Υπουργείο Αμυνας και 2004 απειλούν τα υπολείμματα πεντελικού δάσους στα Βριλήσσια




Τα χέρια πάνω από τη Βάση

 

"Σε κίνδυνο ένας ακόμα χώρος πράσινου!"

            («Η ΕΠΟΧΗ»,16/12/2001)

 

 
ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ Εθνικής Αμυνας λογαριάζει να την "αξιοποιήσει" εμπορικά, για να χρηματοδοτήσει την εξαγγελθείσα ιδιωτικοποίηση της επιμελητείας των ενόπλων δυνάμεων. Η ΔΕΗ λογαριάζει να στήσει εκεί υποσταθμό διανομής ηλεκτρικού ρεύματος, για την εξυπηρέτηση αναγκών της Ολυμπιάδας. Ο δήμαρχος αρχικά ξεσπαθώνει ενάντια στην επαπειλούμενη "θυσία της υγείας και υποβάθμιση της ποιότητας ζωής χιλιάδων ανθρώπων", για να τα μαζέψει λίγο αργότερα με αντίτιμο την κατασκευή ενός "κολυμβητηρίου ολυμπιακών προδιαγραφών", ενός κινηματογράφου κι ενός γκαράζ απορριμματοφόρων - πάνω, ακριβώς, στο απειλούμενο πράσινο. Απομένουν οι κάτοικοι - όσοι, τουλάχιστον, αρνούνται να εκποιήσουν το δικαίωμά τους σε μια στοιχειώδη ποιότητα ζωής.

Ο λόγος για τη "Ναυτική Βάση Βριλησσίων": 52 ολόκληρα στρέμματα κατάφυτα από πεύκα, τελευταία φυσική προέκταση προς Νότο της κατακαμένης (και -παράνομα πλην ραγδαία- οικοδομούμενης) Πεντέλης. Ενα τεράστιο οικοδομικό τετράγωνο, στην καρδιά μιας πυκνοκατοικημένης περιοχής, που εδώ και 14 χρόνια έχει αναγνωριστεί με ρυμοτομικό σχέδιο ως "χώρος πρασίνου και αθλητικών εγκαταστάσεων", αλλά κινδυνεύει να πέσει θύμα της "νέας Μεγάλης Ιδέας" του 2004. Μολονότι δεν πρόκειται για τη μοναδική περίπτωση που η Ολυμπιάδα καλείται να νομιμοποιήσει τέτοιου είδους περιβαλλοντικές καταστροφές, είναι ωστόσο χαρακτηριστική της αδηφάγου επέλασης των ημερών.

Από την "Επιτηρούμενη Ζώνη"...

Η ιστορία μας ξεκινά το 1958, όταν η συγκεκριμένη έκταση απαλλοτριώθηκε με βασιλικό διάταγμα, με επίσημο σκοπό τη μετατροπή της σε "αποθήκη Εθνικών Κειμηλίων" του Πολεμικού Ναυτικού. Μέσα στα επόμενα χρόνια εγκαταστάθηκε εκεί μια βάση τηλεπικοινωνιών, άμεσα συνδεδεμένη με την παρακείμενη αμερικανική βάση της Νέας Μάκρης. Τα χρόνια πέρασαν, η Νέα Μάκρη έκλεισε και το μεγαλύτερο μέρος του εξοπλισμού της βάσης των Βριλησσίων μεταφέρθηκε σε άλλο, συγκεκριμένο σημείο της Αττικής. Στο μεσοδιάστημα, η τριγύρω περιοχή μπήκε στο σχέδιο πόλης και οικοδομήθηκε με ρυθμούς που εξαφάνισαν σχεδόν κάθε ελεύθερο χώρο. Μοναδικός πλέον πνεύμονας της περιοχής, ιδίως μετά το διπλό κάψιμο της διπλανής Πεντέλης, απέμειναν τα 52 στρέμματα της βάσης -που, χάρη στο Πολεμικό Ναυτικό και το ΝΑΤΟ, έχουν διατηρήσει μέχρι σήμερα την αρχική, δασική μορφή τους. 

Εκκρεμές από την αρχή, το νομικό καθεστώς της βάσης "τακτοποιήθηκε" τότε ακριβώς που -με την αναμενόμενη απομάκρυνση της Νέας Μάκρης- άνοιγαν οι προοπτικές για μια κοινωφελή αξιοποίηση του χώρου. Στις 9.11.1983, το προεδρικό διάταγμα 456/83 χαρακτηρίζει τη βάση "ναυτικό οχυρό" και τη γύρω περιοχή των Ανω Βριλησσίων "επιτηρούμενη ζώνη". Εννοείται, βέβαια, πως οι προβλεπόμενες από το σχετικό (μεταξικό) νόμο 376/36 συνέπειες αυτού του χαρακτηρισμού ουδέποτε εφαρμόστηκαν: ούτε οι κάτοικοι της περιοχής εφοδιάστηκαν με τα προβλεπόμενα "ειδικά δελτία" για την προσπέλαση στα σπίτια τους, ούτε απαγορεύτηκε η κατοικία αλλοδαπών στην περιοχή, ούτε το τοπικό αστυνομικό τμήμα ενημέρωσε τους περιοίκους για την (επί ποινή φυλάκισης) υποχρέωσή τους "να αναφέρουν πάραυτα" στις αρχές ασφαλείας κάθε "παροχή στέγης, τροφής και περιθάλψεως" σε φιλοξενούμενους τρίτους. Είναι προφανές ότι η κίνηση υπαγορεύτηκε όχι από στρατιωτικούς αλλά από άλλους λόγους. 

"Βρισκόμαστε σε μια εποχή που σε διάφορα σημεία της χώρας αναπτύσσεται ένα κίνημα πολιτών, το οποίο ζητά την απόδοση των στρατοπέδων που βρίσκονται σε αστικά κέντρα (Χαϊδάρι, "Π. Μελά" στη Θεσ/νίκη) στην τοπική αυτοδιοίκηση και τη μετατροπή τους σε πάρκα", μας υπενθυμίζει ο δημοτικός σύμβουλος Βριλησσίων Φάνης Αρχιμανδρίτης, μέλος της Επιτροπής Αγώνα. "Είναι πολύ πιθανό το ΥΠΕΘΑ να κινήθηκε προληπτικά, για να κατοχυρώσει την ιδιοκτησία του στη συγκεκριμένη έκταση, που ήδη είχε αναδειχθεί σε οικιστικό 'φιλέτο'". 

Τα πράγματα ξεκαθάρισαν ακόμη περισσότερο όταν, τον Αύγουστο του 1987, εγκρίθηκε με διάταγμα το πολεοδομικό σχέδιο της περιοχής, κηρύσσοντας το επίμαχο οικοδομικό τετράγωνο της βάσης "χώρο πρασίνου και ήπιων αθλητικών εγκαταστάσεων". Από το 1989, ο Δήμος Βριλησσίων αρχίζει να διεκδικεί την απόδοση του χώρου, χωρίς να προβαίνει ωστόσο στη σύνταξη πράξης εφαρμογής της πολεοδομικής μελέτης για το χώρο της ναυτικής βάσης, όπως έκαναν για την υπόλοιπη περιοχή που μπήκε στο σχέδιο. "Αν το είχαν κάνει", υποστηρίζει ο κ. Αρχιμανδρίτης, "οι κάτοικοι των Βριλησσίων θα είχαν ήδη από τότε στη διάθεσή τους μια έκταση περίπου 30 στρεμμάτων, με τη μορφή της εισφοράς σε γη που προβλέπει η σχετική νομοθεσία. Επί πλέον, θα διευκολυνόταν πολύ η διεκδίκηση της υπόλοιπης έκτασης. Οι διαδοχικές, ωστόσο, δημοτικές αρχές αδράνησαν, επικαλούμενες την ανάγκη να διεκδικηθούν εφάπαξ και τα 52 στρέμματα". Οπως και να 'χουν τα πράγματα, πάντως, η έκταση έμεινε άθικτη - και τα δέντρα στη θέση τους.

... στον Υποσταθμό της ΔΕΗ...

Ανοιξη του 2001, γνωστοποιείται πως η ΔΕΗ πρόκειται να κατασκευάσει στο χώρο της ναυτικής βάσης κέντρο διανομής ηλεκτρικού ρεύματος, με τροφοδοτικές γραμμές από τα Κέντρα Υπερυψηλής Τάσεως του Αγ. Στεφάνου και της Παλλήνης, έργο που εντάσσεται στο νομοσχέδιο για τις προετοιμασίες της Ολυμπιάδας του 2004. Οι αντιδράσεις της δημοτικής αρχής και των κατοίκων είναι άμεσες. Ανοιχτή συγκέντρωση έξω από τη βάση, στις 27 Μαΐου, συγκεντρώνει εκατοντάδες υπογραφές κατοίκων εναντίον της καταστροφής του χώρου και υπέρ της άμεσης μετατροπής του σε πάρκο. 

Οξύτεροι είναι οι τόνοι που συναντά κανείς στα πρακτικά των σχετικών συνεδριάσεων του δημοτικού συμβουλίου. "Οι κάτοικοι της πόλης και της ευρύτερης περιοχής", δηλώνει στις 18 Ιουνίου ο δήμαρχος Βριλησσίων Σταμάτης Λώλας, "είναι στο σύνολό τους αποφασισμένοι να μην επιτρέψουν να εκτεθεί σε κίνδυνο η υγεία και η ζωή τους και των παιδιών τους. Είναι απαράδεκτο να αποφασίζεται από κάποια επιτελικά γραφεία η τύχη χιλιάδων ανθρώπων, που σήμερα ουσιαστικά αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τις περιουσίες τους κυνηγημένοι από την απειλή των κέντρων υπερυψηλής τάσης της ΔΕΗ, που γίνονται για την κάλυψη των αναγκών των Ολυμπιακών Αγώνων. Είναι παράλογο να θυσιάζεται η υγεία χιλιάδων ανθρώπων στο βωμό μιας διοργάνωσης Ολυμπιακών Αγώνων που ως χώρα υποσχεθήκαμε ότι θα αγωνιστούμε για την αναβάθμισή τους, αλλά αποσιωπήθηκε το ενδεχόμενο της υποβάθμισης της ποιότητας ζωής χιλιάδων ανθρώπων". Αλλά και ο επικεφαλής της αξιωματικής αντιπολίτευσης (και δήμαρχος ώς το 1998), Νίκος Παπαδόπουλος, υπήρξε εξίσου κατηγορηματικός. "Η ΔΕΗ πού θα πάει να χτίσει; Μέσα στο πράσινο;", αναρωτιόταν στη συνεδρίαση της 2.7.2001. "Γνωρίζει η ΔΕΗ ότι η Βάση αυτή είναι πράσινο; Οτι έχει συγκεκριμένες χρήσεις; Εδώ μιλάμε για προβοκάτσια, κύριε Δήμαρχε. Υπάρχει προβοκάτσια, του Υπουργείου Εθνικής Αμυνας"... 

...και τα δασοκτόνα "αντισταθμιστικά"

Με ομόφωνη απόφασή του, την ίδια μέρα, το δημοτικό συμβούλιο "καταγγέλλει την προσπάθεια κατάτμησης του χώρου της Ναυτικής Βάσης, που ανοίγει τον δρόμο στην τσιμεντοποίησή της και στην αλλοίωση του φυσικού περιβάλλοντος", ζητά την άμεση απόδοση του χώρου στο Δήμο "για την δημιουργία χώρων πρασίνου, άθλησης και αναψυχής" και προτείνει η χωροθέτηση της εγκατάστασης της ΔΕΗ να γίνει σε συγκεκριμένο χώρο, έξω από την κατοικημένη ζώνη.

Η θέση αυτή θα τροποποιηθεί με μεταγενέστερη απόφαση κατά πλειοψηφία (16.7), η οποία εξουσιοδοτεί το δήμαρχο "να αποδεχθεί, στο επίπεδο της διαπραγμάτευσης, τη χωροθέτηση του Υποσταθμού στους χώρους της ναυτικής Βάσης", με 2 όμως προϋποθέσεις: (α) "άμεση παραχώρηση της συνολικής έκτασης στο Δήμο", και (β) "πλήρη υπογειοποίηση του σταθμού".

Τα αποτελέσματα αυτής της διαλλακτικότητας δεν άργησαν να φανούν. Στις 20 Σεπτεμβρίου συζητιέται στη Βουλή το νομοσχέδιο "περί ολυμπιακής φιλοξενίας" (Ν. 2947) - με την προβλεπόμενη διάταξη περί υποσταθμού της ΔΕΗ, αλλά και μια "φωτογραφική" ρύθμιση για τη χωροθέτηση δύο ακόμη έργων στο χώρο του τωρινού πευκοδάσους: ενός γκαράζ 2,7 στρεμμάτων για τα απορριμματοφόρα του Δήμου κι ενός θερινού κινηματογράφου 500 μ2. "Είναι τα αντισταθμιστικά που δίνουμε στο Δήμο, για να υποδεχθεί στο χώρο του τον υποσταθμό της ΔΕΗ", εξηγεί ο καθ' ύλην αρμόδιος υπουργός Πολιτισμού, Ευάγγελος Βενιζέλος. Οταν ο βουλευτής του ΚΚΕ Νικ. Γκατζής διαμαρτύρεται, θυμίζοντας πως η έκταση έχει πολεοδομηθεί και διεκδικείται από το Δήμο ως πράσινο, ο υπουργός θα τον κατακεραυνώσει: "Αφού έχει γίνει συμφωνία με το Δήμο. Είχαμε διαπραγματεύσεις επί βδομάδες". 

Περισσότερες λεπτομέρειες έγιναν γνωστές κατά τη συνεδρίαση του δημοτικού συμβουλίου, τέσσερις μέρες αργότερα. Σύμφωνα με τα έγγραφα που κατέθεσε σχετικά ο δήμαρχος, η σχετική απόφαση πάρθηκε στις 20.9.01 από τη Διυπουργική Επιτροπή Συντονισμού Ολυμπιακής Προετοιμασίας, και -εκτός από το γκαράζ των απορριμματοφόρων και το σινεμά- περιλαμβάνει επίσης την κατασκευή "αθλητικών υποδομών" ολυμπιακών προδιαγραφών (με γκαράζ ΙΧ, κ.λπ.) σε έκταση 15,5 στρεμμάτων, που το ΥΠΕΘΑ αποφάσισε να παραχωρήσει στο Δήμο παράλληλα με την κατασκευή του υποσταθμού της ΔΕΗ. Υποσταθμός, γκαράζ, κινηματογράφος, αθλητικές εγκαταστάσεις: είναι προφανές ότι το τελευταίο κομμάτι του πευκοδάσους της Πεντέλης δεν θα σταθεί και για πολύ καιρό ακόμα στη θέση του. Οσο για τα 31,5 στρέμματα που απομένουν, οι εξαγγελίες του κ. Παπαντωνίου περί "αξιοποίησης" των στρατοπέδων των πόλεων ("Ε" 27.11.01) είναι αρκετά εύγλωττες. Αυτός είναι πιθανότατα και ο λόγος που ο κ. Λώλας απέφυγε -επιστρατεύοντας διάφορες δικαιολογίες- να μιλήσει στον "Ιό", παρά τις επανειλημμένες κρούσεις μας.

Οπως ήταν φυσικό, η συνδιαλλαγή του δημάρχου με τους μηχανισμούς κατάτμησης και οικοπεδοποίησης του πευκοδάσους συνάντησε έντονες αντιδράσεις. Επτά από τους 19 συμβούλους (ανάμεσά τους και 2 της πλειοψηφίας) καταψήφισαν την πρότασή του για αποδοχή των αποφάσεων της Διυπουργικής Επιτροπής. Σε ανοικτή συγκέντρωση κατοίκων, στις 2 Δεκεμβρίου, συγκροτήθηκε Επιτροπή Αγώνα ενάντια στην τσιμεντοποίηση του τελευταίου πνεύμονα της περιοχής. 

Θα τα καταφέρουν;

 

(Ελευθεροτυπία, 29/12/2001)

 

www.iospress.gr