Οι μάρτυρες κατηγορίας στον Κορυδαλλό μεταβάλλονται σε ατού της υπεράσπισης


Απόψε αυτοσχεδιάζουμε
 

 
 

"Νομικά τερατουργήματα"
        (Ζιλ Περό, άρθρο για τη δίκη της 17Ν στη «Μοντ Ντιπλοματίκ», Μάιος 2003)

 

 

ΣΥΜΠΛΗΡΩΘΗΚΕ ο δεύτερος μήνας στη δίκη της 17Ν και αυτές τις μέρες ολοκληρώνεται ο κατάλογος των μαρτύρων κατηγορίας. Από τις καταθέσεις όλων αυτών των δεκάδων μαρτύρων επιβεβαιώνονται όσα είχαμε γράψει στην ίδια στήλη, κάνοντας απολογισμό του πρώτου μήνα ("Δικαιοσύνη στο περίπου", 5/4/03). Η υπόθεση εξελίσσεται σε μια τυπική διαδικασία, όπου όλοι οι παράγοντες της δίκης αισθάνονται ότι η πραγματική δικαστική κρίση έχει συντελεστεί (ή πρόκειται να συντελεστεί)κάπου αλλού. Το κακό είναι ότι μας έχουν πάρει χαμπάρι διεθνώς, όπως αποδεικνύει το άρθρο του Ζιλ Περό στη "Μοντ Ντιπλοματίκ" του Μαΐου (σ.σ. δημοσιεύεται στην αυριανή "Κυριακάτικη"). 

Αυτό δεν σημαίνει ότι λείπουν οι "ειδήσεις" από το ακροατήριο. Ομως οι "ειδήσεις" αυτές είναι τόσο ταυτόσημες, ώστε η συνεχής επανάληψή τους έχει πάψει προ πολλού να ξενίζει και προκαλεί την αδιαφορία ή τη θυμηδία ακόμα και των άμεσα θιγομένων. Η "είδηση" είναι μία: οι κρίσιμες καταθέσεις βρίθουν αντιφάσεων, υπερβολών, βεβιασμένων αναγνωρίσεων, ανατροπών των προανακριτικών καταθέσεων. Το αποτέλεσμα είναι να δημιουργείται η εντύπωση ότι οι μάρτυρες κατηγορίας όχι μόνο δεν στηρίζουν το κατηγορητήριο, αλλά σε ένα βαθμό υπονομεύουν τη σοβαρότητα και τον επαγγελματισμό των διωκτικών αρχών που τόσο πολύ επαινέθηκε τους περασμένους μήνες.

Μάρτυς, γδάρτης

Διαβλέποντας αυτή την αδυναμία της αποδεικτικής διαδικασίας και την ελλιπή αξιοπιστία των κρίσιμων αυτοπτών μαρτύρων ήδη με τη συμπλήρωση της τρίτης βδομάδας της δίκης είχε υποστηριχθεί από το "Βήμα" και στη συνέχεια από τον κ. Λυκουρέζο η θεωρία ότι "αυτή η δίκη δεν είναι δίκη μαρτύρων, αλλά δίκη πειστηρίων και απολογιών". 

Αυτές οι δηλώσεις ενθάρρυναν τους σχεδιαστές της ανάκρισης, οι οποίοι είχαν παγώσει μετά τις πρώτες καταθέσεις αυτοπτών που κατέρρευσαν στο ακροατήριο. Ομως ταυτόχρονα, οι πρόωρες αυτές δηλώσεις είχαν κατά κάποιον τρόπο "αδειάσει" τους υπόλοιπους μάρτυρες κατηγορίας. Και υπολείπονταν τότε ακόμα τα δύο τρίτα των μαρτύρων.

Οι εκτιμήσεις του "Βήματος" και του κ. Λυκουρέζου επιβεβαιώθηκαν, τουλάχιστον στο πρώτο τους σκέλος: πράγματι, και οι υπόλοιποι μάρτυρες του κατηγορητηρίου είχαν τα ίδια χαρακτηριστικά:

* Ο ένας αναγνώρισε τον Σάββα Ξηρό 

ως κοντό (3/4), ο άλλος τον Χριστόδουλο ως λεπτό και κοντό (8/4).

* Κάποιος αναγνώρισε τον Παύλο Σερίφη επειδή του θύμισε τον Γαλακτόπουλο (11/4).

* Ενας που δεν θυμόταν τίποτα στην πρώτη κατάθεση, μιλά τώρα με βεβαιότητα 100% για τον Κονδύλη και τον Κουφοντίνα.

* Μάρτυρες αναγνωρίζουν με βεβαιότητα από το "λαιμό", το "σβέρκο", αλλά ακόμα και από τη φωνή των κατηγορουμένων που δεν έχει ακουστεί ποτέ (8/5)!

* Η κολοκυθιά των ποσοστών αναγνώρισης συνεχίζεται με την ενθάρρυνση της έδρας. Ο ίδιος μάρτυρας πέφτει από το 100% της προανάκρισης στο 50% του ακροατηρίου (18/4).

**Εμφανίζονται "αυτόπτες" μάρτυρες που δεν είχαν καταθέσει ποτέ πριν. 

**Μάρτυρας που έχει "αναγνωρίσει" έναν κατηγορούμενο από φωτογραφία δεν θυμάται στο ακροατήριο και του επιδεικνύεται η σχετική φωτογραφία. Τότε αυτός αναγνωρίζει άλλο πρόσωπο από αυτό που δείχνει η φωτογραφία (2/5). 

**Για να προλάβει παρόμοιες αντιφάσεις, ο εισαγγελέας καλεί τους μάρτυρες να μη δείξουν κατηγορούμενους (30/4), όταν φοβάται ότι θα εκτεθούν και οι ίδιοι και η προανάκριση.

Η απελπισία του δικαστηρίου με τους μάρτυρες που "αναγνωρίζουν" άλλ' αντ' άλλων οδήγησε τον πρόεδρο σε μια περίπτωση να ρωτήσει τον ... κατηγορούμενο αν αναγνωρίζει το μάρτυρα (3/4).

Η ομολογία του εισαγγελέα

Απαιτήθηκε, λοιπόν, να μας ξαναπούν τα ίδια. Η επίσημη βιογράφος του κ. Διώτη σε άρθρο της το περασμένο Σάββατο επανέλαβε ότι "αυτή η δίκη δεν είναι δίκη μαρτύρων, είναι δίκη των πειστηρίων και των απολογιών" (Ιωάννα Μάνδρου "Τα μαρτύρια των μαρτύρων και η σημασία των καταθέσεων", "Το Βήμα", 3/5/03).

Την προηγούμενη μέρα (2/5), ο εισαγγελέας της έδρας κ. Λάμπρου είχε λάβει το λόγο για να απαντήσει στον κατηγορούμενο Δημήτρη Κουφοντίνα, ο οποίος είχε αναρωτηθεί για το πώς είναι δυνατόν να στηριχθεί η κατηγορία πάνω σε μαρτυρίες αναξιόπιστες και στημένες.

ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑΣ: "Το άρθρο 178 του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας διαλαμβάνει τα εξής: κυριότερα αποδεικτικά μέσα της ποινικής διαδικασίας είναι:

1. Οι ενδείξεις, 2. Η αυτοψία, 3. Η πραγματογνωμοσύνη, 4. Η ομολογία του κατηγορουμένου, 5. Οι μάρτυρες. 

Στη δικονομία ιεραρχικώς ως προς την αποδεικτική διαδικασία φέρνει τους μάρτυρες εις την πέμπτη θέση και τα έγγραφα (στην έκτη)".

Ολα αυτά θα ήταν λογικά και συζητήσιμα, αν δεν γεννούσαν περισσότερες απορίες από όσες λύνουν, για τον απλό λόγο ότι δεν συμβιβάζονται με τον τρόπο διαχείρισης της υπόθεσης από την έδρα.

1) Το επιχείρημα του εισαγγελέα της έδρας περί χαμηλής αποδεικτικής αξίας των μαρτύρων εκθέτει την ίδια την εισαγγελία (ως ενιαία αρχή) εφόσον αυτή ήταν που επέλεξε περίπου 350 μάρτυρες (από τους 2.000 που πέρασαν από την προανάκριση και την ανάκριση). Αυτό σημαίνει ότι κατά την εισαγγελία αυτοί οι μάρτυρες είχαν κάτι να εισφέρουν (σε αντίθεση με εκείνους που αποκλείστηκαν από το ακροατήριο).

Στην πραγματικότητα ισχύει κάτι άλλο. Κλήθηκαν κατά προτεραιότητα όσοι δήλωσαν ότι "αναγνωρίζουν" πρόσωπα, ακόμα κι αν η μαρτυρία τους ήδη από την προανάκριση εμφάνιζε αντιφάσεις, μυθοπλαστικές διαθέσεις ή υπερβάλλοντα ζήλο. Και είναι εμφανής η αγωνία της προανάκρισης να βρει τουλάχιστον ένα μάρτυρα για κάθε κατηγορούμενο. 

2) Με κάθε ευκαιρία, ο πρόεδρος και κυρίως ο ίδιος ο εισαγγελέας πιέζουν τους μάρτυρες να "αναγνωρίσουν" πάση θυσία (έστω και σε ποσοστό 1%!) κάποιον κατηγορούμενο, με αποτέλεσμα να τους παρασύρουν σε αντιφάσεις.

3) Ο ίδιος ο εισαγγελέας επιβραβεύει τους μάρτυρες που "αναγνωρίζουν", όσο κι αν πάσχει εξόφθαλμα ο λόγος τους από αντιφάσεις ή εκλάμψεις "προϊούσας" μνήμης, δίνοντάς τους τα εύσημα του "καλού πολίτη", του "κυρίου με Κ κεφαλαίο" κ.λπ.

4) Σε καμιά περίπτωση δεν τέθηκε θέμα ψευδομαρτυρίας από την έδρα, ακόμα και όταν οι μάρτυρες άλλον έλεγαν ότι αναγνωρίζουν, άλλον έδειχναν και άλλον εννοούσαν ή όταν κατονόμαζαν δύο δράστες στην πρώτη κατάθεση και τέσσερις στη δεύτερη. Ο μοναδικός μάρτυρας που απειλήθηκε από τον πρόεδρο με άσκηση δίωξης για ψευδορκία ήταν κάποιος που "τόλμησε" να πει ότι δεν μπορεί να προβεί σε καμία αναγνώριση και ότι δεν θυμάται χαρακτηριστικά ατόμων που συνάντησε φευγαλέα πριν από δώδεκα χρόνια (7/5).

5) Πιεζόμενοι κάποιοι μάρτυρες (2/5 και 8/5) δήλωσαν ότι ευθύνεται ο ανακριτής για τις αντιφάσεις στις αρχικές καταθέσεις τους. Κατά σύμπτωση ο ανακριτής τους ήταν ο σημερινός διοικητής της Αντιτρομοκρατικής Υπηρεσίας (Σύρος) και ο ειδικός ανακριτής (Ζερβομπεάκος).

Τα εξαφανισμένα πειστήρια

Το όψιμο, λοιπόν, επιχείρημα του εισαγγελέα περί χαμηλής αποδεικτικής αξίας των μαρτυριών απλώς επιβεβαιώνει την αμηχανία του μπροστά στο θέαμα των αναξιόπιστων έως κακοστημένων καταθέσεων που κινδυνεύουν να σωριάσουν στο έδαφος της αμφιβολίας όσα μεθοδικά οικοδομούσε η Αντιτρομοκρατική Υπηρεσία το περασμένο καλοκαίρι. Αλλά και με τα άλλα αποδεικτικά μέσα της διαδικασίας, τα οποία κατά τον κ. Λάμπρου είναι σημαντικότερα, δεν τα πάει καλύτερα η εισαγγελική αρχή. Χαρακτηριστικό στοιχείο τα ενοχοποιητικά πειστήρια, το οποίο αναφέρεται στα τρία πρώτα είδη αποδεικτικών στοιχείων (ενδείξεις, αυτοψία, πραγματογνωμοσύνη). 

Σύμφωνα με το νόμο, τα πειστήρια πρέπει να τίθενται υπόψη των διαδίκων και να βρίσκονται στη διάθεσή τους κατά την ακροαματική διαδικασία. Ομως τα πειστήρια ήταν εξαφανισμένα. Ηδη κατά τη δεύτερη βδομάδα της δίκης υποβλήθηκε από την υπεράσπιση το αίτημα να προσαχθούν τα πειστήρια και ο πρόεδρος διέταξε να έρθουν. Στις 18/3 ο κ. Σταμούλης παρατήρησε ότι η απόφαση δεν είχε εκτελεστεί και ο πρόεδρος την επανέλαβε. Στις 31/3 ο κ. Χρυσικόπουλος επανέφερε το αίτημα. Στις 4/4 ο πρόεδρος υποχρεώθηκε να απευθυνθεί στον εισαγγελέα με αυστηρό ύφος: "Τι έχουν γίνει τα πειστήρια κ. εισαγγελέα; Τι σας λένε; Τι διατάξαμε τόσες μέρες;". Στις 7/4 ο κ. Ραχιώτης θυμίζει το αίτημα της υπεράσπισης. Στις 21/4 ο πρόεδρος επιχειρεί να βγει από τη δύσκολη θέση με χιούμορ: "Ξεμείναμε από πειστήρια!" Τελικά, τη Μεγάλη Τετάρτη (23/4) έφτασαν τα πειστήρια (για την ακρίβεια ένα τμήμα τους), πενήντα μέρες μετά την έναρξη της δίκης. Αλλά και τότε αποσύρθηκαν αμέσως, με αποτέλεσμα όταν ένας κατηγορούμενος ζήτησε να τα δει (Τζωρτζάτος), έλαβε την καθησυχαστική απάντηση του προέδρου: "Εφυγαν και θα ξανάρθουν". 

Οσο για τις απολογίες των κατηγορουμένων, που κι αυτές κατά τον κ. εισαγγελέα έχουν υψηλότερη αποδεικτική αξία από τις μαρτυρίες, έχουν κι αυτές παραπεμφθεί για το τέλος της διαδικασίας. Οι ενστάσεις της υπεράσπισης σχετικά με παρατυπίες και τη χρήση βίας κατά την απόσπαση των προανακριτικών απολογιών έχουν μείνει στο ράφι, με αποτέλεσμα να μην επιτρέπεται η χρήση τους από τους παράγοντες της δίκης. Για να ξεπεράσει το σκόπελο, η έδρα έχει μηχανευτεί έναν πρωτότυπο τρόπο "σαλαμοποίησης" του κατηγορητηρίου, αλλά και των κατηγορουμένων. Σε κάθε ενέργεια που εξετάζεται, καλούνται ορισμένοι κατηγορούμενοι να δηλώσουν αν συμμετείχαν (γεγονός που τους στερεί το δικαίωμα της απολογίας στο τέλος) και να κατονομάσουν άλλους συγκατηγορουμένους τους (παραβιάζοντας την πάγια αρχή ότι "ένοχος ένοχον ου ποιεί"). Ομως αυτή η πρακτική των εισαγγελέων και των μελών του δικαστηρίου είναι ακόμα μια ένδειξη της αμηχανίας μπροστά στο αστήριχτο κατηγορητήριο. 

Το τελικό συμπέρασμα αυτών των δύο μηνών είναι ότι ακόμα κι αν άρχιζε σήμερα η ακροαματική διαδικασία, η κατηγορούσα αρχή δεν θα είχε στερηθεί ούτε ένα ουσιώδες στοιχείο υπέρ της. Η μοναδική, ίσως, χρησιμότητα αυτών των δύο μηνών για τις αρχές ήταν ότι εξάντλησαν το ενδιαφέρον της κοινής γνώμης, έτσι ώστε να διεξαχθεί με μεγαλύτερη άνεση και χωρίς την πίεση του δημόσιου ελέγχου το δεύτερο στάδιο της διαδικασίας, τότε που θα κριθούν τα σημαντικά στοιχεία αυτής της υπόθεσης. 

**Στην κάλυψη της δίκης συνεργάζεται η Αντα Ψαρρά.

 


 

(Ελευθεροτυπία, 10/5/2003)

 

www.iospress.gr