Οι Ελληνες «Γιατροί Χωρίς Σύνορα» επανεντάσσονται στο διεθνές κίνημα
 

Εθελοντισμός και επιχειρηματικότητα

«Τα μεγάλα NGO's βρίσκονται σήμερα στο κρίσιμο σταυροδρόμι»
       
(«ΤΑ ΝΕΑ», 18/12/2004)

Στο δημόσιο διάλογο για τη συγκέντρωση και τη διάθεση της ανθρωπιστικής βοήθειας προς τις περιοχές που έπληξε το φονικό τσουνάμι της 26ης Δεκεμβρίου, εγέρθηκαν και ορισμένα θέματα σχετικά με τις Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις (ΜΚΟ ή NGO) στη χώρα μας. Ασφαλώς, το μεγάλο ζήτημα το έθεσε η κυβέρνηση, η οποία δίνοντας το προβάδισμα στην Εκκλησία της Ελλάδος και συγχέοντας το τοπίο της «εθνικής συμμετοχής» (ποια χρήματα πάνε πού και ποιος τα διαχειρίζεται), φαίνεται να επιδιώκει την περιθωριοποίηση των γνωστών και καταξιωμένων την τελευταία 15ετία ΜΚΟ. Το δεύτερο θέμα που ήρθε στην επιφάνεια -και πρέπει να μας απασχολήσει- είναι τα οδυνηρά προβλήματα «ενηλικίωσης» των ίδιων των ΜΚΟ.

Χθες, κρίσεις αντιμετώπισαν οι «Γιατροί του Κόσμου», σήμερα οι «Γιατροί Χωρίς Σύνορα». Προβλήματα που αν δεν ξεπεραστούν εγκαίρως θα ενισχύσουν περαιτέρω το (ήδη διαδεδομένο στη χώρα μας) ρεύμα απαξίωσης των ιδεών του εθελοντισμού και της αλληλεγγύης, σε μια όλο και πιο κυνική εποχή που πυκνώνουν οι «ανθρωπιστικές καταστροφές» και διευρύνονται οι οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες.

Η επανένταξη και τα προβλήματα

Ομως, είναι λογικό, όταν απλώνονται οι ΜΚΟ -με τους πολλές χιλιάδες υποστηρικτές, τη μεγέθυνση των χρηματοδοτήσεών τους και το ευρύ μέτωπο των παρεμβάσεών τους να εμφανίζονται ηγεμονισμοί, παρεϊσμοί, διαφορετικές πολιτικές προσεγγίσεις και γραφειοκρατικά φαινόμενα τα οποία προφανώς ενισχύονται από τη συγκρότηση όλο και μεγαλύτερων επαγγελματικών μηχανισμών, που από τη φύση τους θέτουν σε κρίση τους ιδρυτικούς εθελοντικούς προσανατολισμούς των οργανώσεων.

Πριν από λίγες μέρες, στις 15/1, το Διεθνές Συμβούλιο των «Γιατρών Χωρίς Σύνορα» (MSF) αποφάσισε να επανεντάξει το ελληνικό τμήμα της οργάνωσης, κλείνοντας μια δυσάρεστη περίοδο που είχε ως αφετηρία τη γνωστή πολιτική διένεξη στους κόλπους του κινήματος των MSF για την αποστολή των Ελλήνων «Γιατρών Χωρίς Σύνορα» στο Κόσοβο. Η θετική αυτή εξέλιξη εν τούτοις αποκάλυψε πολλά παρατράγουδα που σωρεύτηκαν κατά τη φάση της «εθνικής μοναξιάς» και τα οποία τίθενται και υπό τον έλεγχο του Διεθνούς Συμβουλίου. Η συρρίκνωση του έργου των Ελλήνων «Γιατρών Χωρίς Σύνορα», τα κρίσιμα διαχειριστικά και τα λειτουργικά θέματα και οι προμήθειες απασχόλησαν την έκτακτη Γενική Συνέλευση των Ελλήνων MSF στις 18/12/04, που για πρώτη φορά διεξήχθη, με πρωτοβουλία του Δ.Σ., κεκλεισμένων των θυρών. Το Δ.Σ. εξασφάλισε την «ψήφο εμπιστοσύνης» της πλειοψηφίας των παρόντων, ή με εξουσιοδότηση συμμετεχόντων, 128 μελών της οργάνωσης- αξιοποιώντας όμως (όπως το κατηγορούν οι της μειοψηφίας) την παλιά συνταγή του «αλάθητου της ηγεσίας» με ολίγη αυτοκριτική...

Διατρέχοντας τις ιστοσελίδες διαλόγου των Ελλήνων MSF, διαπιστώσαμε ότι εδώ και μερικούς μήνες και στο πλαίσιο των διαδικασιών της επανένταξης στο διεθνές κίνημα ασκείται σκληρή κριτική στα πεπραγμένα της «ηγετικής ομάδας». Οπως σημειώνει ένα απογοητευμένο στέλεχος της οργάνωσης, «αποκαλύψεις, απολύσεις και αναστάτωση είναι τα κύρια σημεία της κρίσης». «Η πορεία της επανένταξης στο διεθνές κίνημα πρέπει να προστατευθεί και στοιχεία και συμπεριφορές που είχαν γεννηθεί κατά τη διάρκεια της απομόνωσης να αναμορφωθούν έτσι ώστε να αποκατασταθούν η εμπιστοσύνη και η συνέπεια του ελληνικού τμήματος...».

Από το πεδίο της εθελοντικής προσφοράς κάπου στο εξωτερικό, άλλο μέλος ζητεί διαφάνεια και άμεση επιστροφή στις αρχές του διεθνούς κινήματος: «Δεν επιθυμώ να είμαι μέλος ενός εθνικά απομονωμένου, μοιρολατρικού, αξιολύπητου οργανισμού, που δεν μπορεί να εγγυηθεί την ποιότητα των υπηρεσιών για τους πιο ευάλωτους πληθυσμούς, εξαιτίας της αντίστασης κάποιων ανθρώπων να δεχτούν και να αναλάβουν την ευθύνη των αποφάσεων και των ενεργειών τους. Είναι ενάντιο όχι μόνο στα πρότυπα, το κατασταστικό και τις αξίες του κινήματος των ΓΧΣ διεθνώς, αλλά και στη δική μου προσωπική δεοντολογία και ηθική. Νιώθω επίσης την ανάγκη να δηλώσω ότι μέλη του Δ.Σ. ξεκίνησαν μια εκστρατεία ζητώντας από τα μέλη της Γ.Σ. να σωπάσουν και να μη μιλήσουν για την προστασία δεδομένων και προσωπικών στοιχείων, σε περίπτωση που πραγματοποιηθεί μια έκτακτη συνέλευση, για το καλό της ενότητας των ΓΧΣ-Ελλάδας...».

Διαμαρτυρίες μελών

Σε κείμενό τους 24 μέλη της Οργάνωσης, ζητώντας τη σύγκληση της έκτακτης Γενικής Συνέλευσης, εξηγούν: «Στους τελευταίους 14 μήνες έχουν απολυθεί 3 γενικοί διευθυντές και 2 διευθυντές Επικοινωνίας. Οι επαναλαμβανόμενες απολύσεις και απομακρύνσεις στελεχών μέσα σε κλίμα οξείας αντιπαράθεσης και αμφισβητούμενης διαφάνειας είναι στοιχείο ενδεικτικό του γεγονότος ότι οι ΓΧΣ-Ελλάδας διανύουν μια βαθύτατη κρίση. Ανθρωποι με μακρόχρονη προσφορά στο ανθρωπιστικό κίνημα κατηγορήθηκαν από την πλειονότητα του Δ.Σ. για χειρισμούς κατά της οργάνωσης. Από την άλλη πλευρά, έχουν διατυπωθεί σοβαρές κατηγορίες εναντίον ορισμένων μελών ή πρώην μελών του Δ.Σ., μεταξύ των οποίων συμπεριλαμβάνεται και ο ίδιος ο πρόεδρος. Οι κατηγορίες αυτές αφορούν παραβίαση των αρχών για την προστασία των προσωπικών δεδομένων -παράνομη αγορά προσωπικών δεδομένων από άγνωστη, σε μας, πηγή- και διακίνηση χρηματικών ποσών χωρίς νόμιμα αποδεικτικά στοιχεία...».

Πιο οξύς άλλος γιατρός μιλά για «μικρή ομάδα που διαχειρίζεται χρόνια τώρα το ελληνικό τμήμα που εκτός από υπεροπτική, ανεπαρκής και άκαπνη, τώρα ομολογεί και το παρασκήνιό της». Και πιο κάτω μάς διαφωτίζει για την προμήθεια της περίφημης ψηφιακής λίστας με τα προσωπικά δεδομένα, για τη διαμόρφωση «πελατολογίου-target group»: «Διαβάζω στην επιστολή του προέδρου για την "αγορά μιας λίστας, περίπου πέντε εκατομμυρίων διευθύνσεων". Ακούω πως παραδέχτηκε στη συνάντηση του προσωπικού των γραφείων ότι γι' αυτά πληρώθηκαν 27.000 ευρώ! Και θα πιστέψω ότι "δεν υπάρχει διαχείριση μαύρου χρήματος, ούτε κρυφές συναλλaγές"; Λοιπόν από ευθιξία και μόνο πρέπει να ενημερώσουμε τους συνδρομητές μας τουλάχιστον, αλλά και την κοινή γνώμη μετά τη διαγραφή όσων συμμετείχαν στη διαπλοκή, πριν γίνουμε ρεντίκολο στα κανάλια...».


Ενα από τα επαγγελματικά στελέχη που απομακρύνθηκαν ζητεί από τα μέλη του Δ.Σ. να αναλάβουν τις ευθύνες τους διότι: «Με μυστικότητα αποφάσισαν και αγόρασαν -δεν υπάρχει παραμικρή μνεία στα πρακτικά των συνεδριάσεών τους- τα στοιχεία εκατομμυρίων ατόμων, παραβιάζοντας τη νομοθεσία περί προστασίας προσωπικών δεδομένων και παραποιήσαν κατόπιν τα λογιστικά βιβλία έτσι ώστε να μην εμφανίζεται το ποσόν, ο αποδέκτης των χρημάτων και η αιτιολογία της παράνομης αυτής αγοράς. Επίσης ανέμειξαν την οργάνωση σε ένα παράνομο κύκλωμα απόκτησης και διάθεσης τέτοιων προσωπικών δεδομένων».

Ψάχνοντας λίγο παλαιότερα, το Μάρτιο 2004, διαπιστώνουμε να έρχονται στο προσκήνιο κι άλλες παρατυπίες με την ανάθεση «επικοινωνικού έργου», αυτή τη φορά. Σε πολυσέλιδο υπόμνημα προς τα μέλη και τους φίλους των MSF, απολυμένο στέλεχος σημειώνει μεταξύ άλλων: «Ουδέποτε απαντήθηκαν ικανοποιητικά οι επικριτικές αναφορές μου για την κακή διαχείριση projects ανατεθειμένων σε εξωτερικούς συνεργάτες (...), καθώς και οι απορίες μου για συνήθεις πρακτικές ανάθεσης εργασιών/projects σε συγκεκριμένους προμηθευτές, π.χ. πρώην εργαζόμενος και μέλος του Δ.Σ. των ΓΧΣ (σ.σ. αναφέρει εταιρεία και όνομα), με απευθείας ανάθεση άνευ αξιολόγησης...».

Στις 3/12/2004 πρώην πρόεδρος της οργάνωσης, με επιστολή του στο νυν πρόεδρο Κ. Παπαϊωάννου, αναφέρεται και στην ίδρυση του «θυγατρικού» οργανισμού PRAKSIS θεωρώντας πως «η χρηματοδότηση άλλης ΜΚΟ από τους ΓΧΣ, με χρήματα των συνδρομητών τους, είναι αρκετά ασυνήθιστη» και ότι «θα μπορούσε να εκληφθεί κυριολεκτικά ως δώρο σε μια ιδιωτική σύμπραξη». «Για την προστασία των ΓΧΣ», καταλήγει ο πρώην πρόεδρος, «σου ζητώ να παγώσεις τη χρηματοδότηση του PRAKSIS. Αυτό δεν θα αναιρέσει τη συνέχεια και την ποιότητα της δουλειάς των πολυϊατρείων που πρέπει να εξακολουθήσουν να δουλεύουν με το καθεστώς που ίσχυε ώς σήμερα, τουλάχιστον μέχρι να διαλευκανθούν τα ερωτήματα που θέτει η πρόσφατη ανοιχτή επιστολή εθελοντών και εργαζομένων για τη διαφάνεια και την αλήθεια».

Από τις παρεμβάσεις στο δικτυακό τόπο και στη γενική συνέλευση των MSF, προκύπτουν και άλλα θέματα πελατειακής κακοδιαχείρισης, όπως λ.χ. η χρήση της λίστας των υποστηρικτών της ΜΚΟ για την προεκλογική καμπάνια υποψήφιου βουλευτή, στελέχους των ΓΧΣ, ή θέματα με την εργολαβία της ανακαίνισης του κτιρίου της οργάνωσης κ.ο.κ.

Ο σκοπός και τα μέσα

Πώς απαντά η ηγεσία των ΓΧΣ; Με ολίγη μπερδεμένη αυτοκριτική -όπως είπαμε και πιο πάνω- αποκλειστικά στο θέμα της επίμαχης λίστας και με πολλά ρητορικά ερωτήματα: «Αποδέχομαι ότι η απόφαση δεν ήταν πολιτικά ορθή, αλλά τονίζω ότι ουδέποτε υλοποιήθηκε. Απορώ όμως με την εκμετάλλευση του θέματος από ορισμένα στελέχη και μου δημιουργήθηκαν κάποια ερωτήματα», λέει λ.χ. ένα μέλος του Δ.Σ., που δεν έχει, όπως γράφει, αν και ταμίας, τη δυνατότητα να ελέγχει όλες τις οικονομικές συναλλαγές. Ο πρόεδρος κ. Παπαϊωάννου προσπαθώντας να ξεπεράσει τις «συγχύσεις» απαντά: «Οσον αφορά τις λίστες, πάρθηκε πράγματι μια απόφαση από το Δ.Σ. στο παρελθόν για την αγορά μιας λίστας περίπου πέντε εκατομμυρίων διευθύνσεων, που περιέχει πλήρως δημοσιευμένα στοιχεία από διάφορες πηγές. Η απόφαση αυτή δεν συνάδει με την τρέχουσα πρακτική στο εσωτερικό του διεθνούς κινήματος, αλλά πρέπει να είναι ξεκάθαρο ότι δεν περιέχει ούτε δόλο, ούτε διαχείριση μαύρου χρήματος ούτε κρυφές συναλλαγές (...) Είναι αξιοσημείωτο να αναφέρουμε ότι η συγκεκριμένη απόφαση πάρθηκε σε μια περίοδο όπου το ελληνικό τμήμα ήταν εκτός διαδικασιών επανένταξης και ο αποκλειστικός στόχος μας ήταν η επιβίωση της οργάνωσης».

Ναι, αλλά ο σκοπός σε καμιά περίπτωση δεν αγιάζει τα μέσα στους μη κερδοσκοπικούς, εθελοντικούς οργανισμούς.

 

(Ελευθεροτυπία, 22/1/2005)

 

www.iospress.gr