Το ειδικό καθεστώς για τους "ευαίσθητους" νομούς της Β. Ελλάδας βελτιώνεται, αλλά δεν καταργείται



Η ημιτελής λήξη του Εμφυλίου


"Αίρονται οι απαγορεύσεις για τη χορήγηση πιστοποιητικών σε ομογενείς"
                («Εθνος» Φλώρινας, 30/3/2001) 


Υπάρχουν κάποιες μεγάλες ειδήσεις που "βγαίνουν" από μικρά, επαρχιακά έντυπα. Το θυμηθήκαμε ακόμη μια φορά τούτες τις μέρες, διαβάζοντας το πρωτοσέλιδο δημοσίευμα της εβδομαδιαίας φλωρινιώτικης εφημερίδας "Εθνος" (30/3/01). Θέμα του, μια πρόσφατη απόφαση του υπουργείου Εσωτερικών που συνιστά τομή στις σχέσεις του ελληνικού Δημοσίου με συγκεκριμένες κατηγορίες πολιτών -και ταυτόχρονα αποκαλύπτει ορισμένες, άκρως ενδιαφέρουσες πτυχές της μέχρι πρότινος εφαρμοζόμενης (αλλά ανομολόγητης δημόσια) κρατικής πολιτικής απέναντι στις ίδιες αυτές πληθυσμιακές ομάδες. 

Το ζήτημα είναι εξαιρετικά απλό: για πρώτη φορά ύστερα από δεκαετίες, οι μετανάστες από εννιά συγκεκριμένους νομούς της χώρας θα μπορούν πλέον να παίρνουν, από το δήμο στα μητρώα του οποίου είναι γραμμένοι, τα πιστοποιητικά (γέννησης, οικογενειακής κατάστασης, κ.λπ.) που χρειάζονται για κάποια δουλειά τους, χωρίς να μεσολαβούν -και συχνά να τους το αρνούνται σιωπηρά- κάποιες αθέατες υπηρεσίες ασφαλείας. Οσο κι αν φαίνεται απίθανο στον ανυποψίαστο μέσο πολίτη, ό,τι αποτελεί αυτονόητη διοικητική πρακτική στο μεγαλύτερο μέρος της χώρας (η ανεμπόδιστη δηλαδή έκδοση κάποιου από τα προαναφερόμενα πιστοποιητικά, ύστερα από αίτηση του ενδιαφερόμενου) δεν ίσχυε μέχρι και τις αρχές τούτης της χρονιάς για όλους τους συμπατριώτες μας. Για κάποιους ακατανόμαστους "εθνικούς" λόγους, ένα αξιόλογο τμήμα της ελληνικής επικράτειας υπόκειταν σε εντελώς διαφορετικό καθεστώς, με βάση απόρρητες εγκυκλίους, καταφανώς παράνομες κι αντισυνταγματικές. 

Το τέλος μιας "ειδικής διαδικασίας"

Ας μιλήσουν, όμως, τα ντοκουμέντα. Σύμφωνα με το έγγραφο της 16ης Φεβρουαρίου 2001, που φέρει τον αριθμό πρωτοκόλλου ΕΠ 51 και την υπογραφή της υπουργού Εσωτερικών Βάσως Παπανδρέου, με μια σειρά συγκεκριμένων εγκυκλίων μεταξύ 1975 και 1988 "είχε καθιερωθεί ειδική διαδικασία για την έκδοση πιστοποιητικών που αφορούσαν άτομα που κατοικούν ή προέρχονται από τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, καθώς και για άτομα που διαμένουν στις ΗΠΑ, Καναδά, Αυστραλία και Ν. Αμερική και κατάγονται από τους νομούς Καστοριάς, Κιλκίς, Πέλλας, Σερρών, Φλώρινας, Εβρου, Ξάνθης, Ροδόπης και Θεσπρωτίας. Στο εξής αίρονται οι περιορισμοί που είχαν θεσπιστεί με τις ανωτέρω σχετικές εγκυκλίους μας και τα ζητούμενα πιστοποιητικά θα χορηγούνται άμεσα από τους οικείους Δήμους ή Κοινότητες, χωρίς την προηγούμενη έγκριση του Υπουργείου, όπως απαιτούσε η καθιερωθείσα με τις ανωτέρω σχετικές εγκυκλίους μας διαδικασία". Αποδέκτες της υπουργικής απόφασης είναι οι άμεσα ενδιαφερόμενες νομαρχιακές αυτοδιοικήσεις (συν εκείνη της Δωδεκανήσου) και οι περιφερειάρχες Μακεδονίας, Ηπείρου και Νοτ. Αιγαίου. Το σχετικό έγγραφο χαρακτηρίζεται, τέλος, ούτε λίγο ούτε πολύ, "άκρως απόρρητο"!

Η παράθεση και μόνο των νομών που υπάγονταν στην παραπάνω "ιδιαίτερη" διαδικασία είναι αρκετά εύγλωττη αναφορικά με τις σκοπιμότητες που (υποτίθεται ότι) αυτή η τελευταία υπηρετούσε: στις περιοχές αυτές κατοικούν η μουσουλμανική μειονότητα και το μεγαλύτερο μέρος των σλαβόφωνων Μακεδόνων, ή κατοικούσαν στο παρελθόν οι Τσάμηδες. Είναι προφανές ότι αυτές οι πληθυσμιακές ομάδες ήταν και οι στόχοι της εν λόγω διακριτικής μεταχείρισης. Το φαινόμενο είχε καταγγείλει, σε περσινή παρέμβασή του, και ο βουλευτής Φλώρινας του ΠΑΣΟΚ, Γιώργος Λιάνης: "Οταν άκουσε ο κ. Σημίτης στη Φλώρινα ότι δεν δίνονται πιστοποιητικά για πολίτες γεννημένους στο νομό που είναι στην Αυστραλία ή στον Καναδά, εξερράγη και είπε ότι αυτό είναι ψυχροπολεμικό γεγονός. Αυτό συνέβη το 1998 και ακόμα δεν έχει γίνει τίποτα, δηλαδή ακόμα δεν εκδίδονται πιστοποιητικά. Κι αυτό είναι κάτι που πρέπει να σταματήσει" ("Εψιλον" 11/6/00). 

Για τις ψυχροπολεμικές (ορθότερα: εμφυλιοπολεμικές) ρίζες του "εθνικού" αυτού μέτρου, αποκαλυπτικές είναι οι οδηγίες που μία από τις εμπλεκόμενες νομαρχίες απηύθυνε κατά καιρούς προς τους εκεί δημάρχους και κοινοτάρχες. "Εν συνεχεία προγενεστέρων διαταγών της Νομαρχίας", διαβάζουμε σε έγγραφο του 1975, το οποίο έχει εκδοθεί σε εκτέλεση της εγκυκλίου ΕΠ 4089/7.7.1975 του Υπ. Εσωτερικών, "έχομεν την τιμήν να γνωρίσωμεν υμίν ότι μέχρι νεωτέρας διαταγής, προκειμένου να εκδόσητε πάσης φύσεως πιστοποιητικά διά πρόσωπα διαβιούντα, τόσον εις τας χώρας του Ανατολικού Συνασπισμού, όσον και εις τας τοιαύτας των ΗΠΑ, Καναδά, Αυστραλίας και Ν. Αμερικής, θα εξακολουθήσητε να υποβάλητε εις την Νομαρχίαν τας υπό των συγγενών των ενδιαφερομένων, διαμενόντων εν Ελλάδι, αιτήσεις διά την παροχήν της σχετικής εγκρίσεως". Αλλά και σε κάθε άλλη περίπτωση, οι τοπικοί άρχοντες οφείλουν να επαγρυπνούν, μήπως και οι αιτούντες έχουν "διαφύγει" από το Παραπέτασμα: "Η αυτή διαδικασία θα τηρήται και οσάκις ζητείται πιστοποιητικόν διά πρόσωπον διαβιούν εις άλλην πλην των ανωτέρω Χώραν, αλλά δημιουργείται παρ' υμίν βάσιμος υπόνοια ότι το πρόσωπον αυτό δεν διαβιοί εν τη χώρα αυτή ταύτη αλλά εις μίαν των εν τη προηγουμένη παραγράφω ή ότι διέφυγεν [sic] εις ταύτην εκ των Χωρών του Ανατολικού Συνασπισμού". 

Το πιο ενδιαφέρον όμως στοιχείο είναι η απαίτηση μυστικότητας που διέπει την όλη διαδικασία: "εν περιπτώσει μη εγκρίσεως της χορηγήσεως πιστοποιητικού τινός", εντέλλει το Υπουργείο μέσω Νομαρχίας τις τοπικές αρχές, "δεν θα γνωστοποιείτε εγγράφως [υπογραμμισμένο στο πρωτότυπο] εις τον αιτούντα την άρνησιν ταύτην". Ετσι ώστε να μην υπάρχει τυπική διοικητική πράξη, η οποία να μπορεί να προσβληθεί στην ελληνική δικαιοσύνη...

Μια παράνομη διαδικασία

Ο Εμφύλιος ενταφιάστηκε διά νόμου, ο Ψυχρός Πόλεμος πέρασε στα βιβλία της Ιστορίας, η ανομολόγητη όμως αυτή διοικητική πρακτική εξακολούθησε να στερεί πολλές χιλιάδες Ελλήνων πολιτών από αναφαίρετα δικαιώματά τους. Η απόφαση για επαναπατρισμό των "Ελλήνων το γένος" πολιτικών προσφύγων, το 1983, είχε ως αποτέλεσμα την έκδοση νέας εγκυκλίου (ΕΠ 2348/23.5.84), με την οποία επιτρέπεται η "ελεύθερη χορήγηση πιστοποιητικών" στους επαναπατριζόμενους, αλλά διατηρείται η "ειδική" διαδικασία "για κάθε άλλη περίπτωση". Μεταγενέστερες εγκύκλιοι του 1988 θα επιβεβαιώσουν τη διατήρηση της ίδιας πολιτικής, "παρακαλώντας" μάλιστα "για την αυστηρή τήρησή της". 

Επρόκειτο, φυσικά, για διαδικασίες απόλυτα παράνομες και καταφανώς αντισυνταγματικές. Το ξεκαθαρίζει, μεταξύ άλλων, και γνωμοδότηση της Ειδικής Νομικής Υπηρεσίας του Υπουργείου Εξωτερικών (Φ.2230/ΑΓ5, 16.1.1997): "Οι εγκύκλιοι με τις οποίες απαγορεύεται, σε μερικές παραμεθόριες περιοχές, η χορήγηση πιστοποιητικών σε συγκεκριμένες κατηγορίες προσώπων", διαβάζουμε, "έρχονται σε αντίθεση με την εσωτερική μας νομοθεσία. Πράγματι, ο Ν.344 του 1976 'περί ληξιαρχικών πράξεων' υποχρεώνει τον ληξίαρχο να εκδίδει αντίγραφα, αποσπάσματα και πιστοποιητικά των πράξεων και δημοσίων εγγράφων που αφορούν κάθε πρόσωπο για το οποίο υπάρχει τέτοια πράξη ή δημόσιο έγγραφο. Η υποχρέωση αυτή ισχύει όχι μόνο έναντι Ελλήνων πολιτών, αλλά και έναντι αλλοδαπών, η δε παράλειψη εκπλήρωσής της επισύρει, κατά τον ίδιο νόμο, την ποινική ευθύνη του ληξιάρχου. Πέραν όμως της παραβίασης των συγκεκριμένων νομοθετικών διατάξεων, υπάρχει και το γενικότερο θέμα της παραβίασης της Συνταγματικής διάταξης περί ισότητας των Ελλήνων πολιτών ενώπιον του νόμου, την οποία ασφαλώς θίγει η διακριτική μεταχείριση που εισάγει εις βάρος ορισμένων από αυτούς η προαναφερόμενη εγκύκλιος (τούτο, υπογραμμίζουμε, στο βαθμό που η εγκύκλιος αφορά Ελληνες πολίτες)". 

Οι διαπιστώσεις της παρανομίας είναι κάτι παραπάνω από σαφείς. Πώς όμως η συγκεκριμένη ψυχροπολεμική πρακτική μπόρεσε να επιβιώσει, παρ' όλες τις δημοκρατικές τομές των τελευταίων 27 χρόνων; Μια κάποια απάντηση της λογικής που την υπαγόρευσε και τη διατήρησε εν ζωή πήραμε όταν επιχειρήσαμε να ζητήσουμε περισσότερες διευκρινήσεις από την αρμόδια υπάλληλο του Τμήματος Ιθαγενείας του υπουργείου Εσωτερικών. "Καλό είναι τέτοιου είδους θέματα να μη βγαίνουν στη δημοσιότητα", μας εξήγησε, για να συμπληρώσει: "Εχουμε το ζήτημα με τους Πόντιους στην Κύπρο, τι θα γίνει αν προκύψουν τώρα και οι μουσουλμάνοι στη Θράκη;" Η επίμαχη εγκύκλιος, πάντως, δεν αφορά μόνο τη Θράκη αλλά και άλλους νομούς της χώρας, επισημάναμε. "Υπάρχουν κι εκεί προβληματικά άτομα", μας διαβεβαίωσε. Είχε, όμως, μια εποικοδομητική πρόταση να μας κάνει: "Υπάρχουν τόσα και τόσα ζητήματα ιθαγένειας με τα οποία θα άξιζε να ασχοληθείτε εσείς οι δημοσιογράφοι. Πόσοι, λ.χ., έχουν κάνει δήλωση πολιτογράφησης, και πόσο αλλοιώνεται ο ελληνικός πληθυσμός με όλα αυτά"...

Τα αιώνια μαύρα πρόβατα

Με όλα αυτά, καθόλου περίεργο που και η τωρινή δημοκρατική τομή μένει, εν τέλει, μετέωρη. Ενώ για τους μετανάστες σε Αυστραλία και Αμερική, καθώς και για τους μουσουλμάνους της Θράκης, η υπουργική απόφαση της 16ης Φεβρουαρίου ορίζει ότι, ακόμη και στην περίπτωση που έχουν χάσει την ελληνική ιθαγένεια, μπορούν να παίρνουν πιστοποιητικά στα οποία θα καταγράφεται αυτή η μεταβολή, το ίδιο έγγραφο προβλέπει μια ρητή εξαίρεση: "Από την ως άνω διαδικασία εξαιρούνται [υπογραμμισμένο] οι διαμένοντες στη FYROM, για τους οποίους θα εξακολουθεί να ισχύει η διαδικασία της προηγούμενης έγκρισης από την υπηρεσία μας". Οι σχετικές αιτήσεις, από συγγενείς τους που ζουν στην Ελλάδα, θα πρέπει να διαβιβάζονται "απ' ευθείας από τον Δήμο ή την Κοινότητα" στο Τμήμα Ιθαγενείας του υπουργείου, "το ταχύτερον δυνατόν". Το έγγραφο της κ. Παπανδρέου εφιστά, τέλος, την προσοχή των δημοτικών αρχών όσον αφορά "τους πολιτικούς πρόσφυγες της περιόδου 1945-1949 και τους κατιόντες αυτών που ζητούν έκδοση πιστοποιητικών", τονίζοντας ότι στην περίπτωση αυτή "πρέπει να ερευνάται αν έχει προηγηθεί απόφαση καθορισμού Ε.Ι. [ελληνικής ιθαγένειας] από την οικεία Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση". Πενήντα χρόνια μετά τις μάχες στο Γράμμο και το Βίτσι, οι ηττημένοι "συμμορίτες", που η εθνική μας συμφιλίωση άφησε απέξω ως "αλλογενείς", εξακολουθούν να μην μπορούν να προμηθευτούν ούτε ένα πιστοποιητικό γέννησης χωρίς την ειδική άδεια των πολιτικών προϊσταμένων της ΕΥΠ...

Πρόκειται για μία ακατανόητη εκδικητικότητα, που καμιά "εθνική" σκοπιμότητα δεν μπορεί πλέον να δικαιολογήσει. Εν έτει 2001, τουλάχιστον: όταν η Ελλάδα ενισχύει ακόμη και στρατιωτικά την ΠΓΔΜ, ενώ ο πρωθυπουργός του VMRO έχει αναγορευθεί σε ιδιότυπο προασπιστή της "σταθερότητας" των Βαλκανίων - και, κατ' επέκταση, της εθνικής μας ασφάλειας...  



(Ελευθεροτυπία, 7/4/2001)

 

www.iospress.gr