Οι Τσιγγάνοι της Καρδίτσας δίπλα στη χωματερή και τα αρδευτικά κανάλια



Χώρος Υγειονομικής Ταφής Ανθρώπων

 

"Πνίγηκε τσιγγανόπουλο σε αρδευτικό κανάλι"
                («Πρωινός Τύπος Καρδίτσας», 26/5/2001)



Η ΚΑΤΑΓΓΕΛΙΑ είναι σοβαρή και έρχεται από κάποιον που ασχολείται συστηματικά με τα πολλά και χρονίζοντα προβλήματα των Τσιγγάνων στην ελληνική επικράτεια. Εκπαιδευτικός και συγγραφέας, ο Δημήτρης Ντούσας μας εξηγεί τους λόγους για τους οποίους θεωρεί απαράδεκτη την εγκατάσταση των Τσιγγάνων της Καρδίτσας στη θέση Μαύρικα, δίπλα στην παλιά χωματερή. Πρόκειται για μια υπόθεση που έχει επανειλημμένα απασχολήσει τον τοπικό Τύπο και ήρθε με τον πλέον δραματικό τρόπο στην επικαιρότητα πρόσφατα, όταν στα τέλη Μαΐου ένα παιδάκι έχασε τη ζωή του σε αρδευτικό κανάλι που γειτονεύει με τον τσιγγάνικο καταυλισμό. 

Η υπόθεση της μετεγκατάστασης των Τσιγγάνων της Καρδίτσας έχει ήδη τη μικρή της ιστορία. Ούτως ή άλλως ήταν ένα ζήτημα που εκκρεμούσε επί χρόνια. Αρχές Αυγούστου του 1999, άγνωστοι επιτίθενται στον έρημο εκείνη την ώρα καταυλισμό των Τσιγγάνων (που βρισκόταν τότε δίπλα στις εγκαταστάσεις του βιολογικού καθαρισμού) και καταστρέφουν πολλές από τις παράγκες τους. Οι βάνδαλοι θα παραμείνουν ασύλληπτοι. Το επόμενο καλοκαίρι, με επιστολή του στον τοπικό Τύπο, ο Δημήτης Ντούσας, εκ μέρους της Κίνησης Αλληλεγγύης στους Απαθλιωμένους Ελληνες Τσιγγάνους, εκφράζει την έντονη αντίθεσή του προς το σχέδιο του Δήμου Καρδίτσας για μετεγκατάσταση των Τσιγγάνων στη θέση Μαύρικα και ζητεί την άμεση ματαίωσή του. Το Δεκέμβριο του 2000, ειδική εισηγητική επιτροπή, που συγκροτείται με απόφαση του αρμόδιου νομάρχη, αποφαίνεται και αυτή ότι η θέση Μαύρικα είναι ακατάλληλη για την εγκατάσταση των Τσιγγάνων της περιοχής. Μολαταύτα, το σχέδιο ολοκληρώνεται. 

Βανδαλισμοί

Ζητήσαμε από τον Δημήτρη Ντούσα να μας αφηγηθεί το ιστορικό της υπόθεσης. Μας εξηγεί ότι οι Τσιγγάνοι της Καρδίτσας που είναι γραμμένοι στο δήμο υπολογίζονται σε 220 οικογένειες. "Αυτοί οι άνθρωποι δεν είχαν ένα συγκεκριμένο τόπο εγκατάστασης, ήταν νομάδες", διευκρινίζει. "Στον αριθμό αυτόν πρέπει να προσθέσουμε καμιά ογδονταριά ακόμη αδήλωτες οικογένειες. Κι αυτές ζουν τον περισσότερο καιρό στις παρυφές ή στα χωριά του δήμου Καρδίτσας. Τα 1.500 περίπου αυτά άτομα αναζητούσαν ένα χώρο εγκατάστασης. Τα τελευταία χρόνια, οι αρχές τους εξωθούσαν να εγκατασταθούν πίσω από το εργοστάσιο βιολογικού καθαρισμού, ένα χώρο από κάθε άποψη ανθυγιεινό και ακατάλληλο. Μην αντέχοντας τις μυρωδιές από το βιολογικό καθαρισμό και τις άλλες ασχήμιες του συγκεκριμένου χώρου, οι Τσιγγάνοι προτιμούσαν να πάνε σε δύο άλλες περιοχές: τα Σφαγεία, ένα λιβάδι γύρω στα 80 στρέμματα, και τη θέση Τσιφλικάκι, στον περιφερειακό δρόμο, ένα επίσης ασφαλές και υγιεινό δημοτικό λιβάδι".

Πριν από δυο χρόνια, το καλοκαίρι του 1999, θυμάται ο Δημήτρης Ντούσας, κάποιοι προχώρησαν σε βανδαλισμούς και έκαψαν δεκάδες παράγκες Τσιγγάνων. "Σήμερα μπορούμε να φωτίσουμε ποιοι ήταν αυτοί", συνεχίζει. "Ηταν αυτοί που ήθελαν να φέρουν τους Τσιγγάνους σε απόγνωση για να δεχτούν την 'τελική λύση', με άλλα λόγια τρομοκρατημένοι και σε ένα κλίμα αδιεξόδου να δεχτούν να πάνε στη χωματερή στη θέση Μαύρικα του δήμου Καρδίτσας. Οταν πριν από δύο χρόνια τους κατέστρεψαν τις παράγκες, οι Τσιγγάνοι ζήτησαν να εντοπιστούν οι ένοχοι, αλλά και να αποζημιωθούν οικονομικά από το δήμο, τη νομαρχία ή το υπουργείο Εσωτερικών. Τίποτα, όμως, δεν έγινε προς αυτή την κατεύθυνση. Και δεν ξέρω κι αν η αστυνομία προχώρησε σε έρευνες για το ποιοι έκαναν τους βανδαλισμούς. Εμείς, ως Κίνηση Αλληλεγγύης στους Απαθλιωμένους Ελληνες Τσιγγάνους, μόλις πληροφορηθήκαμε πως η δημοτική αρχή αποφάσισε να μετεγκαταστήσει τους Τσιγγάνους στη χωματερή, ερευνήσαμε το χώρο, πήραμε πληροφορίες για την περιοχή, γιατί από την πρώτη στιγμή αντιληφθήκαμε πως ο χώρος αυτός είναι ακατάλληλος και επικίνδυνος από κάθε άποψη για τους Τσιγγάνους, και κυρίως για τα τσιγγανόπουλα. Το καταγγείλαμε στον Τύπο και ανταπάντησε η δημοτική αρχή, χαρακτηρίζοντας τις επισημάνσεις μας υπερβολικές και γραφικές, και υποστηρίζοντας ότι εξυπηρετούν άλλες σκοπιμότητες. Στη συνέχεια, κάτω από την πίεση των γεγονότων, ο νομάρχης αναγκάζεται να προχωρήσει στη συγκρότηση της εισηγητικής επιτροπής, όπως προβλέπει η υγειονομική διάταξη του 1983 για την οργανωμένη εγκατάσταση πλανόδιων Τσιγγάνων. Συγκροτείται η επιτροπή από επιφανείς παράγοντες του νομού και γνωματεύει ότι ο χώρος είναι ακατάλληλος."

Σε τρία κυρίως σημεία επικεντρωνόταν η διαμαρτυρία της Κίνησης Αλληλεγγύης στους Απαθλιωμένους Ελληνες Τσιγγάνους για την επιλογή της θέσης Μαύρικα:

1) Η εισπνοή διοξινών, που παράγονται από τα σκουπίδια, θα προκαλέσει ανεπανόρθωτες βλάβες στην υγεία των κατοίκων. 
2) Τα μεγάλα αρδευτικά ποτάμια που βρίσκονται στις άκρες του χωραφιού, καθώς είναι ασκέπαστα, είναι βέβαιο ότι θα προκαλέσουν πνιγμούς.

3) Η περιοχή πλημμυρίζει συχνά, συγκεκριμένα κάθε δύο ή τρία χρόνια, δημιουργώντας μια απέραντη λίμνη που ξεπερνά το ένα μέτρο και παρασέρνει τόνους σκουπιδιών της χωματερής. Το νερό του υπεδάφους έχει ήδη το χρώμα του πετρελαίου. "Με άλλα λόγια", διαβάζουμε στη σχετική ανακοίνωση, στην περιοχή "παραμονεύει παντού ο θάνατος". 

Ακατάλληλος χώρος

Ιδιαίτερα εύγλωττο είναι και το πρακτικό που συνέταξε στις 14 Δεκεμβρίου 2000 η επιτροπή η οποία συγκροτήθηκε από το νομάρχη για να μελετήσει το πρόβλημα: τα πέντε από τα έξι μέλη της αποφάνθηκαν ότι:

1) Ο χώρος βρίσκεται σε άμεση γειτνίαση με την εγκαταλειμμένη χωματερή σκουπιδιών του Δήμου Καρδίτσας.

2) Στον υπό κατασκευή οικισμό, το ένα από τα δύο αρδευτικά τσιμεντένια κανάλια, σημαντικού βάθους και ανοίγματος, εφάπτεται του μελλοντικού οικισμού, το δε άλλο βρίσκεται σε μικρή απόσταση.

3) Η περιοχή πλήττεται κατά καιρούς από πλημμύρες (π.χ. το 1994 και το 1996).

4) Σε κοντινή απόσταση βρίσκεται ο ποταμός Καράμπαλης με τα υπάρχοντα αρδευτικά φράγματα και έργα.

5) Σε κοντινή απόσταση βρίσκεται η νέα σιδηροδρομική γραμμή. 

Για όλους αυτούς τους λόγους, η πλειοψηφία της επιτροπής έκρινε το χώρο ακατάλληλο για την εγκατάσταση των Τσιγγάνων, διατύπωσε μάλιστα και την έμμεση αποδοκιμασία της για το γεγονός ότι "οι εργασίες έχουν προχωρήσει σημαντικά (τοποθέτηση κατοικιών υπό μορφή κοντέινερ, κατασκευή βόθρων κ.λπ.), ενώ η αρμοδιότητα της επιτροπής είναι η εισήγηση για την καταλληλότητα ή μη του χώρου". Εξαίρεση αποτέλεσε η άποψη της διευθύντριας Περιβάλλοντος του Δήμου Καρδίτσας, η οποία υποστήριξε ότι ο χώρος είναι κατάλληλος, καθώς "βρίσκεται έξω από κατοικημένες περιοχές, σε ικανή απόσταση από το εγκεκριμένο σχέδιο και κατοικίες, δεν βρίσκεται κοντά σε αρχαιολογικούς χώρους, εμφανή σημεία από κυρίως δρόμους, παραλίες κ.λπ.". Από τη συγκεκριμένη τοποθέτηση γίνεται σαφές ότι οι προτεραιότητες όλων δεν ήταν ακριβώς οι ίδιες. 

Οσο ρητές και αν υπήρξαν, όμως, οι θέσεις της αρμόδιας επιτροπής, ο δήμος ήταν αποφασισμένος να εγκαταστήσει τους Τσιγγάνους στη θέση Μαύρικα. Η τελική φάση του σχεδίου πραγματοποιήθηκε φέτος το Πάσχα. Ο Δημήτρης Ντούσας μας αφηγείται την τραγική συνέχεια: "Δεν εισακουστήκαμε, λοιπόν, ούτε εμείς, που είχαμε συναντηθεί με το δήμαρχο από το καλοκαίρι του 2000, αλλά ούτε και η εισηγητική επιτροπή που προβλέπει η διάταξη του '83. Και ο δήμος, χωρίς να έχει την απόφαση του Νομαρχιακού Συμβουλίου και του νομάρχη, και χωρίς την έγκριση της Πολεοδομίας και της Διεύθυνσης Υγιεινής, προχώρησε τη Μεγάλη Τρίτη στη μετεγκατάσταση των Τσιγγάνων. Τους πήγε εκεί, αφού πρώτα μετέφερε 100 κοντέινερ από τους σεισμοπαθείς της Αθήνας. Προειδοποιήσαμε και τότε ότι οι πνιγμοί τσιγγανόπουλων και γέρων ανθρώπων είναι βέβαιοι. Για όσους ξέρουν τον τρόπο ζωής των Τσιγγάνων, ήταν βέβαιο ότι ουσιαστικά τους πήγαν στο θάνατο. Οτι τα τσιγγανόπουλα θα έπεφταν το ένα μετά το άλλο μέσα στα τσιμενταύλακα να κολυμπήσουν. Αλλά και ο οιοσδήποτε θα μπορούσε να παραπατήσει και να πέσει μέσα στα μεγάλα αυτά τσιμενταύλακα, που έχουν σχεδόν το μέγεθος του Κηφισού και κατεβάζουν τα ορμητικά νερά από τη λίμνη Πλαστήρα προς τον Πηνειό. Προειδοποιήσαμε ότι θα υπάρξουν πνιγμοί και ότι όσα μέτρα κι αν ληφθούν, η περιοχή συνεχίζει να είναι επικίνδυνη και ακατάλληλη. Και δεν είναι τυχαίο που η υγειονομική επιτροπή, γιατί ουσιαστικά υγειονομική ήταν η εισηγητική επιτροπή, δεν πρότεινε μέτρα βελτίωσης, γιατί όσα μέτρα κι αν πάρεις, η περιοχή παραμένει ακατάλληλη. Ετσι, μέσα στον Μάη μήνα είχαμε τον πρώτο πνιγμό. Τρία-τέσσερα τσιγγανόπουλα έπεσαν να κολυμπήσουν. Το ένα πνίγηκε, τα άλλα τα πρόλαβαν οι Τσιγγάνοι την τελευταία στιγμή. Από τύχη δεν πνίγηκαν κι αυτά. Το γεγονός ότι το τσιγγανόπουλο που πνίγηκε βρέθηκε διακόσια μέτρα πιο κάτω στο τσιμενταύλακο δεν οφείλεται στο ότι ο καταυλισμός απέχει 200-300 μέτρα από το σημείο που βρέθηκε το παιδί, αλλά στο ότι τα ορμητικά νερά του μεγάλου τσιμενταύλακου (7-8 μέτρα πλάτος και 3 μέτρα βάθος) μετέφεραν το παιδί πιο κάτω, μέχρι το σημείο που το σταμάτησε ένα φράγμα".

"Προειδοποιούμε ότι θα υπάρξουν και άλλοι πνιγμοί", καταλήγει ο συνομιλητής μας. "Οποιες κινήσεις ελιγμού και να κάνει η δημοτική αρχή, παίρνοντας μέτρα προστασίας και βελτίωσης του χώρου ή αγοράς κάποιων ακόμη στρεμμάτων, δεν θα λύσει κανένα πρόβλημα. Καλλιεργεί απλώς την επικίνδυνη αυταπάτη ότι οι Τσιγγάνοι θα ζήσουν εκεί με ασφάλεια. Αυτό είναι αδύνατο. Η χωματερή θα αποσυντίθεται και θα σιγοβράζει για 40-50 ακόμη χρόνια. Είναι μια χωματερή σκαμμένη σε βάθος δέκα μέτρων μέσα στη γη, που υψώνεται δέκα μέτρα πάνω από την επιφάνεια του κάμπου σε μήκος 150 μέτρων και σε πλάτος τουλάχιστον 50 μέτρων, δηλαδή πρόκειται για έναν ολόκληρο λόφο που βρίσκεται πάνω και δίπλα στον καταυλισμό 1.500 Τσιγγάνων".

Επιχειρήσαμε να ζητήσουμε τη γνώμη του Δήμου Καρδίτσας για το πρόβλημα που έχει ανακύψει με το νέο καταυλισμό των Τσιγγάνων της περιοχής. Δυστυχώς, λόγω φόρτου εργασίας, τόσο ο δήμαρχος όσο και ο αρμόδιος αντιδήμαρχος δεν στάθηκε δυνατό να επικοινωνήσουν μαζί μας. 

(Ελευθεροτυπία, 16/6/2001)

 

www.iospress.gr