστοχο κείμενο τον καθηγητή κ. Μαλιγκούδη («Ε», 3.4.97).

 

Τα βαφτίσια της Βυσσώκας


Η «Ελληνορθόδοξος κωμόπολις Βυσσώκα», όπως την ονομάζει και την περιγράφει στο «Μακεδονικόν Ημερόλογιον» του 1909 ο Σιώρης Μακεδών, είναι μια όμορφη μακεδονική πολίχνη στις υπώρειες του όρους Βερτίσκου. Το επί αιώνες όνομα του χωριού είναι αυτό που έχει και σήμεα: ΟΣΣΑ. Οι αρχαιολογικές ανασκαφές των τελευταίων ετών έχουν αποδείξει αδιάκοπη ζωή από τους προϊστορικούς χρόνους μέχρι των ημερών μας, καθώς μαρτυρούν τα σημαντικά τους ευρήματα, οι επιγραφές και ο βυζαντινός ναός στη θέση «Κουρί». Σε χάρτη του 1712 το χωριό αναφέρεται ως Οσσα. Σε μετακινήσεις πληθυσμών τον 18ο αιώνα υπάρχει εγκατάσταση Ηπειρωτών στο χωριό. Το επί τουρκοκρατίας όνομα της κοινότητας «Βυσσώκα» δεν είναι από το σλαβικό «βισόκου» = ψηλό μέρος (φυσικά δεν θα «πείραζε» να είναι, αφού σλαβικά τοπωνύμια διατηρούνται ώς σήμερα από την Πελοπόννησο ώς και το Βερολίνο) αλλά από τη βύρσα, της οποίας η επεξεργασία είναι για τρεις τουλάχιστον αιώνες το κύριο επάγγελμα όλων ανεξαιρέτως των κατοίκων της Οσσας.

Ο Νικόδημος Αγιορείτης στο «Νέον Μαρτυλόγιον» (α' έκδοσή του το 1794) όπου βιογραφεί την Οσσαία Νεομάρτυρα Κυράννα, τη θέλει καταγόμενη «εκ του χωρίου Αβυσσώκας», ενώ ο Χριστόφορος Προδρομίτης, ο δάσκαλος του γένους, που συντάσσει την πρώτη ακολουθία της αγίας, ψάλλει «Χαίρε χώρα Βυσσώκας». Μια χειρόγραφη χρονολογία, σε παλιό εκκλησιαστικό βιβλίο που έχουμε, έχει τη γραφή «ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΕΜΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ ΤΟΥ ΙΕΡΕΩΣ εκ κωμοπόλεως Βυρσώκας, 1894 Ιουνίου εχειροτονήθηκα».

Η αγία Κυράννα αντιστάθηκε στη βία του εξισλαμισμού, μαρτύρησε στη Θεσσαλονίκη το 1751 και ανήκει σ' αυτούς που κατά την έκφραση του Νίκου Σβορώνου «είναι σύγχρονα και ήρωες της χριστιανικής πίστης και της εθνικής αντίστασης».

Η καθετοποιημένη βιοτεχνία βυρσοδεψίας και υποδηματοποιίας βρίσκεται σε εκπληκτική ακμή τους δύο περασμένους αιώνες και επιτρέπει στους Οσσαίους να κυριαρχούν στις μεγαλουπόλεις και τα παζάρια όχι μόνο της εγγύτερης μακεδονικής περιμέτρου, αλλά και πέραν των ορίων της τότε Βαλκανικής, στις πόλεις της Κεντρικής Ευρώπης, Βιέννη, Βουδαπέστη, Βουκουρέστι και μέχρι τη Ρωσία ακόμη. Βυρσοδεψία, υποδηματοποιία και εμπορία τους προκαλούσε μια συνεχή έξοδο των Οσσαίων στα εμπορικά κέντρα τα εγγύς και τα μακράν και διασπορά τους σε όλα αυτά.

Ταυτόχρονα, ο σχετικός πλούτος από τη δουλειά τους, τους επέτρεψε να αναπτύξουν, από τις αρχές του 19ου αιώνα, οργανωμένη λαμπρή ελληνική εκπαίδευση, ώστε η Οσσα να γίνει το κέντρο της ελληνικής παιδείας της περιοχής. «Εν Βυσσώκα» περιγράφει στα 1909 ο Σιώρης Μακεδών (Μ.Ησ. 200 επ.) «υπάρχουσι δύο σχολεία λαμπρά, αρρεναγωγείον και παρθεναγωγείον μετά δύο διδασκάλων και δύο διδασκαλισσών. Οι κάτοικοι διακρίνονται διά φιλομάθειαν, πάντες είναι φιλαναγνώσται και μελετώσι τα ιερά βιβλία κατ' οίκον. Νέοι και γέροντες, πλούσιοι και πένητες γνωρίζουσι την ελληνικήν γλώσσαν, διότι από ετών προ 50-60 ετών και οι των περιχώρων και αυτού του Λαγκαδά οι παίδες μετέβαινον εις τα καλώς κατηρτισμένα σχολεία της Βυσόκας. Εις τα δύο ταύτα σχολεία εκπαιδεύονται σήμερον υπέρ τους 200 παίδας».

Για την ποικιλογλωσσία των Μακεδόνων, ένας από τους εγκυρότερους παρατηρητές των τότε συμβαινόντων στη Μακεδονία, ο Γάλλος δημοσιογράφος του παρισινού «ΦΑΝΟΥ» και συγγραφέας του βιβλίου «Μακεδονική θύελλα» Παρίσι 1908 ο Michael Paillares γράφει χαρακτηριστικά: «Τι με ενδιαφέρει αν τα θύματα του βουλγαρικού κομιτάτου μιλούν ελληνικά, κουτσοβλαχικά, τουρκικά ή βουλγαρικά. Ο,τι με ενδιαφέρει είναι ότι όλοι αυτοί οι Μακεδόνες, ανεξάρτητα από τη γλώσσα τους, προτιμούν να σταυρωθούν από τους κομιτατζήδες, παρά να απαρνηθούν τον Ελληνισμό τους. Οι άσημοι αυτοί ήρωες είναι Ελληνες και κλίνω το γόνυ προ του υπέρτατου μεγαλείου τους».

Από την πλευρά του, ο Γεώργιος Χατζηκυριακού στο βιβλίο του: «Σκέψεις και εντυπώσεις εκ περιοδείας εις Μακεδονίαν» 1908 σημειώνει (έκδοση ΕΜΣ σελ. 11) αναφερόμενος στη γενναία αντίσταση των Οσσαίων κατά των κομιτατζήδων:

«Η κοινότης Βυσόκα είναι αμιγής ελληνική περιλαμβάνουσα 300 οικογένειας. Διατηρεί και αυτή καλά σχολεία ελληνικά μετά 4 διδασκάλων ανά 2 εξ εκατέρου των φύλων, διακρινόμενη διά τον προς τα ελληνικά γράμματα ζήλον της. Εχεται στερρώς της πατρώας πίστεως διά τούτο δεν απετόλμησαν ποτέ οι εταίροι της Βουλγαρικής Εξαρχικής Εταιρείας να ταράξωσι την γαλήνην της κοινότητας και να επιβουλευθώσι διά χρημάτων την πίστιν αυτών».
Στην πραγματικότητα, οι «εταίροι της βουλγαρικής εξαρχίας» το επεχείρησαν επίμονα, αλλά έσπασαν τα μούτρα τους.
Η συμμετοχή των Οσσαίων στον Μακεδονικόν Αγώνα είναι ολόψυχη.
(Σ.Σ.: Στη συνέχεια το κείμενο αναφέρεται σε ονόματα Οσσαίων Μακεδονομάχων και πολιτικών, μέχρι τους σημερινούς).

Παναγιώτης Μανάβης
(τέως πρόεδρος, επικεφαλής Οσσαίων επιστημόνων)

 

 

Πνευματικά ενδεείς οι πρόεδροί μας

Δυστυχώς, η Μικρασιατική Καταστροφή και ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος έφεραν στον τόπο μας όχι μόνο τη φτώχεια και τον ξεριζωμό, αλλά και την πνευματική ένδεια και τον κομμουνισμό. Ως πνευματικά ενδεείς συζήτησαν με τους απεσταλμένους της εφημερίδας σας ο νυν και ο τέως πρόεδρος του χωριού μας, τέκνα και οι δύο αυτής της σκοτεινής περιόδου, που έσβησε μνήμες και πλαστογράφησε την Ιστορία. Αγράμματος, ανιστόρητος και επικίνδυνα αφελής ο πρώτος, έδωσε άθελά του κύρος και εγκυρότητα στα όσα ειπώθηκαν ή πιθανόν στα όσα ήθελαν να ακούσουν οι συντάκτες του άρθρου, αντίθετα, ο δεύτερος, κομμουνιστής, σταλινικός, πιστός ακόμα στις επιταγές της Γ' Διεθνούς και της Ολομέλειας του βουνού του 1949 του ΚΚΕ, παράδειγμα προς αποφυγήν για όλους τους συμπατριώτες μου. Δεν κρίνω το πώς θέλει να αυτοπροσδιορίζεται το συγκεκριμένο άτομο, που είναι δικαίωμά του, αλλά θεωρώ άδικο και υποκριτικό, οι θέσεις του να χαρακτηρίζουν ένα ολόκληρο χωριό, θέσεις οι οποίες δεν θεωρούνται τυχαίες στους συντοπίτες μου, αφού ο παππούς του το 1912 ήταν μια από τις ελάχιστες εξαιρέσεις που προσεχώρησαν στο βουλγαρικό στρατόπεδο (τώρα η μοντέρνα εκδοχή λέγεται ``μακεδόνικο'')(...)

Ατυχώς, οι απεσταλμένοι σας αποδίδουν στον κ. Παπαθεμελή προσπάθεια εξελληνισμού του ονόματος του χωριού, γιατί απλά θα έλεγα ότι ο ίδιος συνεχίζει αυτό που οι πρόγονοί μας (οι αγράμματοι, οι παλιοί, που δεν νοιαζόταν, όπως λέει ο περισπούδαστος και τα πάντα γνωρίζων τέως πρόεδρος και «νεομακεδονομάχος» κ. Μήτσας) άφησαν. Οτι έτη πολλά πριν τη γέννηση του κ. Παπαθεμελή, οι αγράμματοι και αδιάφοροι ονόμαζαν το χωριό και το έγραφαν στα έγγραφα ως Βυρσόκα και όχι Βυσσώκα, αν θεωρείται ότι υπάρχει πλαστογραφία καταγγείλατε τους Μακεδονομάχους προγόνους μας και όχι τον κ. Παπαθεμελή, ο οποίος δεν έδωσε μάχη για να τη χάσει, αλλά δέχθηκε λάσπη, η οποία επιστρέφεται στους συκοφάντες.

Οι απεσταλμένοι σας είχαν την τύχη να μάθουν ότι στο χωριό μας το πηγάδι το έλεγαν «λαϊκά», έχουν όμως και την τύχη να ζουν σε άλλη εποχή και να μη γνωρίζουν την τύχη που περίμενε αυτούς που είχαν αντίθετη άποψη περί της καταγωγής των Οσσέων. Μάθετε λοιπόν ότι στα χρόνια του Μακεδονικού αγώνα, εκεί έριχναν τους εξαρχικούς και βουλγαρόφρονες. Ενας από αυτούς ήτανε ο παπα-Γιώργης, που αναφέρεται στο κείμενο της συνέντευξης, αλλά δεν διευκρινίζεται γιατί σκοτώθηκε. Ο παπάς αυτός ήθελε (προσέξτε ότι ήθελε) να διαβάσει το Ευαγγέλιο στη βουλγαρική -τώρα τη λέμε «μακεδόνικη». Του είχαν γίνει επανειλημμένα συστάσεις από τον μπατζανάκη του, αρχηγό του κομιτάτου, Γεώργιο Καραγιάννη, να επανέλθει στην τάξη. Δεν άκουσε και δυστυχώς κατέληξε στον πάτο ενός πηγαδιού. Αναρωτιέμαι αν πρέπει να καταγγελθούν σαν σωβινιστές ή γενίτσαροι οι άντρες της αντίστασης.

Πάντσης Χριστ. Κων/νος
Τοπογράφος-μηχανικός υπεύθυνος διαφώτισης 1979-80 γραμματείας φοιτητικών ΔΑΠ-ΝΔΚ Θεσσ/νίκης

 

(Ελευθεροτυπία, 6/5/1997)

 

www.iospress.gr