Η Αλωση της πολιτικής

"Ρευστά όλα πλέον για την Ευρώπη"
       
("Το Βήμα" 31.5.05)

Τόχει φαίνεται στο ριζικό της η αποφράδα 29η Μαΐου, να εμπνέει θρήνους. Δεν πρόλαβαν καλά καλά να κλείσουν οι κάλπες του γαλλικού δημοψηφίσματος, και οι συνήθεις υμνωδοί των δημοκρατικών θεσμών της Δύσης τόριξαν στα μοιρολόγια για την απίστευτη ανευθυνότητα των Γάλλων (και στη συνέχεια των Ολλανδών), που είχαν το θράσος να πουν όχι στο νεοφιλελεύθερο "Ευρωσύνταγμα". Αντί δε για μια ορθολογική (κι αναπόφευκτα αυτοκριτική) προσέγγιση των εξελίξεων, αυτό που κυριαρχεί είναι η αναζήτηση της ρίζας του κακού σε κάποιο προπατορικό αμάρτημα.

Σύμφωνα π.χ. με τον Σερζ Ζιλί της Liberation, το "μαζοχιστικό αριστούργημα" της 29ης Μαΐου οφείλεται στην κατάργηση της υγειονομικής ζώνης που την τελευταία δεκαπενταετία έθετε εκτός δημόσιας συζήτησης κάθε διαφωνία με τα κυρίαρχα σοσιαλφιλελεύθερα δόγματα: απ' τη στιγμή, γράφει, που "ηγετικά στελέχη της Αριστεράς, και σχεδόν όλη λίγο πολύ η πολιτική τάξη, δέχτηκαν να ξεπλύνουν σε όλη τη διάρκεια της επιχειρηματολογίας τις προκηρύξεις της ATTAC, με τον ίδιο τρόπο που ο Φρανσουά Μιτεράν υποστήριζε τη ρήξη με τον καπιταλισμό κατά τη δεκαετία του '70, βρισκόμαστε σε πλήρες ντελίριο" (30.5). Στο ίδιο μήκος κύματος, οι εγχώριοι θρηνωδοί έσπευσαν κι αυτοί να διαγνώσουν στην ετυμηγορία των Γάλλων "έναν αδιέξοδο, μαζοχιστικό εθνικισμό" όπου δεν υπάρχουν παρά "τάσεις φυγόκεντρες και σοβινιστικές" (Μιχάλης Μητσός, "Τα Νέα" 31.5.05), να σνομπάρουν τους ψηφοφόρους του "όχι" με το σκεπτικό ότι -σε αντίθεση προφανώς προς εκείνους του "ναι"- δεν έχουν μελετήσει σε βάθος το κείμενο του "Ευρωσυντάγματος" (Αντώνης Καρκαγιάννης, "Καθημερινή" 5.6.05) και να καταγγείλουν τον "ιστορικά ανεύθυνο" Σιράκ που τόλμησε να θέσει στην κρίση των πληβείων ένα τόσο σοβαρό θέμα (Θανάσης Διαμαντόπουλος, "Απογευματινή" 1.6.05).

Κι όμως, όσοι ενδιαφέρονται πραγματικά για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση στο επίπεδο των κοινωνιών (κι όχι μόνο των ηγετικών γραφειοκρατιών ή του κεφαλαίου που -έτσι κι αλλιώς- δεν έχει πατρίδα), θα έπρεπε να είναι μάλλον ευχαριστημένοι με την όλη διαδικασία. Οπως επισημαίνουν δυο γάλλοι ερευνητές στη Liberation (7.6.05), "τα δημοψηφίσματα για την Ευρώπη πετυχαίνουν εκεί όπου αποτυχαίνουν οι Ευρωεκλογές: να δημιουργήσουν ένα δημοκρατικό χώρο για την οργάνωση της δημόσιας συζήτησης πάνω στην ευρωπαϊκή οικοδόμηση". Και μάλιστα όχι μόνο στην Εσπερία αλλά και στην καθ' ημάς Ανατολή -όπου, με αφορμή το γαλλικό δημοψήφισμα, για πρώτη φορά συζητήθηκε δημόσια το συγκεκριμένο περιεχόμενο της "υπαρκτής" ευρωπαϊκής ενοποίησης (με έμφαση στην κοινωνική διάστασή της κι όχι στα επιμέρους "εθνικά συμφέροντα" που διαπλέκονται με αυτήν).

Ο λόγος γι' αυτή τη μετατόπιση του ενδιαφέροντος δεν είναι δύσκολο να βρεθεί: η "επιστροφή της πολιτικής" (ή έστω της πρωταρχικής προϋπόθεσής της, που είναι η δημόσια συζήτηση για τις επιλογές που πρέπει να γίνουν) προϋποθέτει με τη σειρά της την αίσθηση των πολιτών ότι η γνώμη τους μετράει στο τελικό αποτέλεσμα. Κι εδώ ακριβώς βρίσκεται βρίσκεται η αχίλλειος πτέρνα και η (δομική ίσως) χρεοκοπία του σύγχρονου κοινοβουλευτισμού -όχι μόνο στο επίπεδο των Ευρωεκλογών αλλά και σ' αυτό της εσωτερικής πολιτικής: όταν η όποια εναλλαγή των διαχειριστών της πολιτικής εξουσίας εξαρτάται από τις μετατοπίσεις ενός 5-10% του εκλογικού σώματος μεταξύ "κεντροδεξιάς" και "κεντροαριστεράς", γεγονός που οδηγεί αυτόματα στην όσο το δυνατόν μεγαλύτερη προγραμματική σύγκλιση μεταξύ τους (αλλά και την αντίστοιχη ευθυγράμμιση των διαμορφωτών της κοινής γνώμης στα ΜΜΕ μαζικής εμβέλειας), η "κούραση", "απογοήτευση" (κι ενδεχομένως "αποστροφή") των πολιτών για την πολιτική μπορούν να θεωρηθούν δεδομένες.

Στις αναμετρήσεις δημοψηφισματικού χαρακτήρα, αντίθετα, παρόλο το στρίμωγμα των επιμέρους αποχρώσεων στην προκρούστεια κλίνη ενός "ναι" ή ενός "όχι", το τελικό διακύβευμα παραμένει ανοικτό. Εξ ού και ο πανικός των εκφραστών μιας πολιτικής τάξης που σε ποσοστό 85-95% είδε τα αυτονόητά της να απορρίπτονται από τους "ξεβράκωτους" του 21ου αιώνα.

 

(Ελευθεροτυπία, 11/6/2005)

 

www.iospress.gr