Σύγκρουση ποιων πολιτισμών;



"Λιγότερο αντιαμερικανοί, σταθερά Ευρωπαίοι"

(Espresso 9.4.03) 

ΩΣ ΕΔΩ ήταν, φαίνεται, η πάνδημη αντίσταση στην αμερικανοβρετανική επίθεση κατά του Ιράκ. Δεν πρόλαβε καλά καλά να πιστοποιηθεί η κατάρρευση της εξουσίας του Μπάαθ στη Βαγδάτη, και οι ειρηνόφιλες ευρωπαϊκές χώρες -οι ηγεσίες των οποίων τις τελευταίες εβδομάδες εύχονταν δημόσια "ένα γρήγορο πόλεμο" (με δεδομένο, εννοείται, το νικητή)- δηλώνουν διατεθειμένες να επικυρώσουν εκ των υστέρων την παραβίαση κάθε διεθνούς νομιμότητας, στο όνομα της διάσωσης του ΟΗΕ. Η φρίκη μπροστά στη θέα των βομβαρδισμένων πόλεων και των ακρωτηριασμένων αμάχων παραχωρεί έτσι τη θέση της στην ανησυχία για το μέλλον των συμβολαίων που γαλλικές, γερμανικές και ρωσικές εταιρείες είχαν συνάψει με το καθεστώς που ανατράπηκε. Με το φόβο, για να καταφύγουμε στην εύστοχη διατύπωση του ανταποκριτή της ΝΕΤ στο Βερολίνο (10.4.03), ότι η βουλιμία των Ράμσφελντ και Σία συνεπάγεται κατά πάσα πιθανότητα τον "αποκλεισμό του Αξονα της Ειρήνης από το μοίρασμα των λαφύρων". 

ΟΙ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΕΙΣ των επόμενων ημερών θα δείξουν κατά πόσο αυτή η ανησυχία είναι δικαιολογημένη ή αν οι νικητές αποδειχθούν αρκετά γενναιόδωροι, παραχωρώντας ένα μέρος της λείας στις ελάσσονες ιμπεριαλιστικές χώρες και αποφεύγοντας έτσι τη μετατροπή μιας συγκυριακής αντίθεσης σε ανάδυση ενός αντίπαλου μπλοκ με μονιμότερα χαρακτηριστικά.

ΤΟ ΜΟΝΟ ΣΙΓΟΥΡΟ είναι πως όλα αυτά τα κυνικά παζάρια, ενώ ο θόρυβος της μάχης δεν έχει ακόμα σταματήσει, διαψεύδουν με τον πιο κατηγορηματικό τρόπο την παραφιλολογία περί "ευρωπαϊκής ιδιαιτερότητας", με την οποία επενδύθηκε μεγάλο μέρος των αντιδράσεων της κοινής γνώμης απέναντι στον άδικο πόλεμο. Τον τελευταίο καιρό ζήσαμε μια ιδιότυπη, φιλοευρωπαϊκή (κι όχι "ελληνοκεντρική") εκδοχή του ανταμερικανισμού που εδώ και μια δεκαετία έχει αγκαλιάσει τα συντηρητικότερα στρώματα της ελληνικής κοινωνίας. Η αντίθεση της "Ευρώπης" στον αμερικανοβρετανικό πόλεμο, σύμφωνα μ' αυτή την ερμηνεία, οφείλεται πάνω απ' όλα στη σαφή πολιτισμική υπεροχή της πάνω στους υπερατλαντικούς πρώην συμμάχους της. Με άλλα λόγια: "όταν εμείς χτίζαμε Παρθενώνες, εσείς τρώγατε βελανίδια" -μόνο που, τούτη τη φορά, στο "εμείς" περιλαμβάνεται σύμπασα σχεδόν η γηραιά ήπειρος, απέναντι στους νεόπλουτους γελαδάρηδες και πετρελαιάδες του Τέξας.

ΟΙ ΑΔΥΝΑΜΙΕΣ μιας τέτοιας προσέγγισης είναι, φυσικά, κάτι παραπάνω από προφανείς. Οχι μόνο γιατί η ηθική "ανωτερότητα" του ευρωπαϊκού πολιτισμού είναι κάτι που σηκώνει πολλή συζήτηση (εκτός από τον Θουκυδίδη, τον Ντα Βίντσι ή τον Μπετόβεν, η "Ευρώπη" χάρισε επίσης στην ανθρωπότητα το Αουσβιτς, την Ιερή Εξέταση, την αποικιοκρατία και πλήθος άλλες φρικαλεότητες). Ούτε γιατί, την ίδια στιγμή που ξεσπαθώνουν κατά της αμερικανικής σταυροφορίας, οι ίδιες αυτές ευρωπαϊκές ηγεσίες σπεύδουν να εισαγάγουν στις χώρες τους μια σειρά συστατικών στοιχείων του περίφημου "αμερικανικού μοντέλου" -από το θεώρημα της "μηδενικής ανοχής" απέναντι στα κοινωνικά αποκλεισμένα στρώματα μέχρι την "απαλλαγή" των επιχειρήσεων από το "φορτίο" του ταξικού συνδικαλισμού. Αλλά γιατί μια τέτοια ερμηνεία παρακάμπτει με υπερβολική ευκολία την εντυπωσιακή ομοιότητα των εκατέρωθεν αντιμαχόμενων συμφερόντων: πετρελαϊκά συμβόλαια και αγωγοί, "ισχύς" των νομισμάτων (του δολαρίου ή του ευρώ) στις διεθνείς αγορές, συμμετοχή ή όχι στην "ανασυγκρότηση" όσων άφησαν όρθια οι βόμβες της επιχείρησης "Ιρακινή Ελευθερία" -και όποιας άλλης αναμένεται στον ορίζοντα... Δύσκολο να δεχθούμε ότι τα κεκτημένα της LukOil, της Slavneft ή της Total-Elf-Fina έχουν ιδιάζουσα ποιότητα σε σχέση με τα δωράκια που οι Αμερικανοί στρατηγοί (ή οι υπάλληλοί τους, του "Εθνικού Ιρακινού Κογκρέσου") αναμένεται να προσφέρουν στην Exxon-Mobil και την Chevron-Texaco. 

Η ΙΔΙΑ η θεωρία της "σύγκρουσης πολιτισμών" διατυπώθηκε άλλωστε, πριν από δέκα ακριβώς χρόνια μόνο και μόνο για να προσφέρει ένα "ιδεολογικό" περιτύλιγμα σε αυτή την αδυσώπητη και χωρίς αρχές σύγκρουση για την ηγεμόνευση αγορών, πρώτων υλών και ανθρώπινων πόρων. Ο δημιουργός της, Σάμουελ Χάντιγκτον, ιστορικό στέλεχος της αμερικανικής δεξιάς και διευθυντής ενός Ινστιτούτου Στρατηγικών Μελετών που έχει στόχο του "την ενίσχυση των οικονομικών, πολιτικών και πολιτισμικών θεσμών που στηρίζουν την ιδιωτική επιχείρηση" σε πλανητική κλίμακα, θα έμενε βέβαια ούτως ή άλλως στην Ιστορία. Είτε ως ο θεωρητικός της "βίαιης αστικοποίησης" (μέσω αεροπορικών βομβαρδισμών) του βιετναμικού πληθυσμού το 1967-73, είτε ως ένας από τους αρχιτέκτονες της έκθεσης της Τριμερούς Επιτροπής που το 1975 διαπίστωσε ότι η δημοκρατία συνιστά τον υπ' αριθμόν ένα κίνδυνο για τον παγκόσμιο καπιταλισμό...

 

 

(Ελευθεροτυπία, 12/4/2003)

 

www.iospress.gr