Η φρίκη του πολιτισμού


"Οι άνθρωποι με τα τουρμπάνια δεν είναι παρά φανατικοί ψυχοπαθείς"
        (Γιάννης Πρετεντέρης, "Το Βήμα", 12/10/04)


Με φρίκη παρακολουθούν οι δυτικοί σχολιαστές τις συνεχιζόμενες εκτελέσεις ομήρων από τις ιρακινές ανταρτοομάδες. Πραγματικό σοκ προκάλεσαν οι πρώτες μαγνητοσκοπημένες σκηνές από τον αποκεφαλισμό του Νικ Μπεργκ στις αρχές Μαΐου. Η σκηνή μεταδόθηκε από όλες τις τηλεοράσεις του κόσμου και σχολιάστηκαν ως δείγμα της απόλυτης βαρβαρότητας από τα ευρωπαϊκά μέσα ενημέρωσης. Από τότε οι σοβαρότερες τηλεοράσεις αποφεύγουν να μεταδώσουν τα βίντεο των εκτελέσεων που διοχετεύονται από ορισμένα ισλαμικά μέσα ενημέρωσης ή κυκλοφορούν στο ίντερνετ.

Στα πιο σοβαρά έντυπα της Ευρώπης αποτυπώθηκε αυτή η βαθιά αίσθηση. Η γαλλική Λε Μοντ λέει ότι ο μαγνητοσκοπημένος αποκεφαλισμός του Νικ Μπεργκ είναι «αποτρόπαιη πράξη που ξεπέρασε κάθε όριο», και τον χαρακτηρίζει «πολιτικά σαρωτικό κτύπημα στον σκοπό που υποστηρίζουν ότι έχουν οι δολοφόνοι του». «Πώς μπορεί να πιστεύει κανείς ότι ενεργεί στο όνομά του Θεού του αποκεφαλίζοντας έναν άνθρωπο υπό τις ιαχές "ο Θεός είναι μεγάλος"...», διερωτάται η εφημερίδα.

Η γερμανική Ζιντόιτσε Τσάιτουγκ αναφέρεται σε «πόλεμο εικόνων» και συμπεραίνει: «ο απεχθής ανταγωνισμός για το ποιος θα τραβήξει τις πιο κτηνώδεις φωτογραφίες σηματοδοτεί την κατάρρευση της ηθικής και του πολιτισμού». Η γαλλική Λιμπερασιόν χαρακτηρίζει «σοβαρότατο λάθος» την ίση μεταχείριση των εικόνων της δολοφονίας του Νικ Μπεργκ και των φωτογραφιών από τη φυλακή Αμπού Γκράιμπ. Στην περίπτωση της δολοφονίας του Αμερικανού πρόκειται για «ένα βίντεο τρομοκρατικής προπαγάνδας της δολοφονίας μιας ανθρώπινης ύπαρξης που σφαγιάζεται σαν ζώο», ενώ το σκάνδαλο της φυλακής Αμπού Γκράιμπ είναι «η φωτογραφική μαρτυρία ενός λανθασμένου πολέμου καταδικασμένου σε αποτυχία από την άγνοια και της αλαζονεία» αυτών που τον πραγματοποιούν. Από κοντά κι ο Γιάννης Πρετεντέρης, ο οποίος όχι μόνο διαχωρίζει την ανθρωπότητα σε «αυτούς» (τους «ψυχοπαθείς») και εμάς (τους «πολιτισμένους»), αλλά έχει και θετική πρόταση: «Να τους βάλει σημάδι ο Μπους και να μην αφήσει όρθιο κολυμπηθρόξυλο» (Το Βήμα, 12/10/04).

Φρίκη και τρόμο, λοιπόν, προκαλούν οι αποκεφαλισμοί. Ναι. Θα συμφωνήσουμε. Φρίκη ανείπωτη. Αλλά βαρβαρότητα; Μάλλον όχι. Μάλλον για δείγμα πολιτισμού πρόκειται!

Εξηγούμαστε. Αυτό που προκαλεί τη φρίκη δεν είναι η πράξη της απαγωγής ομήρων που συμμετέχουν λιγότερο ή περισσότερο στη διεθνή εκστρατεία εναντίον του Ιράκ. Στο κάτω κάτω της γραφής τα αιτήματα των απαγωγέων είναι κατά κανόνα θεμιτές διεκδικήσεις στο πλαίσιο μιας ένοπλης σύγκρουσης (απελευθέρωση φυλακισμένων, αποχώρηση εισβολέων). Είναι η ίδια η μορφή της εκτέλεσης, οι εικόνες δηλαδή μιας εν ψυχρώ δολοφονίας που μας προξενούν την ανείπωτη αυτή φρίκη. Αλλά όλα τα στοιχεία της σκηνής του αποκεφαλισμού ακολουθούν πιστά το τελετουργικό των εκτελέσεων στο κέντρο της πολιτισμένης Δύσης, τις ΗΠΑ.

Η εικόνα είναι τυπική: ο μελλοθάνατος βρίσκεται ακινητοποιημένος εν μέσω των δημίων.

Το κεφάλι των δημίων είναι καλυμμένο με κουκούλα. Το θύμα έχει (συνήθως) κι αυτό δεμένα τα μάτια, για να προστατευθεί -υποτίθεται- από την εικόνα του θανάτου του.

Πριν από την τελική κίνηση του δήμιου, ανακοινώνεται η δικαστική απόφαση ή τελοσπάντων ο τελικός λόγος της εκτέλεσης («ο Αλλάχ είναι μεγάλος», όπως λέμε «ο κυβερνήτης της Αλαμπάμα είναι αμετάπειστος»).

Η εκτέλεση είναι δημόσιο θέαμα προς παραδειγματισμό των υπολοίπων αλλά και προς ικανοποίηση των θιγέντων από τη δράση του εκτελούμενου.

Και βέβαια πριν από την τελική εκτέλεση προηγείται για τον μελλοθάνατο και τους δικούς του μια μακρόχρονη περίοδος αγωνίας, ελπίδας, και τελικά απογοήτευσης, δηλαδή ψυχικού βασανισμού.

Αυτό λοιπόν που προκαλεί τη φρίκη είναι η «θεσμική τυποποίηση» της εκτέλεσης. Δεν πρόκειται για «αγριότητα» φανατικών ανταρτών, αλλά για απόλυτη μίμηση του πολιτισμένου τρόπου απόδοσης δικαιοσύνης.
 

(Ελευθεροτυπία, 16/10/2004)

 

www.iospress.gr