Ο,τι δεν μάθαμε είναι ό,τι καλύτερο συνέβη στη συνάντηση του Κοινωνικού Φόρουμ στη Φλωρεντία


Πέρα από τον κατακερματισμό
 

 
 

"Μια άλλη Ευρώπη είναι εφικτή"
        (Κεντρικό σύνθημα του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Φόρουμ)

 

ΕΙΝΑΙ ΒΕΒΑΙΟ πως, τη φορά αυτή, ακόμα και οι φανατικότεροι αναγνώστες εφημερίδων ή οι πιο άρρωστοι καταναλωτές τηλεοπτικών ειδήσεων δεν κατάφεραν να μάθουν και πολλά για το τι συνέβη τις περασμένες ημέρες στη Φλωρεντία. Ούτως ή άλλως, από τη στιγμή που η ανεπανάληπτη αντιπολεμική διαδήλωση του περασμένου Σαββάτου κύλησε δίχως ν' ανοίξει ρουθούνι, το περιορισμένο ενδιαφέρον των μέσων ενημέρωσης ήταν λίγο-πολύ προδιαγεγραμμένο. Πού οι δόξες της Γένοβας, με τις απευθείας συνδέσεις και τη συνεχή ροή της ενημέρωσης από το πεδίο της μάχης... Τρίτο θέμα στο βραδινό δελτίο ειδήσεων μεγάλου ιταλικού καναλιού, η είδηση εισαγόταν με τον γενικό τίτλο "Η πορεία των αθώων". Είναι προφανές ότι η ιεράρχηση θα ήταν πολύ διαφορετική, αν η διαδήλωση είχε τελικά αποδειχθεί, όπως επί μήνες προφήτευε η ιταλική κυβέρνηση, μια "πορεία ενόχων".

Η ποικιλία των κινημάτων 

Βρεθήκαμε στη Φλωρεντία από τις 6 ώς τις 10 Νοεμβρίου και είμαστε σε θέση να βεβαιώσουμε πως ό,τι ζήσαμε εκεί δεν έχει ιδιαίτερη σχέση με τις πανηγυριώτικες εικόνες που μετέδωσαν τα διεθνή μέσα ενημέρωσης. Ούτε μπορεί να συρρικνωθεί στην εμπειρία της μεγάλης σαββατιάτικης διαδήλωσης. Δεν κρύβουμε εξάλλου ότι θεωρούμε παγιδευμένη μια κουβέντα που εξαντλείται στην "ειρηνική" ή μη μορφή της κινητοποίησης, η οποία επιλέγεται ως κορύφωση ενός μείζονος πολιτικού γεγονότος: διόλου τυχαία, η κυβέρνηση Μπερλουσκόνι αυτό ακριβώς το πεδίο "κριτικής" έκρινε ως το πλέον προνομιακό, προκειμένου να επιτύχει τον πασίδηλο στόχο της, να τρομοκρατήσει δηλαδή τους πολίτες της Φλωρεντίας και να δυσφημήσει το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Φόρουμ. Στο κλίμα αυτό, το στοίχημα είναι κατά τη γνώμη μας η υπέρβαση της ώς ένα βαθμό υπονομευμένης συζήτησης και η μετατόπιση του ενδιαφέροντος στις πιο χαμηλόφωνες, επομένως και πιο δυσδιάκριτες εκφράσεις αυτής της ενδιαφέρουσας όσο και καινοτόμου απόπειρας. 

Αν θέλουμε να είμαστε ειλικρινείς, οφείλουμε να ομολογήσουμε εξαρχής ότι ήταν πρακτικά αδύνατο να παρακολουθήσει κανείς έστω και υποτυπωδώς τις διασκέψεις, τα σεμινάρια, τα εργαστήρια, αλλά και τα πολιτιστικά δρώμενα που συνόδευσαν, σημαδεύοντάς την με την εντυπωσιακή ποικιλία τους, τη συνάντηση του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Φόρουμ στη Φλωρεντία. Από την άποψη αυτήν, η υπόσχεση των διοργανωτών ότι θα επιδίωκαν να δημιουργήσουν έναν ανοιχτό δημόσιο χώρο διαλόγου και διακίνησης ιδεών τηρήθηκε σε μεγάλο βαθμό. Μόνο το ΚΚΕ (το οποίο, σημειωτέον, συμμετείχε στην πορεία καταγγέλλοντας με ένα μεγάλο πανό το Φόρουμ) κατάφερε να δει σε όλη αυτή την ποικιλοχρωμία μια ύποπτη συμμαχία "σοσιαλδημοκρατών" και "τροτσκιστών", που συνασπίστηκαν με ανομολόγητο στόχο τον εκσυγχρονισμό του συστήματος. Οι υπόλοιποι αντιληφθήκαμε το προφανές, ότι δηλαδή κάτω από τα κεντρικά συνθήματα-ομπρέλα της συνάντησης (τη γενική δηλαδή αντίθεσή της στο νεοφιλελευθερισμό, τον πόλεμο και το ρατσισμό) στεγάστηκαν οι πιο διαφορετικές συλλογικότητες, συνεισφέροντας η κάθε μία τη δική της εκδοχή για τους τρόπους με τους οποίους φαντάζεται ότι μπορεί να γίνει κάποτε εφικτή η "άλλη Ευρώπη". 

Το φεμινιστικό παράδειγμα 

Υπαινιχθήκαμε ήδη ότι, παρά τα όποια προβλήματά τους, οι συζητήσεις υπήρξαν το δυνατό χαρτί της συνάντησης της Φλωρεντίας, ικανές να μας διαφωτίσουν για το δρόμο που έχει διανυθεί τα τελευταία χρόνια, αλλά και για τις δυσκολίες και τα όρια του όλου εγχειρήματος. Θα σταθούμε έτσι σήμερα σε μία από τις συζητήσεις αυτές, στην οποία είχαμε την ευκαιρία να συμμετάσχουμε, πιστεύοντας ότι η ενασχόληση με συγκεκριμένες απόψεις είναι ο μοναδικός τρόπος για την ουσιαστική μετατόπιση του ενδιαφέροντος από το μιντιακό θέαμα στην πραγματικότητα των ίδιων των ευρωπαϊκών κινημάτων. 

Η Παγκόσμια Πορεία Γυναικών, το διεθνές φεμινιστικό δίκτυο που διοργάνωσε τις βασικές φεμινιστικές συναντήσεις της Φλωρεντίας, δεν είναι άγνωστο στις αναγνώστριες και τους αναγνώστες της στήλης. Πριν από δύο χρόνια, ένα ποικίλο μωσαϊκό γυναικείων ομάδων και οργανώσεων διαδήλωνε στις Βρυξέλλες με κεντρικό σύνθημα "2000 λόγιοι για να πορευτούμε". Επρόκειτο για την ευρωπαϊκή κορύφωση μιας δίχρονης φεμινιστικής κινητοποίησης που θα κατέληγε λίγες ημέρες αργότερα στην τελική πορεία της Νέας Υόρκης. Γράφαμε τότε ότι το ασαφές πλαίσιο της πορείας επέτρεπε τη συμμετοχή γυναικών με διαφορετικές αφετηρίες, ποικίλες πολιτικές συγγένειες και αποκλίνουσες πρακτικές. Μοναδική προϋπόθεση η αποδοχή του στόχου που είχαν θέσει εκ προοιμίου οι διοργανώτριες, της ανάγκης δηλαδή να συγκροτηθεί ένα διεθνές δίκτυο κατά της φτώχειας των γυναικών και κατά των άπειρων μορφών βίας που υφίστανται οι γυναίκες σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της Γης ("Ε" 21/10/2000). 

Εχοντας πετύχει να συγκεντρώσει σ' αυτή την αρχική της κινητοποίηση 6.200 γυναικείες οργανώσεις από 160 χώρες, οι οποίες αποδέχονται την "αντινεοφιλελεύθερη" και "αντιπατριαρχική" της πλατφόρμα, η Παγκόσμια Πορεία Γυναικών συνεχίζει τη δράση της, πιστεύοντας ότι τα αιτήματα του 2000 παραμένουν επίκαιρα όσο ποτέ άλλοτε. Επιδιώκοντας κάποιου τύπου υπέρβαση του κατακερματισμού των διάσπαρτων φεμινιστικών δυνάμεων, αλλά διαφωνώντας με τη συγκρότηση μιας συμπαγούς κεντρικής δομής που θα επιχειρούσε να τις ενοποιήσει οργανωτικά, η Παγκόσμια Πορεία αποτελεί κατά κάποιο τρόπο τη γυναικεία εκδοχή των νέων τρόπων συντονισμού και δράσης των κινημάτων που προτάθηκαν στο Πόρτο Αλέγκρε και δοκιμάζονται τώρα από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Φόρουμ. 

Με άλλα λόγια, η Παγκόσμια Πορεία Γυναικών επιδιώκει να συστήσει ένα μόνιμο φεμινιστικό δίκτυο με συγκεκριμένη στοχοθεσία, στο οποίο κάθε ξεχωριστή ομάδα θα έχει τη δυνατότητα να διατηρήσει τις πεποιθήσεις της, τους κώδικές της και την οργανωτική δομή της. Είναι βέβαιο ότι, παρά τις ειλικρινείς προθέσεις, η πράξη αποδεικνύεται συχνά πολύ δυσκολότερη από τις γενικόλογες διακηρύξεις αρχών. Στη σχετικά σύντομη ιστορία της, η Παγκόσμια Πορεία έχει έρθει συχνά αντιμέτωπη με τις αντιθέσεις των γυναικών που επιθυμεί να συσπειρώσει: "ευαίσθητα" ζητήματα, όπως η ρητή διεκδίκηση του δικαιώματος στην έκτρωση ή στην ομοφυλόφιλη επιθυμία, προκάλεσαν στο ξεκίνημα της όλης προσπάθειας σοβαρούς τριγμούς, καθώς για ορισμένες από τις συμμετέχουσες κινούνταν στο χώρο του αυτονόητου, ενώ για κάποιες άλλες παρέμεναν ταμπού. 

Στη Φλωρεντία, η Παγκόσμια Πορεία Γυναικών διοργάνωσε, όπως ήδη σημειώσαμε, την κεντρική φεμινιστική διάσκεψη ("Γυναίκες - άνδρες: μια αναγκαία σύγκρουση για ένα κοινό μέλλον"), καθώς και ορισμένα από τα βασικά σεμινάρια με θέματα τα οποία κινητοποιούν σήμερα σημαντικό αριθμό ομάδων στον ευρωπαϊκό χώρο ("Ο αυτοπροσδιορισμός των γυναικών σε περιβάλλοντα απαγορεύσεων και θρησκευτικών εξτρεμισμών και οι νέες τεχνικές αναπαραγωγής", "Πορνεία: σκλαβιά ή επιλογή;", "Νέες στρατηγικές των γυναικείων αγώνων στην Ευρώπη").

Διαφορετικότητες

Οπως ήταν αναμενόμενο, η κεντρική εκδήλωση με τον ασαφή τίτλο και τις αποκλίνουσες οπτικές των ομιλητριών (της Γαλλίδας φεμινίστριας κοινωνιολόγου Κριστίν Ντελφί για τις ρίζες της ανδρικής κυριαρχίας, της Βάσκας συνδικαλίστριας Λάουρα Γκονζάλες για τα σημερινά εργασιακά προβλήματα των γυναικών και της Ιταλίδας φεμινίστριας Λίντια Τσιρίλο για τις παγίδες αλλά και τα οφέλη της ίσης εκπροσώπησης των γυναικών στους θεσμούς) ήταν δύσκολο να διευκολύνει την ανταλλαγή απόψεων μεταξύ των χιλίων τουλάχιστον γυναικών που την παρακολούθησαν. Ετσι, η συζήτηση που ακολούθησε υπήρξε περισσότερο ένα άθροισμα επιμέρους τοποθετήσεων επί όλων των δυνατών θεμάτων παρά μια προσπάθεια ουσιαστικής επικοινωνίας μεταξύ των πολλών και διαφορετικών τάσεων των σύγχρονων φεμινιστικών και γυναικείων κινημάτων που δραστηριοποιούνται σήμερα στον ευρωπαϊκό χώρο. Μολαταύτα, από τους παράλληλους αυτούς μονολόγους προέκυπτε σαφώς μια προτίμηση της πλειονότητας των παριστάμενων γυναικών προς μορφές πάλης που δεν διστάζουν να υπαγάγουν τις φεμινιστικές διεκδικήσεις στα "μείζονα" πολιτικά διακυβεύματα των καιρών. 

Μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσίασαν έτσι, κατά τη γνώμη μας, οι "θεματικές" συζητήσεις που πραγματοποιήθηκαν στα -επίσης πολυάνθρωπα- σεμινάρια. Χαρακτηριστική υπήρξε από την άποψη αυτή η μεγάλη προσέλευση γυναικών, αλλά και ανδρών, στο σεμινάριο για την πορνεία, στο οποίο, αν όλα είχαν πάει καλά, θα ακούγονταν τόσο οι διαφορετικές μεταξύ τους θέσεις των φεμινιστριών για το ζήτημα όσο και οι απόψεις ατόμων που, βασισμένα στα προσωπικά τους βιώματα, υποστηρίζουν ότι η πορνεία πρέπει να προσλαμβάνεται σήμερα ως ακόμη ένα βιοποριστικό επάγγελμα. Παρά τις οργανωτικές δυσκολίες (έλλειψη κατάλληλης αίθουσας, μικροφωνικής εγκατάστασης κ.ο.κ.), η συζήτηση πραγματοποιήθηκε εντέλει κουτσουρεμένη σε μια γωνιά της αίθουσας Τύπου, με τις ακροάτριες και τους ακροατές να συμμετέχουν καθισμένοι κατάχαμα.

Συναρπαστικά υπήρξαν επίσης ορισμένα από τα εργαστήρια, τα οποία προτάθηκαν από μικρές ομάδες και λειτούργησαν λίγο πολύ έξω από τον κεντρικό κορμό της συνάντησης της Φλωρεντίας. Είχαμε την τύχη να παρακολουθήσουμε ένα από αυτά, το οποίο διοργανώθηκε από φοιτήτριες, κατά κύριο λόγο Ολλανδές. Μακριά από τα λίγο-πολύ υποχρεωτικά παζάρια της κορυφής, όπου συνεχίζουν να τηρούνται ισορροπίες και πολιτικοί συσχετισμοί, το εργαστήριο αυτό στάθηκε κατά τη γνώμη μας υπόδειγμα για το τι μπορεί να σημαίνει σήμερα φεμινιστικός προβληματισμός στο πλαίσιο των "γενικών" αυτών συναντήσεων. Οι νεαρές φοιτήτριες διαπιστώνουν ότι, στη σημερινή συγκυρία, τα φεμινιστικά κινήματα περνούν μια βαθιά κρίση, καθώς δεν έχουν ακόμη βρει τους τρόπους που θα τους επιτρέψουν να ενοφθαλμίσουν τις υπάρχουσες θεωρητικές προσεγγίσεις στις καθημερινές πολιτικές πρακτικές. Απορρίπτουν, ωστόσο, τη λίγο- πολύ τρέχουσα στάση αυτοθυματοποίησης των φεμινιστριών ("δεν μας παίρνουν υπόψη τους", "δεν μας καλούν στις κεντρικές συζητήσεις" κ.ο.κ.). Στην αυτοπεριθωριοποίηση αυτή αντιτείνουν τη διερεύνηση των δυνατοτήτων για την επινόηση ενός δημόσιου χώρου που να επιτρέπει σήμερα την ανάπτυξη των φεμινιστικών ιδεών και πρακτικών και την ουσιαστική σύνδεσή τους με τα υπόλοιπα κινήματα, τα οποία ούτως ή άλλως έχουν επηρεαστεί βαθιά από τους φεμινιστικούς τρόπους οργάνωσης και πολιτικής παρέμβασης.


 

(Ελευθεροτυπία, 16/11/2002)

 

www.iospress.gr