Ο πόλεμος του ψέματος



"Η κυβέρνησή μας πρέπει να έχει την καλύτερη δυνατή ενημέρωση"

(Τζορζ Μπους, Λόγος προς το έθνος, 28/1/03) 

ΕΙΝΑΙ ΓΝΩΣΤΟ ότι το πρώτο θύμα κάθε πολέμου είναι η πληροφόρηση. Μια από τις κύριες φροντίδες της αμερικανικής κυβέρνησης κατά την πολύμηνη πολεμική της προετοιμασία ήταν να εξασφαλίσει προκαταβολικά τον απόλυτο έλεγχο της ενημέρωσης των πολιτών, στις ΗΠΑ και σ' όλο τον κόσμο. Την επαύριο της 11ης Σεπτεμβρίου, μαζί με τη σταυροφορία κατά της «τρομοκρατίας» άρχισε να ασκείται από τις αρχές των ΗΠΑ διεθνής προληπτική λογοκρισία. Στο στόχαστρο βρέθηκαν τα σημαντικότερα μέσα ενημέρωσης, από το ενοχλητικό Αλ Τζαζίρα έως και το δικό τους, τη Φωνή της Αμερικής που τόλμησε (στις 3/10/2001) να μεταδώσει συνέντευξη του Μουλά Ομάρ. Αλλά σημαντικότερες είναι οι οργανωμένες μεθοδεύσεις ανοιχτής λογοκρισίας ή παραπληροφόρησης. 

ΣΤΙΣ 19 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2002 δημοσιεύτηκε στους «Νιου Γιορκ Τάιμς» για πρώτη φορά η πληροφορία ότι δημιουργήθηκε στο Πεντάγωνο μια ειδική υπηρεσία, το Office of Strategic Influence, με στόχο «να εφοδιάζει ξένες επιχειρήσεις μέσων ενημέρωσης με ειδήσεις, ακόμα και εσφαλμένες, οι οποίες όμως θα αποτελούν τμήμα μιας στρατηγικής που σκοπό θα έχει να επηρεάσει την κοινή γνώμη και τους πολιτικούς διαμορφωτές της σε φιλικά αλλά και εχθρικά προς τις ΗΠΑ κράτη». Η αποκάλυψη αυτή προκάλεσε πραγματική κατακραυγή. Το Πεντάγωνο έσπευσε με δελτίο Τύπου να διασκεδάσει τις εντυπώσεις, διαψεύδοντας ότι οργανώνει ανοιχτή παραπληροφόρηση, αλλά δεν έπεισε κανέναν. Μια βδομάδα αργότερα ανακοινώθηκε η διάλυση του Office of Strategic Influence. Και ιδού τώρα, στις 21 Ιανουαρίου 2003, ο πρόεδρος Μπους ανακοινώνει τη συγκρότηση μιας άλλης υπηρεσίας, του Office of Global Communication. Διακηρυγμένος στόχος της είναι η «επίδραση» στην εικόνα της Αμερικής στο εξωτερικό. 
Δεν χρειάζεται να είναι κανείς ιδιαίτερα καχύποπτος για να αντιληφθεί ότι πρόκειται για ευφημιστική μεταμφίεση της ίδιας υπηρεσίας. 

ΑΠΟ ΤΟ 1996 η αμερικανική εταιρεία Space Imaging πουλούσε φωτογραφίες του ιδιόκτητου δορυφόρου της Ikonos σε μέσα ενημέρωσης, σε επιστήμονες και σε μη κυβερνητικές οργανώσεις. Τον Οκτώβριο του 2001 το Πεντάγωνο αγόρασε τα δικαιώματα αποκλειστικής χρήσης των φωτογραφιών αυτών μέσω της υπηρεσίας National Imagery and Mapping Agency, πληρώνοντας 2 εκατ. δολάρια το μήνα. Είναι ενδιαφέρον ότι το υπουργείο Αμυνας των ΗΠΑ δεν έκανε χρήση της σχετικής νομοθεσίας που επιτρέπει σε έκτακτες συνθήκες τον έλεγχο των δορυφόρων (shutter control) και προτίμησε να επιβάλει τη λογοκρισία αυτή μέσω της «εμπορικής» οδού. Οπως δηλώνει ο εκπρόσωπος της μη κυβερνητικής οργάνωσης Globalsecurity Τζον Πάικ στο περιοδικό The Nation, «μ' αυτό τον τρόπο η κυβέρνηση πετυχαίνει τον έλεγχο των ειδήσεων, εφόσον παρεμποδίζει την πρόσβαση στις φωτογραφίες, ενώ ταυτόχρονα αφαιρεί από τα μέσα ενημέρωσης τη νομική δυνατότητα να αντιδράσουν» (16/11/2001).

ΜΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ κατακτήσεις της αμερικανικής μεταπολεμικής κοινωνίας στον τομέα της πληροφόρησης είναι ο Νόμος για την Ελευθερία της Ενημέρωσης (Freedom of Information Act, FOIA) του 1966, που υποχρεώνει την κυβέρνηση και τις αρχές των ΗΠΑ να παρέχουν στους πολίτες όσα επίσημα έγγραφα ή πληροφορίες ζητούν. Ο εκάστοτε υπουργός Δικαιοσύνης εκδίδει εγκύκλιο για τον τρόπο εφαρμογής της FOIA. Ο Τζον Ασκροφτ, που κατέχει τη θέση αυτή, επί Μπους ουσιαστικά κατάργησε το νόμο, με μυστική οδηγία προς τις ομοσπονδιακές αρχές. 

ΠΟΛΛΟΙ ΝΟΜΟΙ και διατάγματα, με επιστέγασμα το περιβόητο Patriot Act περιστέλλουν ασφυκτικά την ελευθερία της πληροφόρησης. Και το χειρότερο: οι νόμοι αυτοί αποτελούν πρότυπο για ανάλογες ανελεύθερες μεθοδεύσεις σε όλο τον κόσμο. Οπως αποκαλύπτει η σχετική έρευνα του έγκυρου Columbia Journalism Review (Ιανουάριος-Φεβρουάριος 2002), 
την αμερικανική εμπειρία μελετούν και επικαλούνται οι λογοκριτές όλου του κόσμου. Από την τεράστια Κίνα (όπου απαγορεύτηκαν αντιαμερικανικά δημοσιεύματα) έως το μικροσκοπικό Μπενίν (όπου συνελήφθηκαν τρεις δημοσιογράφοι επειδή ερευνούσαν τις επαφές του Μπιν Λάντεν). Στην Ινδονησία η αστυνομία έδειρε τους δημοσιογράφους που κάλυπταν τις αντιαμερικανικές διαδηλώσεις, στο Ισραήλ απαγορεύτηκε η μετάδοση συνεντεύξεων με Παλαιστίνιους αγωνιστές και στη Ρωσία ο σύμβουλος του Πούτιν Σεργκέι Γιαστρέμπσκι ανέλαβε να αντιγράψει τα αμερικανικά μέτρα. Με χαιρεκακία εκφράζει αυτό το παγκόσμιο λογοκριτικό κύμα ο υπουργός Ενημέρωσης της Ζιμπάμπουε Τζόναθαν Μόγιο: «Οι ΗΠΑ (και η Βρετανία) περιόρισαν αδιάντροπα την ελευθερία του Τύπου στο όνομα του εθνικού συμφέροντος (...) Αν το κάνουν αυτό οι πιο επιφανείς δημοκρατίες του κόσμου, γιατί όχι κι εμείς;».

 

 

(Ελευθεροτυπία, 22/3/2003)

 

www.iospress.gr