Τριάντα χρόνια από τη μεταπολίτευση η ιστορία της αντίστασης ξαναγράφεται στο δικαστήριο του Κορυδαλλού


Μαθήματα ελληνικής ιστορίας

 


Με την ολοκλήρωση των απολογιών των κατηγορουμένων φτάνει στην τελική της φάση η πολύμηνη δίκη που διαφημίστηκε πριν αρχίσει ως δικαστική «εξάρθρωση του ΕΛΑ». Η «Ελευθεροτυπία» έχει παρακολουθήσει από κοντά τη διαδικασία στο ακροατήριο και έχει αναλυτικά καταγράψει την αδυναμία του κατηγορητήριου που εμποδίζει τους δικαστές να διεξάγουν μια δίκη «κανονική», χωρίς εφευρήματα, διαδικαστικές εμπνεύσεις και δικονομικές πρωτοτυπίες.

Για μια ακόμα φορά το δικαστήριο δεν μας άφησε να πλήξουμε. Οι απολογίες συνοδεύτηκαν από καταιγιστικά ερωτήματα της έδρας προς τους κατηγορούμενους με περιεχόμενο που αφορά τις πολιτικές και ιδεολογικές τους τοποθετήσεις. Οι θεωρίες περί «μη πολιτικής» δίκης πήγαν φυσικά περίπατο, αλλά το ενδιαφέρον είναι ότι οι δικαστές και οι εισαγγελείς επέδειξαν πραγματική αγωνία να «αποκαλύψουν» τα πολιτικά φρονήματα των κατηγορουμένων, ενώ ταυτόχρονα επιδείκνυαν τα δικά τους πολιτικά φρονήματα. Το συμπέρασμα που βγάζουμε εμείς από αυτές τις ερωτήσεις είναι ότι η ιδεολογική και πολιτική τοποθέτηση καθενός είναι αντικείμενο ποινικής αξιολόγησης.

«Δεν με ικανοποιήσατε»

Ο κ. Κανάς, για παράδειγμα, δέχτηκε αλλεπάλληλες ερωτήσεις της προέδρου για να αποκαλύψει το κόμμα που ανήκει:

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Σε ποιο πολιτικό χώρο ανήκατε τότε; Πριν το γάμο σας και μετά το γάμο σας.

ΚΑΝΑΣ: Από τις 17 Νοεμβρίου 1974 που γίνανε οι πρώτες εκλογές μέχρι τις Ευρωεκλογές σε όλες τις εκλογές ψηφίζω. Η ψηφοφορία είναι μυστική. Ψηφίζω κόμμα του ελληνικού κοινοβουλίου.

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Η τέως σύζυγός σας λέει ότι της επιβάλατε να ψηφίζει άκυρο. Αληθεύει αυτό;

ΚΑΝΑΣ: Κυρία πρόεδρε σε κανένα άνθρωπο εγώ προσωπικά δεν έχω επιβάλει τι να ψηφίσει. Στο μόνο άνθρωπο που έχω δώσει ψηφοδέλτια -διότι μου το ζητούσε ο ίδιος- είναι ο πατέρας μου.

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Δηλαδή δεν ανήκατε σε χώρο της Αριστεράς ή της εξωκοινοβουλευτικής Αριστεράς;

ΚΑΝΑΣ: Ανήκω ιδεολογικοπολιτικά σε χώρο κόμματος του ελληνικού κοινοβούλιου.

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Αυτό σας ικανοποιεί εσάς, εμένα δεν με ικανοποιεί.

Σε άλλο σημείο, η Πρόεδρος ζητά από τον κ. Κανά να τοποθετηθεί έναντι των «αναρχικών των Εξαρχείων»:

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Επιδοκιμάζετε κύριε ή αποδοκιμάζετε τη δράση των αναρχικών των Εξαρχείων;

Απορημένος ο κατηγορούμενος ψελλίζει: «Εγώ δεν έχω κάνει αναρχικός, ούτε στα Εξάρχεια». Και σε άλλο σημείο προσθέτει: «Εγώ έχω την ιδεολογία του κοινοβουλευτικού πολιτεύματος».

Ολα αυτά δεν «ικανοποιούν» το δικαστήριο. Για να γλιτώσει ή να ελαφρύνει τη θέση του ο κατηγορούμενος οφείλει να φέρει αποδείξεις ένταξης σε κάποιο κόμμα. Τι κι αν ο ίδιος έχει δημόσια θέση ως κοινοτάρχης και ανοιχτή πολιτική δράση; Το δικαστήριο δεν μπορεί να καταλάβει ότι για να εκλεγεί στηρίχτηκε το 2002 σε όλες τις πολιτικές δυνάμεις της τότε αντιπολίτευσης, αλλά και σε μερίδα του ΠΑΣΟΚ, όπως εκατοντάδες άλλοι υποψήφιοι δημοτικοί άρχοντες. Πρέπει να ταυτιστεί με συγκεκριμένο κομματικό χώρο για να «ικανοποιήσει» την έδρα.

Παρόμοιες ερωτήσεις υποβλήθηκαν και στους κατηγορούμενους Αθανασάκη και Κασίμη, οι οποίοι απάντησαν με την ήρεμη αξιοπρέπεια που τους διακρίνει από την αρχή της πολύμηνης δίκης.

Ο «πράκτορας» Λένιν

Με τον κατηγορούμενο Τσιγαρίδα δεν υπήρχε το ίδιο πρόβλημα. Ο ίδιος εξέθεσε εκτενώς τις πολιτικές του θέσεις που τον έφεραν στον ΕΛΑ μέχρι το 1990. Ομως φρόντισε ο τακτικός εισαγγελέας της έδρας να τον βάλει κι αυτόν στη θέση του. Οχι, δηλαδή, τον κατηγορούμενο, αλλά τον…Λένιν. Με αφορμή την αναφορά του ονόματος του ηγέτη της ρωσικής επανάστασης, ο κ. Πατσής θέλησε εκτός από τον ΕΛΑ να εξαρθρώσει και τους μπολσεβίκους.

ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑΣ: Εστειλε το 1905 ο Λένιν μίαν επιστολήν. Από πού την έστειλε; Από πού χρηματοδοτείτο και ποίους σκοπούς επεδίωκεν με την ανατροπήν και την καταστροφήν του ρωσικού κράτους;

Λίγο αργότερα ο εισαγγελέας επιμένει:

ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑΣ: Από πού χρηματοδοτείτο ο Λένιν και τι σκοπούς εξυπηρετούσε;

ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ; Γνωστή η ιστορία. Εσείς τα ξέρετε καλύτερα.

ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑΣ: Εγώ σας αναφέρω την πηγή μου. Τον πρωθυπουργός Κερένσκι, που έχει γράψει βιβλίο «Πώς έζησα την ρωσικήν επανάστασιν», έκδοση Παπύρου, 1970.

Ο κατηγορούμενος, εμβρόντητος, προσπαθεί να περιγράψει το καθεστώς των Ρώσων εξορίστων…

ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑΣ: Στην Ελβετία ήτανε…

ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ: Τώρα από ποιον χρηματοδοτείτο…

ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑΣ: Από ένα κράτος μεγάλο…

Ο εισαγγελέας έχει βεβαίως το απόλυτο δικαίωμα να εμπιστεύεται την κρίση του Κερένσκι και να έχει όποιες ιδεολογικοπολιτικές απόψεις θέλει. Αλλά αυτές τις απόψεις οφείλει να τις αφήνει στο σπίτι ή στο καφενείο του. Η έκφραση από έδρας παρόμοιων τοποθετήσεων ξαναβγάζουν «εκτός νόμου» το «λενινιστικό» ΚΚΕ και επιβεβαιώνουν όσους πιστεύουν ότι το πλέγμα των νέων τρομονόμων διαθέτει πολλά κοινά με τον περιβόητο νόμο 509, ο οποίος δίωκε το φρόνημα και όχι τις πράξεις των επαναστατών της μετεμφυλιακής περιόδου.

Οι «Φεραίηδες»

Εκεί που η απαίτηση δηλώσεων κομματικής ένταξης έφτασε σε ακραίο σημείο ήταν η εξέταση του Κώστα Αγαπίου. Ο ίδιος εξήγησε με απλά λόγια το αυτονόητο: ότι δηλαδή η σχέση δικαστή-κατηγορούμενου δεν επιτρέπει την ανταλλαγή πολιτικών απόψεων:

ΑΓΑΠΙΟΥ: Είναι μια ερώτηση στην οποία δεν θέλω να απαντήσω και σας εξηγώ και το λόγο. Θεωρώ τη γνώμη αυτή αντικείμενο συζήτησης οπουδήποτε αλλού και με οποιαδήποτε ιδιότητα μπορεί να έχει ο καθένας πλην της ιδιότητας που έχω εγώ τώρα.

Η ευθεία αυτή τοποθέτηση του κατηγορούμενου δεν εμποδίζει την πρόεδρο να επανέρθει φορτικά. Ο κατηγορούμενος υποχωρεί και απαντά, αλλά και πάλι αφήνει την πρόεδρο «ανικανοποίητη»:

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Μια τελευταία ερώτηση. Εσείς αυτή τη στιγμή, ή μάλλον με την πρόοδο της ζωής σας, το μεγάλωμά σας, γενικότερα το πέρασμα αυτών των ετών, με τη δημιουργία κομμάτων, την αναγνώριση του ΚΚΕ, του Συνασπισμού (sic) κλπ., εσείς μπορείτε να μου απαντήσετε σε ποιο κόμμα ανήκετε;

ΑΓΑΠΙΟΥ: Εγώ ανήκω -όχι ανήκω, πιστεύω- σ' αυτό που λέω Αριστερά. Αλλά εδώ θα κάνω διευκρίνιση. Τι είναι Αριστερός και Αριστερά. Είναι εκείνοι οι οποίοι δεν δέχονται την εξουσία, την αντιμάχονται, την αντιπαλεύουν, δεν προσδοκούν ωφελήματα απ' αυτήν, και ούτε έχουν τέτοια. Ο ορισμός αυτός της Αριστεράς που με αντιπροσωπεύει δεν είναι δικός μου, είναι άλλων, και μπορώ να πω έναν εξ αυτών, τον Μάνο τον Χατζιδάκι, ο οποίος δεν ήταν Αριστερός.

ΠΡΟΕΔΟΣ: Δεν μου απαντήσατε ευθέως...

Τη σκυτάλη παίρνει μετά από δύο μέρες ο δικαστής κ. Φράγκος:

ΔΙΚΑΣΤΗΣ: Ιδεολογικά και πολιτικά είστε αντίθετος στο πολίτευμα της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας;

ΑΓΑΠΙΟΥ: Αν και είναι φρονηματικού τύπου ερώτηση, σας απαντώ, όχι, δεν είμαι εναντίον. Θα έλεγα ότι είμαι πολύ περισσότερο υπέρμαχος από πολλούς που τάσσονται υπέρ.

ΔΙΚΑΣΤΗΣ: Ψηφίζατε στις εκλογές;

ΑΓΑΠΙΟΥ: Φυσικά.

ΔΙΚΑΣΤΗΣ: Εκλογικό βιβλιάριο έχετε, μπορείτε να μας το προσκομίσετε;

ΑΓΑΠΙΟΥ: Φυσικά και έχω, αλλά πώς να σας το προσκομίσω από τη φυλακή; Το σπίτι μου είναι ρημαγμένο. Εδώ και ενάμιση χρόνο δεν έχει μπει κανένας μέσα.

Χωρίς να το θέλουν, με αυτές τις αλλεπάλληλες ερωτήσεις οι δικαστές δικαιώνουν πλήρως τον ισχυρισμό του κ. Αγαπίου, ότι βρίσκεται σ' αυτή τη θέση του κατηγορούμενου, μόνο και μόνο επειδή θεωρείται «επικίνδυνος κομμουνιστής» από την περίοδο της χούντας. Εμμέσως πλην σαφώς οι δικαστές παραδέχονται ότι θεωρούν ύποπτους ως τρομοκράτες όσους δεν πολυψηφίζουν ή όσους ψηφίζουν άκυρο ή όσους δεν ταυτίζονται με κάποιο μεγάλο κόμμα.

Ομως όλες αυτές οι ερωτήσεις και άλλες παρόμοιες που είχαν προηγηθεί σε μάρτυρες υπεράσπισης πηγάζουν και από μια συγκεκριμένη άποψη για τη σύγχρονη πολιτική ιστορία. Τριάντα χρόνια από τη μεταπολίτευση, το δικαστήριο του Κορυδαλλού φαίνεται να γνωρίζει για τη δικτατορία και την αντίσταση όσα και ένα παιδί που γεννήθηκε το 1990. Για τις ιδέες και τα πιστεύω του Κώστα Αγαπίου, για παράδειγμα, αρκούσε να θυμηθεί κανείς ότι ήταν ένας από τους δέκα-είκοσι νέους που πραγματοποίησαν την πρώτη διαδήλωση κατά της χούντας τον Αύγουστο του 1967. Μια ηρωική πράξη, που τα λέει όλα: πίστη στη δημοκρατία, αντίσταση κατά του δικτατορικού καθεστώτος, και βέβαια απάντηση στην απόλυτη βία με την προσωπική αυτοθυσία. Σε έναν από τους δέκα νέους που τόλμησαν να υπερασπιστούν το Σύνταγμα με κίνδυνο της ζωής τους τον Αύγουστο του 1967, δεν είναι δυνατόν να απευθύνεται ερώτημα περί «κοινοβουλευτικής δημοκρατίας».

Οσοι δεν έζησαν τη δικτατορία και δεν μετείχαν στην αντίσταση ίσως δεν μπορούν να νιώσουν τι σήμαινε αυτή η «διαδήλωση». Ακούσαμε για παράδειγμα πέρυσι τον Νίκο Χατζηνικολάου να την ειρωνεύεται: «χέστηκε η φοράδα στ' αλώνι» (MEGA, 10/2/03). Είναι ενδεικτικό άλλων εποχών κι άλλων αξιών. Ποιος μαλάκας θα κινδύνευε σήμερα το τομάρι του για τη δημοκρατία; Δυστυχώς η δίκη απλώς επιβεβαιώνει την επικράτηση αυτών των νέων αξιών.

Υπάρχει όμως μια ελπίδα ότι μερίδα της κοινωνίας αντιλαμβάνεται -έστω και με καθυστέρηση- τη σημασία των αλλαγών που δρομολογούνται με δίκες όπως αυτή που κοντεύει να τελειώσει στον Κορυδαλλό. Οταν ο εισαγγελέας Πατσής ειρωνεύτηκε τη σημαντικότερη αντιστασιακή οργάνωση επί δικτατορίας, τον Ρήγα Φεραίο, μερικές δεκάδες Ρηγάδες όλων των γενιών διαμαρτυρήθηκαν έμπρακτα μέσα στην αίθουσα του Κορυδαλλού, ανοίγοντας πανό που θύμιζε ότι τα μέλη της οργάνωσης έφαγαν πάνω από 1000 χρόνια φυλακή από τα δικαστήριο της χούντας. Το δικαστήριο του Κορυδαλλού δεν είχε τίποτα να αντιτάξει. Προτίμησε να αποχωρήσει το ίδιο για να μη βλέπει το ενοχλητικό αυτό μάθημα ιστορίας.
 

(Ελευθεροτυπία, 24/7/2004)

 

www.iospress.gr