Η απομόνωση σε ειδικά κελιά δεν προβλέπεται από κανένα νόμο και δεν επιτρέπεται από τον Σωφρονιστικό Κώδικα


Φυλακές ειδικής νομιμότητας

 

"Μετακομίζουν στη Λάρισα τη φυλακή της φυλακής"
   
("Ε", 28/1/04)

Συνεχίζεται η εφαρμογή συνθηκών «ειδικής κράτησης» των καταδικασμένων της 17 Νοέμβρη και των υποδίκων του ΕΛΑ. Ετοιμάζεται, μάλιστα, κάτω από αυστηρή μυστικότητα η ειδική πτέρυγα απομόνωσης στη Λάρισα. Επιβεβαιώνει λοιπόν και η χώρα μας τις διαπιστώσεις της Διεθνούς Αμνηστίας ότι η διεθνής τάση είναι να δημιουργούνται όλο και περισσότερες φυλακές απομόνωσης ή «λευκά κελιά». Μια πρόσφατη μελέτη δυο φοιτητών της αρχιτεκτονικής του ΕΜΠ συνοψίζει και αναλύει αυτή την παγκόσμια τάση:

«Φυλακές απομόνωσης υπήρχαν πάντα. Παρόλα αυτά μπορούμε να αναγνωρίσουμε δύο περιόδους έντονης έξαρσης του φαινoμένου. Η πρώτη ξεκινάει το τέλος του 18ου αιώνα και διαρκεί μέχρι τα μέσα του 19ου. Η δεύτερη ξεκινάει τη δεκαετία του 1970 και συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Την ιδεολογική θεμελίωση του απομονωτικού εγκλεισμού ανέλαβαν κατά τη διάρκεια της πρώτης περιόδου οι θεολόγοι, ενώ τον ίδιο ρόλο έπαιξε κατά τη διάρκεια της δεύτερης περιόδου η επιστήμη της ψυχολογίας» (Κώστα Βουρεκά, Χρήστου Ελευθεριάδη «Η εξέλιξη της αρχιτεκτονικής των φυλακών απομόνωσης», Δεκέμβριος 2003).

Η αντιμετώπιση ριζοσπαστικών μορφών δράσης έγινε η αφορμή για την επαναφορά του απομονωτικού εγκλεισμού στην Ευρώπη. Η φυλακή απομόνωσης είναι μια φυλακή μέσα στη φυλακή. Tο 1974 στη Γερμανία κατασκευάζονται στις φυλακές Σταμχάιμ τα ειδικά κελιά απομόνωσης (λευκά κελιά) όπου κρατούνται τα μέλη της RAF και πλήθος άλλα σε άλλες φυλακές. Στις ΗΠΑ το 1996 υπήρχαν πάνω από 40 φυλακές απομόνωσης με 15000 κρατούμενους. Σήμερα υπάρχουν τουλάχιστον 57, 16 από τις οποίες βρίσκονται στην πολιτεία του Τέξας. Στην Τουρκία το 1991 θεσμοθετήθηκε η στήριξη του απομονωτικού εγκλεισμού για την 'αποτελεσματικότερη' κράτηση των πολιτικών κρατουμένων. Μέχρι σήμερα έχουν κατασκευαστεί ήδη 6 τέτοιες φυλακές χωρητικότητας 2000 ατόμων ενώ κατασκευάζονται κι άλλες με υπόγεια κελιά που θα μπορούν να «στεγάσουν» πάνω από 8000. Ηδη οι νεκροί από απεργία πείνας με αίτημα την άρση του απομονωτισμού έχουν ξεπεράσει τους 100. Στην Ελλάδα οι φυλακές απομόνωσης, τα ειδικά κελιά, κατασκευάστηκαν για τους κρατούμενους της 17Ν και του ΕΛΑ το καλοκαίρι του 2002 στον Κορυδαλλό. Τώρα ετοιμάζεται και η Λάρισα να ενταχθεί στη μαύρη λίστα των πόλεων που διαθέτουν ειδικές φυλακές απομόνωσης.

Η κατασκευή των ειδικών κελιών είναι πανομοιότυπη. Υπόγεια και ημιυπόγεια ατομικά κελιά διαστάσεων 2,5 επί 3μ κατά μέσο όρο (στην Ελλάδα είναι τα μικρότερα), τεχνητός φωτισμός 24 ώρες το 24ωρο, απουσία παράθυρου ή ύπαρξη μικρών παράθυρων σε τυφλά σημεία, ώστε οι κρατούμενοι να μην έχουν καμία εικόνα, προαύλιο πλήρως χτισμένο με σχεδόν ανύπαρκτη πρόσβαση σε γη, ουρανό και ήλιο, σιδερένιες πόρτες σε κάθε άνοιγμα των εσωτερικών διαδρόμων με στόχο τον πλήρη αποκλεισμό, ακόμα και από μια εσωτερική εικόνα της φυλακής, επισκεπτήρια σε μικρούς χώρους με τζάμι ή ατσάλινο πλέγμα, μικρή διάρκεια επισκεπτηρίων, κάμερες παρακολούθησης σε όλα τα σημεία διαβίωσης των κρατουμένων με στόχο τη διαρκή αίσθηση της έκθεσής τους στις αρχές και πλήθος άλλες «τεχνικές» με τις οποίες η εφευρετική εξουσία κάθε χώρας εμπλουτίζει το οπλοστάσιο του απομονωτισμού τελειοποιώντας τις μεθόδους του.

Λευκά κελιά

Οι φυλακές απομόνωσης έχουν χαρακτηριστεί «βασανιστήριο» από τις διεθνείς οργανώσεις υπεράσπισης των ανθρώπινων δικαιωμάτων αλλά η εφαρμογή τους έχει μια διπλή χρησιμότητα για το σύγχρονο αυταρχικό κράτος. Αφενός μεν να σπάσει τους «σκληρούς» αντιπάλους της κρατικής νομιμότητας και αφετέρου να εμφανίσει κάποιες κατηγορίες υποδίκων ή καταδίκων σαν πραγματικά θηρία, για τα οποία απαιτούνται αληθινά κλουβιά. Αυτή η προπαγανδιστική χρήση των ειδικών κελιών έγινε κατά κόρον το καλοκαίρι του 2002 από τα μέσα ενημέρωσης. Τα ίδια μέσα ενημέρωσης που έχουν λησμονήσει σήμερα τους «γκρίζους τάφους του Κορυδαλλού» (η έκφραση είναι του Γιάννη Σερίφη), την εποχή των συλλήψεων έλεγαν τα πράγματα με το όνομά τους: «Κελιά κόλαση περιμένουν τους τρομοκράτες με κάμερες, ηχομόνωση, αλεξίσφαιρο τζάμι, χτιστό τραπέζι και τούρκικη τουαλέτα» γράφει ο Κ. Παπαθανασίου στην "Espresso" (27/7/02). Στο άρθρο περιγράφονται τα χαρακτηριστικά της κράτησης, η απόλυτη ηχομόνωση μέχρι και του προαυλίου, όσο και η διαρκής παρακολούθηση. «Σε 'λευκά κελιά' οι τρομοκράτες της 17Ν» τιτλοφορείται το άρθρο του Σπ. Χαλικιά στην "Απογευματινή" (22/7/02) που περιγράφει κι αυτός τα κελιά, με αναφορές στο Σταμχάιμ. «Ο χώρος που θα προαυλίζονται οι κρατούμενοι δεν θα έχει καμιά επικοινωνία με τους άλλους χώρους, θα είναι ασφαλείας και θα παρατηρείται από κάμερες», γράφει ο Ν. Μπαρδούνιας στην "Καθημερινή" (30/7/02). «Σε απομόνωση τα 14 μέλη της 17Ν» είναι το πρωτοσέλιδο των "Νέων" την ίδια μέρα. «Λευκά Κελιά ετοιμάζουν στον Κορυδαλλό», γράφει ο Κ. Πρίφτης στον "Αδέσμευτο Τύπο" του Ρίζου (16/7/02).

Ούτε λέξη βέβαια για «λευκά κελιά» από τη στιγμή που άρχισε η δίκη. Οπως εύστοχα παρατηρούν οι δύο μελετητές του φαινομένου αυτών των φυλακών, «κατά τη διάρκεια της πρώτης περιόδου(18ος-19ος) ο απομονωτικός εγκλεισμός φαινόταν να δικαιώνεται ηθικά από τη φρικτή κατάσταση που επικρατούσε στις κοινοβιακές φυλακές και θεμελιώθηκε ιδεολογικά με θεολογικά επιχειρήματα. Οι φυλακές απομόνωσης επιδεικνύονταν από τους κατασκευαστές ως πρόοδος… Οι σύγχρονες φυλακές απομόνωσης δεν επιδεικνύονται. Αντίθετα συνήθως καταβάλλεται προσπάθεια να μη γίνεται ευρύτερα γνωστό το καθεστώς κράτησης που επικρατεί σε αυτές».

Η ελληνική παραλλαγή λόγω έλλειψης χώρου διαθέτει τις μικρότερες διαστάσεις από όλες τις αντίστοιχες φυλακές του εξωτερικού. Θυμίζουμε εδώ ότι ο χώρος προαυλισμού έχει εμβαδόν 6 επί 12 μέτρων, με τοίχο ύψους 9 μέτρων, κλειστό με ατσάλινο πλέγμα στην κορυφή. Ηδη όλοι οι κρατούμενοι εμφανίζουν σοβαρές διαταραχές στην όραση και προβλήματα στις αρθρώσεις από την υποχρεωτική ακινησία και την αδυναμία άσκησης.

Κράτηση εκτός νόμου

Ο δικηγόρος Σπύρος Φυτράκης θεωρεί κατηγορηματικά «εκτός νόμου» τις ειδικές συνθήκες κράτησης:

«Το νέο σύστημα κράτησης που εφαρμόζεται στους πολιτικούς αδικηματίες παραβιάζει τον βασικό κανόνα του σωφρονιστικού συστήματος όπως είναι διατυπωμένο στο αρ. 3 του Σωφρονιστικού Κώδικα που απαγορεύει κάθε δυσμενή διακριτική μεταχείριση των κρατουμένου, ιδίως εκείνη που βασίζεται στη φυλή, το χρώμα, την εθνική καταγωγή, το θρήσκευμα και κυρίως τις ιδεολογικές πεποιθήσεις. Ειδική μεταχείριση επιφυλάσσεται όταν δικαιολογείται στην προανάκριση. Αυτοί που εκτίουν ποινή κάθειρξης διαμένουν στα καταστήματα τύπου Β χωρίς περιορισμό στην επικοινωνία τους με άλλους κρατουμένους με ποινές κάθειρξης. Διαπιστώνουμε σήμερα την παράβαση αυτών των κανόνων ίσης μεταχείρισης. Για λόγους ασφαλείας μπορείς να πάρεις κάποια μέτρα που όμως δεν μπορούν να αλλάξουν το σύστημα διαβίωσης και επικοινωνίας των κρατουμένων. Δεν προβλέπεται πουθενά ειδικό καθεστώς».

Ο κ. Φυτράκης θυμάται την προσπάθεια να θεσπιστεί πριν από δέκα χρόνια κάτι παρόμοιο: «Ο νόμος που είχε ψηφιστεί από την κυβέρνηση Μητσοτάκη περί προστασίας από το οργανωμένο έγκλημα είχε μια διάταξη που αφορούσε μόνο την προσωρινή κράτηση ως τη δίκη. Τότε έγινε μια προσπάθεια εφαρμογής της διάταξης αυτής με την περίπτωση Μαζοκόπου και των άλλων τριών κρατουμένων και κατασκευάστηκε μια ειδική πτέρυγα στις γυναικείες φυλακές Κορυδαλλού παρά τη διαφωνία του πολιτικού και του νομικού κόσμου. Θυμάμαι ότι με πρωτοβουλία της Μελίνας Μερκούρη ζητήσαμε να δούμε τους κρατουμένους. Το Υπουργείο Δικαιοσύνης μάς το επέτρεψε και πράγματι πήγαμε -μαζί με δημοσιογράφους- στα κελιά που ήταν απομονωμένοι οι 4 κρατούμενοι, χωρίς να έχουν επικοινωνία με τους υπόλοιπους. Περιγράφηκαν οι συνθήκες και μετά τις δηλώσεις των βουλευτών σε σύντομο διάστημα άλλαξε ο τρόπος κράτησης. Για τον Μαζοκόπο, ο οποίος ήταν ο μόνος από τους 4 που κρίθηκε ένοχος, ίσχυσε ο σωφρονιστικός κώδικας και κρατήθηκε με τους άλλους κρατούμενους. Η διάταξη αυτή δεν εφαρμόστηκε ποτέ ξανά. Σιωπηρώς καταργήθηκε. Το τωρινό καθεστώς, λοιπόν, δεν έχει κανένα έρεισμα στο νομικό και συνταγματικό καθεστώς που ισχύει στη χώρα μας».

Υπάρχουν όμως και μακροπρόθεσμες συνέπειες της ειδικής κράτησης: «Η κατεύθυνση είναι να μπαίνουν οι κρατούμενοι σε εργασία μετά από κάποια χρόνια. Κάτω από τις ειδικές συνθήκες αυτό βέβαια αποκλείεται και η κατασκευή ειδικών χώρων κράτησης σε καθεστώς απομόνωσης όπως ακούγεται και για τη Λάρισα δεν προβλέπεται από κανένα νόμο. Από το ισχύον δίκαιο προβλέπεται ακόμα ο κρατούμενος να έχει χώρο που θα προαυλίζεται, θα αθλείται και θα υπάρχει ελευθερία πρόσβασης στη φύση. Εάν λοιπόν δεν του παρέχονται αυτά, τότε είμαστε εκτός νόμου. Με την προσπάθεια ελέγχου κατά βάση της πολιτικής βίας βρισκόμαστε μπροστά σε μια τάση καταστολής ευρύτερης. Είναι κι αυτό ένα από τα ζητήματα που πρέπει να συζητηθούν άμεσα και σε βάθος».

 

(Ελευθεροτυπία, 21/2/2004)

 

www.iospress.gr