Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις σε τροχιά ρήξης με την κρατική πολιτική κατά του AIDS



Η σιωπή και ο πουριτανισμός σκοτώνουν

"Η διαχρονική τάση της επιδημίας στην Ελλάδα είναι αυξητική"

            («in.gr», 13/11/2001)

 

 
ΥΠΑΡΧΕΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑ στρατηγικής για την πρόληψη της επιδημίας του HIV/AIDS στην Ελλάδα; Μάλλον όχι, θα πούμε όσοι από μας πιστέψουμε τα επίσημα λόγια που θα ειπωθούν τις επόμενες μέρες ενόψει της 1ης Δεκεμβρίου, της παγκόσμιας ημέρας κατά του AIDS. Αν, όμως, ακούσουμε ορισμένες από τις εθελοντικές Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις (ΜΗΚΥΟ), που ασχολούνται συστηματικά με την επιδημία, θα αλλάξουμε γνώμη.

Τα πιο πρόσφατα επίσημα στοιχεία (Ιουνίου 2000) που έχει δημοσιοποιήσει το Κέντρο Ελέγχου Ειδικών Λοιμώξεων (ΚΕΕΛ), δεν είναι καθόλου ενθαρρυντικά. Ο συνολικός αριθμός των καταγεγραμμένων οροθετικών (συμπεριλαμβανομένων και των ανθρώπων που νοσούν) ανερχόταν στους 5.217. Γεγονός που σημαίνει ότι στην Ελλάδα ο ρυθμός διάδοσης της λοίμωξης, σε σχέση με τα δεδομένα του 1990, αυξάνει και για τα δύο φύλα, σε όλες τις ηλικιακές κατηγορίες και πολύ περισσότερο στις γυναίκες. Η επιδημία, ωστόσο, εξακολουθεί να πλήττει περισσότερο τους ομοφυλόφιλους και αμφιφυλόφιλους άνδρες. Είναι παρήγορη η βελτίωση της κατάστασης στους χρήστες ενδοφλέβιων ουσιών, η οποία προφανώς σχετίζεται με την απελευθέρωση της χορήγησης φτηνών συριγγών μιας χρήσεως - πολιτική που είχε συναντήσει σφοδρές αντιδράσεις από τους γνωστούς συντηρητικούς κύκλους. Ο κυριότερος, επομένως, τρόπος μετάδοσης του AIDS στη σημερινή Ελλάδα είναι οι σεξουαλικές σχέσεις.

Κλειδί, η ενημέρωση

"Με βάση το ρυθμό αύξησης των οροθετικών και πάντοτε σε σχέση με τον πληθυσμό, η χώρα μας τον Ιούνιο του 2000 καταλάμβανε την πέμπτη θέση ανάμεσα στις άλλες ευρωπαϊκές χώρες, ενώ στην αρχή της δεκαετίας του '90 ήταν στην ένατη θέση", σημειώνει η "Σύνθεση", μια από τις πιο δραστήριες ΜΗΚΥΟ που συσπειρώνει, εδώ και ένα χρόνο, ακτιβιστές με επιστημονική γνώση και κοινωνική εμπειρία στον τομέα του HIV/AIDS. "Η Ελλάδα μαζί με τη Μ. Βρετανία", μας λένε οι εκπρόσωποι της "Σύνθεσης", "είναι οι μοναδικές χώρες στην Ευρωπαϊκή Ενωση όπου ο ρυθμός διάδοσης παρουσιάζει αύξηση αντί για μείωση". Η οργάνωση, όπως και άλλες (η ACT UP, οι Γιατροί του Κόσμου, το ειδικό τμήμα της Διεθνούς Αμνηστίας), πιστεύουν ότι η μάχη κατά της επιδημίας έχει πολλά επίπεδα, απαιτεί γενικές και ειδικές παρεμβάσεις με στόχο την πρόληψη, δίχως βεβαίως να παραγνωρίζεται ο τομέας της περίθαλψης των οροθετικών, χωρίς, δηλαδή, να υποτιμάται το καλό επίπεδο που ήδη προσφέρει δωρεάν το δημόσιο σύστημα υγείας. "Οπως διακηρύσσουν οι αρμόδιοι αλλά και όπως προστάζει ο κοινός νους, η πρόληψη είναι η καλύτερη θεραπεία. Συνεπώς θα περίμενε κανείς να δοθεί έμφαση στην ενημέρωση του πληθυσμού ώστε όλοι να πληροφορηθούν πώς να αποφύγουν τη μετάδοση του AIDS και κυρίως πώς να εντάξουν τους τρόπους προφύλαξης στην καθημερινή ζωή τους. Πώς, δηλαδή, θα αλλάξουν τη συμπεριφορά τους", τονίζουν οι συνομιλητές μας. Και με την έννοια "αλλαγή συμπεριφοράς" δεν προτείνουν, προφανώς, την αποχή των ανθρώπων από την ερωτική απόλαυση. Σχεδιάζουν παρεμβάσεις οι οποίες βοηθούν τους ανθρώπους να σκέφτονται και να είναι ειλικρινείς, δίχως ενοχικά συμπλέγματα, στις σεξουαλικές τους σχέσεις.

Το κλειδί επομένως είναι οι ενημερωτικές εκστρατείες. Εκστρατείες καλά σχεδιασμένες, μόνιμες και επίμονες, εφόσον στην αληθινή ζωή δεν μπορεί παρά να προστίθενται διαρκώς νέοι άνθρωποι στο σεξουαλικά ενεργό πληθυσμό. Καμπάνιες στραμμένες και προς τις ειδικές κατηγορίες του πληθυσμού. Παρεμβάσεις που θα ανανεώνονται διαρκώς, παίρνοντας υπόψη τις εξελισσόμενες συνθήκες, τη γλώσσα συνεννόησης των ανθρώπων, τους κώδικες της κάθε κοινωνικής ομάδας και τους διαφορετικούς σεξουαλικούς προσανατολισμούς. "Οι περισσότεροι γνωρίζουμε πώς μεταδίδεται ο ιός HIV, ελάχιστοι όμως εφαρμόζουμε αυτές τις γνώσεις στην πράξη και παίρνουμε τις απαραίτητες προφυλάξεις. Διότι προκειμένου να εντάξουμε στη συμπεριφορά μας τις γνώσεις αυτές απαιτείται αλλαγή νοοτροπίας, καταπολέμηση των φόβων, τροποποίηση στάσεων ζωής, των ταμπού και διαφόρων αγκυλώσεων που μας εμποδίζουν να πάρουμε προφυλάξεις. Γι' αυτό πρέπει να παράγονται νέες, ευρηματικές και πρωτότυπες καμπάνιες", υπογραμμίζουν οι ΜΗΚΥΟ.

Τι έχει κάνει για όλα τα παραπάνω το ΚΕΕΛ; Η "Σύνθεση" εκφράζει την απογοήτευσή της για το ως τώρα ενημερωτικό του έργο. "Το αρμόδιο όργανο ΚΕΕΛ οργάνωσε κάποιες εκστρατείες ενημέρωσης του γενικού πληθυσμού με σποραδικά σποτάκια στην τηλεόραση, κάρτες και αυτοκόλλητα, θερινές καμπάνιες και εκδηλώσεις κάθε 1η του Δεκέμβρη. Μέχρι τώρα το ενημερωτικό έργο του ΚΕΕΛ ήταν ανεπαρκές. Μέσα στα περίπου 15 χρόνια που υπάρχει το AIDS στην Ελλάδα, το ΚΕΕΛ έκανε μόνο μία προσπάθεια να ενημερώσει τους ομοφυλόφιλους και αμφιφυλόφιλους άντρες, και αυτή μισή και κουτσουρεμένη. Πριν από τρία χρόνια, χάρη στην προσωπική δουλειά και προσπάθεια εθελοντών των ΜΗΚΥΟ, το ΚΕΕΛ χρηματοδότησε και εξέδωσε ένα φυλλάδιο που έδινε πληροφορίες για το ασφαλέστερο σεξ στους γκέι άντρες". Ομως αυτό το φυλλάδιο ...χάθηκε. Ποτέ δεν διανεμήθηκε, εκτός από κάποιες μεμονωμένες προσωπικές προσπάθειες των εθελοντών. "Από άποψη περιεχομένου το φυλλάδιο ήταν άρτιο και πολύ χρήσιμο, αλλά το ΚΕΕΛ δεν άντεχε να δει την επωνυμία του τυπωμένη σε ένα τέτοιο 'αισχρό' δημιούργημα". Σύμφωνα με τις ΜΗΚΥΟ, "το ΚΕΕΛ συνεχίζει να αποφεύγει κάθε προσπάθεια ενημέρωσης των ομοφυλόφιλων και αμφιφυλόφιλων ανδρών. Ακολουθεί πολιτική στρουθοκαμήλου, σαν να μην υπάρχουν. Σαν να μη μολύνονται".

Θεοσεβούμενοι και αμαρτωλοί

Μια προσεκτική ματιά στην ιστοσελίδα του ΚΕΕΛ (www.keel.org.gr) επαληθεύει αυτή την εικόνα, εξηγεί την απογοήτευση των ενεργών οργανώσεων. Πράγματι, στην ιστοσελίδα δεν υπάρχει ενημερωτικό υλικό για το AIDS και φυσικά απολύτως τίποτα για την κατηγορία των γκέι. Το μείζον θέμα της εποχής, όπως το αντιλαμβάνονται στο ΚΕΕΛ, είναι ...η αντιμετώπιση της ενδεχόμενης βιολογικής επίθεσης με το βακτήριο του Ανθρακα. Πάρα πέρα, μελετώντας το νέο εσωτερικό κανονισμό τού (εποπτευόμενου και χρηματοδοτούμενου από το υπουργείο Υγείας) οργανισμού, καθώς και τη σύνθεση του Διοικητικού του Συμβουλίου, ανακαλύψαμε ότι οι ΜΗΚΥΟ έχουν δίκιο. Στο μεν Διοικητικό Συμβούλιο στρογγυλοκάθεται ένας Μητροπολίτης, ο Φωκίδος Αθηναγόρας, στις δε υπό σύσταση επιστημονικές συμβουλευτικές επιτροπές δεν προβλέπεται στο εξής η συμμετοχή των ΜΗΚΥΟ.

Η παρουσία του εκπροσώπου της Ιεραρχίας δημιουργεί εύλογα ερωτηματικά. Είναι ασφαλώς δικαίωμα της Εκκλησίας να εντάσσει στην κοινωνική ή φιλανθρωπική της δραστηριότητα προγράμματα ανακούφισης ασθενών ή υποστήριξης φορέων. Ομως ειδικά η ενημέρωση για το AIDS δεν είναι δυνατόν να περιοριστεί από τις δογματικές προδιαγραφές της Εκκλησίας. Πώς να αντιμετωπίσει το AIDS ένας φορέας που στηρίζεται στην απαγόρευση των προγαμιαίων σχέσεων και πώς να συνδυαστεί μια επιστημονική ανάλυση με θεωρίες που αποδίδουν στην "αμαρτία" το πρόβλημα; Και πώς να μιλήσεις για τους τρόπους μετάδοσης του ιού και την ανάγκη προφύλαξης, όταν η Εκκλησία ακόμα καταγγέλλει την αντισύλληψη;

Η πολιτική επιλογή, πάντως, φαίνεται ότι είναι οριστική. Μια ακόμα φορά παρατηρείται το φαινόμενο της διγλωσσίας. Από τη μια πλευρά η ελληνική κυβέρνηση (στις 27 Ιουνίου 2001) υπογράφει στον ΟΗΕ τη "Διακήρυξη για Ανάληψη Υποχρεώσεων για το HIV/AIDS", με βάση την οποία επιδοκιμάζεται η ενεργός συμμετοχή των ΜΗΚΥΟ στο σχεδιασμό στρατηγικών από τις κυβερνήσεις για την αντιμετώπιση του AIDS, και από την άλλη η τοπική γραφειοκρατία και ο πουριτανισμός επιβραβεύονται, εφόσον καταργείται κάθε (τυπική και, φυσικά, ουσιαστική) σχέση του ΚΕΕΛ με τους ακτιβιστές. Στην πραγματικότητα ακυρώνουν τα προγράμματα πρόληψης, υπονομεύουν τη συστηματική ενημέρωση των πολιτών, αποθαρρύνουν την εθελοντική δράση, κλείνουν το δρόμο σε μια ζωντανή πρόταση κοινωνικής αλληλεγγύης. "Ντρέπονται", στην ουσία, να μιλήσουν με ειλικρίνεια για το σεξ, τα προφυλακτικά, τις διάφορες ερωτικές επιλογές, γυρίζοντας την πλάτη σ' ό,τι συμβαίνει στις σύγχρονες κοινωνίες. Παρ' ότι η επιστημονική κοινότητα, όπως και η πολιτική ηγεσία, γνωρίζει πολύ καλά ότι ένα σεξουαλικά μεταδιδόμενο νόσημα δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με ηθικούς αφορισμούς, κατάρες, εξορκισμούς και θυμιατά, επιλέγεται το "ελάχιστο πολιτικό κόστος". Προστατεύεται, δήθεν, η "ηθική" της πλειοψηφίας των "θεοφοβούμενων" ή των "μέσων πολιτών" (λες και έχει μετρηθεί επακριβώς η σεξουαλική τους συμπεριφορά) και δεν λογαριάζεται η αξία της ζωής των "αμαρτωλών" μειοψηφιών.

Στο πρόσφατο παρελθόν, τουλάχιστον, το ΚΕΕΛ μια φορά το μήνα άκουγε, με τρόπο περίπου θεσμικό, τις Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις, έστω κι αν απέφευγε να αποδεχτεί και να υλοποιήσει τις περισσότερες από τις προτάσεις τους. τώρα τις ξεφορτώνεται. "Μετά τόσα χρόνια συνύπαρξης, φαίνεται πως ήρθε η εποχή του διαζυγίου", σημειώνει η ACT UP. Δεν υπάρχει χώρος για τις οργανώσεις. "Οχι ως μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου, που θα 'ταν ένα όνειρο απατηλό, αλλά ούτε και ως Επιστημονική Επιτροπή. Βέβαια τώρα, με τη φίμωση και την πλήρη αδράνεια στις οποίες είναι καταδικασμένες και οι επιστημονικές επιτροπές, σύμφωνα με το άρθρο 11 του νέου Κανονισμού του ΚΕΕΛ, τι θα μπορούσαμε να κάνουμε;".

Σημείωση 1: Ζητήσαμε από το ΚΕΕΛ να σχολιάσει όλα όσα του καταμαρτυρούν οι ΜΗΚΥΟ και ώς την ώρα που έκλεινε η στήλη δεν είχαμε λάβει τις απόψεις του.

Σημείωση 2: Σημαντικές πληροφορίες για το HIV/AIDS μπορείτε να βρείτε στο www.hiv.gr

 

(Ελευθεροτυπία, 24/11/2001)

 

www.iospress.gr