Πολλά κανάλια, λίγες γέφυρες     

"Ανεργοι, άστεγοι, πρόσφυγες, μετανάστες έστειλαν το δικό τους μήνυμα στο Αμστερνταμ"
        ("Ελευθεροτυπία", 19/6/97)

Ηταν ωραία στο Αμστερνταμ. Στην πορεία του περασμένου Σαββάτου κόσμος πολύς, εικόνες πολύχρωμες, αποχρώσεις για όλα τα γούστα. Μεγάλη πράγματι η ποικιλία εκείνων που έφτασαν στο Αμστερνταμ με στόχο να καταγγείλουν την Ευρώπη των διακρίσεων και των ανισοτήτων, του νεοφιλελευθερισμού και της ανεργίας. Για να αποδώσουν το εύρος του φάσματος, οι δημοσιογράφοι επιστράτευσαν την εύκολη λύση των "άκρων": "Ηταν εκεί από Ελληνες, Ιταλούς και Ισπανούς κομμουνιστές έως συμπαθούντες του κομαντάντε Μάρκος και των εξεγερμένων του Τσιάπας, ενώ στο μέσο μπορούσε κανείς να διακρίνει όλες τις εκδοχές της ευρωπαϊκής άκρας αριστεράς", μετέδιδε χαρακτηριστικά η "Λιμπερασιόν" της μεθεπομένης. Δίχως φαντασία η προσέγγιση, δύσκολα μπορεί να αποδώσει τον εντυπωσιακό πλούτο των φωνών που ζήτησαν να ακουστούν τις ημέρες αυτές στο Αμστερνταμ. Η πορεία του περασμένου Σαββάτου έμοιαζε να αντιστέκεται στις κλασικές ταξινομήσεις: δεν είχε αρχή, μέση και τέλος, δεξιά, κέντρο και αριστερά, ενώ η πολιτική της διάσταση έδειχνε να σαρκάζει τις τρέχουσες ιδεολογικό-πολιτικές τυπολογίες.
Θα ήμασταν πιο ακριβείς αν μιλούσαμε για συνύπαρξη διαφορετικοτήτων. Και όχι μόνο τη στιγμή της πορείας. Το ίδιο κλίμα απέπνεαν οι μουσικές και τα χάπενινγκ στις πλατείες, τα περιπλανώμενα πάρτι και οι καθιστικές διαμαρτυρίες, οι τυχαίες συναντήσεις ομάδων που παλεύουν για τα πιο "ιδιαίτερα" ζητήματα. Κάπως πιο "παραδοσιακές" υπήρξαν οι συζητήσεις της "Εναλλακτικής Διάσκεψης Κορυφής", όσες τουλάχιστον καταφέραμε να παρακολουθήσουμε: η μορφή (εισηγήσεις από διάφορες χώρες, συζήτηση με το συνήθως όχι πολυπληθές ακροατήριο) παρέπεμπε ευθέως σε δοκιμασμένα -αν και κάπως τετριμμένα- σχήματα. Στο Σπίτι των Γυναικών, ένα από τα στρατηγεία της "Αντιδιάσκεψης", η προσέλευση ήταν μάλλον περιορισμένη. Πολλές και πολλοί αγνόησαν αυτές τις ευκαιρίες, επιλέγοντας να χάσουν όσο το δυνατό λιγότερα από όσα συνέβαιναν διαρκώς στους δρόμους με τα κανάλια.
Ηταν λοιπόν ωραία στο Αμστερνταμ. Αλλά ήταν και δύσκολα - ή μάλλον αντιφατικά. Η συνύπαρξη των διαφορετικοτήτων δεν είναι απλή υπόθεση, και εν πάση περιπτώσει τώρα μόλις αρχίζει να δοκιμάζεται. Και είναι βέβαιο ότι οι αοριστολογίες (η "Ευρώπη της εργασίας" κατά της "Ευρώπης του κεφαλαίου", όπως ήθελε το βασικό σύνθημα της πορείας) μπορεί να φανούν πρόσκαιρα χρήσιμες, είναι όμως αδύναμες να συγκροτήσουν τον συνεκτικό ιστό μια άλλης πολιτικής για την Ευρώπη. Γιατί η εικόνα διαβάζεται και ανάποδα: η ποικιλία μπορεί να καταλήξει σε αδιέξοδο κατακερματισμό και η πολυφωνία σε απλή ασυνεννοησία.
Αν κάτι επιτεύχθηκε στιγμιαία στο Αμστερνταμ είναι η πλήρης ανάπτυξη του φάσματος, η εμφάνιση της μεγάλης αυτής γκάμας πολιτών που δυσφορούν με τις ευρωπαϊκές εξελίξεις. Δεν είναι λίγο, αλλά δεν είναι και αρκετό. Οι τρόποι με τους οποίους μπορούν να ασκήσουν κοινή ευρωπαϊκή πολιτική τα συνδικάτα, τα κόμματα, οι οργανώσεις των μεταναστών, οι φεμινιστικές συσπειρώσεις ή τα κινήματα των αστέγων, δεν είναι ακόμη προφανείς. Και δεν χρειάζεται να ανατρέξουμε στις "μεταμοντέρνες" ή "εξωτικές" συνιστώσες της διαδήλωσης και να τις αντιπαραθέσουμε στα "αρχαϊκά" πολιτικά μορφώματα που πορεύονταν λίγο πιο πέρα για να επισημάνουμε τις δυσκολίες επικοινωνίας που είχε να αντιμετωπίσει ο κόσμος που συνέρρευσε στο Αμστερνταμ. Οι αμηχανίες προέκυπταν και στις πιο συγγενείς ανταλλαγές απόψεων, ακόμη κι όταν η συζήτηση αφορούσε τις δυνατότητες συντονισμού των ευρωπαϊκών κοινωνικών κινημάτων ή το αίτημα για πλήρη νομιμοποίηση της πορνείας.
Και το συμπέρασμα αυτό έχει ωστόσο την αξία του. Μετά το Αμστερνταμ, είμαστε πια σε θέση να γνωρίζουμε ότι η γενική και αόριστη αντίθεση στα περιβόητα "κριτήρια σύγκλισης" δεν συγκροτεί ακόμη λόγους που συγκλίνουν.
 

(Ελευθεροτυπία, 21/6/1997)

 

www.iospress.gr