Το υπουργείο Πολιτισμού, τα μουσεία και η κουλτούρα της εθνικιστικής δεξιάς
 

Ο Μεγαλέξανδρος, ο Μπους κι ο Ψωμιάδης


 

Με διαφορά λίγων ημερών ο γενικός γραμματέας του υπουργείου Πολιτισμού Χρήστος Ζαχόπουλος τίμησε με την παρουσία του δύο εκδηλώσεις. Η σύγκριση των δύο αυτών εκδηλώσεων έχει πολλά να μας πει για την πολιτική στον τομέα του Πολιτισμού που χαράζουν ο πρωθυπουργός και οι στενοί του συνεργάτες στο νευραλγικό αυτό υπουργείο που επέλεξε να διευθύνει ο ίδιος.

Η πρώτη, ήταν μια βραδιά που οργάνωσε ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων (ΣΕΑ) για να τιμήσει τη διευθύντρια του Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού της Θεσσαλονίκης Αναστασία Τούρτα, η οποία έλαβε φέτος το «Βραβείο Μουσείου» του Συμβουλίου της Ευρώπης για την οργάνωση αυτού του εξαιρετικού πράγματι μουσείου. Πρόκειται για την πρώτη φορά που ελληνικό μουσείο παίρνει αυτό το σημαντικό διεθνές βραβείο. Η παρουσία του εκπροσώπου του υπουργείου Πολιτισμού ήταν επομένως αναμενόμενη και επιβεβλημένη, όμως αυτό που ξένισε τους παριστάμενους ήταν ότι ο κ. Ζαχόπουλος αρνήθηκε να λάβει το λόγο, όταν κλήθηκε κι αυτός στο βήμα να πει δυο λόγια.

Οι κακές γλώσσες έδωσαν αμέσως την εξήγησή τους. Ο γενικός γραμματέας, λένε, είχε κάθε διάθεση να μιλήσει στους αρχαιολόγους, άλλωστε γι' αυτό είχε πάει. Ομως την τελευταία στιγμή, και αφού είχε αρχίσει η εκδήλωση, έφτασε αιφνιδίως ο αρμόδιος υφυπουργός Πέτρος Τατούλης, ο οποίος ως γνωστόν έχει κηρύξει τον πόλεμο (και) στην αρχαιολογική υπηρεσία με τον Οργανισμό που επιμένει να προωθεί, παρά τις αντιδράσεις (βλ. σχετικά δημοσιεύματα της στήλης 4/12/2004, 23/4/2005, 28/5/2005 και τα Πρακτικά της Ημερίδας που οργάνωσε ο ΣΕΑ στις 14/4/2005 και μόλις εκδόθηκαν σε τόμο με τίτλο «Η προστασία των μνημείων μας είναι αδιαπραγμάτευτη»).

Οι παριστάμενοι αρχαιολόγοι (όλων των κλάδων, των εφορειών, και των γενιών) υποδέχτηκαν παγερά τον υφυπουργό κατά την είσοδό του. Ούτε ένας δεν διανοήθηκε να χειροκροτήσει. Κατόπιν αυτού ο κ. Τατούλης φοβήθηκε τα χειρότερα και αρνήθηκε να ανέβει στο βήμα. «Εγώ απλά βλέπω», δήλωσε, όταν τον κάλεσαν στο βήμα. Ο καημένος ο κ. Ζαχόπουλος δεν μπορούσε παρά να συνταχθεί με τον υφυπουργό «του».

Εμειναν λοιπόν να τιμήσουν την κυρία Τούρτα οι συνάδελφοί της όλων των κλάδων που συνέρρευσαν στον όμορφο κήπο των γραφείων του ΣΕΑ, στο Θησείο, εκείνη τη βραδιά και αρκέστηκαν στην ομιλία του προέδρου του ΣΕΑ Δημήτρη Αθανασούλη και της ίδιας της τιμώμενης αρχαιολόγου. Η εκδήλωση έκλεισε με τα τραγούδια του Λουδοβίκου των Ανωγείων που συνοδευόταν από τους εξαιρετικούς μουσικούς του συγκροτήματος «Ομαδική Απόδραση». Ισως ήταν καλύτερα έτσι.

Η δεύτερη εκδήλωση

Αυτή η εκδήλωση έγινε την προηγούμενη Πέμπτη, 16 Ιουνίου. Μόλις τέσσερις μέρες νωρίτερα, την Κυριακή 12 Ιουνίου, ο κ. Ζαχόπουλος έδωσε τη σφραγίδα του σε μια άλλη εκδήλωση που όχι μόνο δεν έχει καμιά σχέση με «πολιτισμό», αλλά αποτελεί την μετεξέλιξη της παραδοσιακής πολιτικής φιέστας των ακροδεξιών ομάδων της Θεσσαλονίκης, με πρόσχημα τον εορτασμό της μνήμης του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Σ' αυτή, μάλιστα, την εκδήλωση δεν είχε καμιά δυσκολία να πάρει το λόγο και να μιλήσει ο κ. γενικός.

Εχουμε αποκαλύψει σε παλιότερα δημοσιεύματα την προϊστορία αυτής της καλοκαιριάτικης φιέστας μπροστά στον ανδριάντα του Αλέξανδρου στην παραλία του Λευκού Πύργου (23/6/02 και 14/6/03). Την εμπνεύστηκαν η ναζιστική «Χρυσή Αυγή» και ο φιλοχουντικός «Στόχος». Στις αρχές της δεκαετίας πήρε τα πάνω της, συγκεντρώνοντας όλες τις τάσεις του αυτοπροσδιοριζόμενου ως «πατριωτικού» χώρου, και επιδιώχθηκε να αποτελέσει τη μαγιά μιας πολιτικής ενοποίησης με στόχο την εκλογική καταγραφή του εθνικόφρονος βορειοελλαδικού κινήματος.

Ευαίσθητος δέκτης των απαιτήσεων του ακροδεξιού του ακροατηρίου ο κ. Ψωμιάδης επιδίωξε την ενσωμάτωση της φιέστας στις επίσημες νομαρχιακές εκδηλώσεις από τον Ιούνιο του 2003, λίγους μήνες μετά την εκλογή του στη Νομαρχία Θεσσαλονίκης. Ενα χρόνο νωρίτερα, ο μέχρι τότε κεντρικός οργανωτής της εκδήλωσης, είχε προαναγγείλει ότι τη γιορτή θα την αναλάβει ο δήμαρχος κ. Παπαγεωργόπουλος. Πρόλαβε ο κ. Ψωμιάδης, ο οποίος ήθελε να αποφύγει την ανάδειξη απ' αυτή την εκδήλωση υποψήφιων τοπικών αντιπάλων του στο χώρο της εθνικιστικής δεξιάς.

Η πολιτική της αρχαιολογίας

Για να πάρει κανείς γεύση από το χαρακτήρα της εκδήλωσης αρκεί να αναφέρουμε ότι το 2001 κεντρικός ομιλητής ήταν ο εθνεγέρτης ηθοποιός Κώστας Πρέκας, ενώ το 2002 τη σκυτάλη πήρε η γνωστή οραματίστρια της όασης Σίουα Λιάνα Σουβαλτζή.

Φέτος το ρόλο αυτό είχε ο Στέλιος Παπαθεμελής, ένας από εκείνους που συνεργάστηκαν με τον κ. Ψωμιάδη στην επιχείρηση οικειοποίησης της φιέστας από το 2003. Χαρακτηριστικό του λόγου του είναι ότι επέμενε να απολογείται εκ μέρους του Μεγάλου Αλεξάνδρου ότι δεν ήταν ρατσιστής και σοβινιστής. Ολοκληρώνοντας την (αν)ιστορική συσχέτιση της περιόδου του Μακεδόνα στρατηλάτη με τη σημερινή, ο κ. Παπαθεμελής έφτασε να τον συγκρίνει με τον Μπους: «Φαντάζεται κανείς αν ο σημερινός πλανητάρχης υιοθετούσε το καθόλου ανεπίκαιρο δόγμα του Μ. Αλεξάνδρου πόσο διαφορετικός θα γινόνταν ο κόσμος; Και πόσο αλλιώτικα θα πορευόνταν. Ας πάρουμε το Ιράκ για παράδειγμα: Ο Αλέξανδρος νικά στην μάχη των Αρβύλων τον σατράπη της Συρίας Μαζαίο, ισχυρό πολεμιστή. Αυτόν τον ώς χθες εχθρό του, άνθρωπο του Δαρείου, τον παίρνει και τον κάνει σατράπη της Βαβυλώνας. Θα μπορούσε δηλαδή ο Μπους να αναθέσει την διακυβέρνηση του Ιράκ σ' έναν ισχυρό άνδρα του καταλυθέντος καθεστώτος, αμέτοχο στα πραγματικά εγκλήματα του Σαντάμ. Τότε ο κ. Μπους έμπρακτα θα έπειθε ότι πάει εκεί ως ελευθερωτής».

Ο κ. Παπαθεμελής δεν δίστασε μάλιστα να δώσει και όνομα στον σημερινό συνεχιστή του δόγματος του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Είναι ο Ζμπίγκνιου Μπρζεζίνσκι «που προτείνει τώρα στον πλανητάρχη ηγεσία αντί κυριαρχία». Ολόκληρη την ομιλία μπορείτε να τη διαβάσετε στην ιστοσελίδα του τέως υπουργού (www.papathemelis.gr).

Η αρχαιολογία της πολιτικής

Η παρουσία, πάντως, του κ. Ζαχόπουλου σ' αυτή τη φιέστα, και μάλιστα ως «εκπροσώπου του Μακεδόνα πρωθυπουργού», δίνει για πρώτη φορά επίσημη κυβερνητική χροιά στην υποστήριξη της πρωτοβουλίας Ψωμιάδη. Ο κ. Ζαχόπουλος ήταν αποκαλυπτικός για τον πολιτικό χαρακτήρα της εκδήλωσης: «Θα ήθελα να συγχαρώ προσωπικά τον νομάρχη γιατί είχε την πρωτοβουλία προ ετών να οργανώσει αυτές τις εκδηλώσεις στερώντας την καπηλεία του ονόματος και της δράσης του Μεγάλου Αλεξάνδρου από τα άκρα. Γιατί ο μεγάλος αυτός στρατηλάτης βρέθηκε σήμερα να πιέζεται από δύο άκρα, απ' αυτά που τον θέλουν σφαγέα των λαών και από τα άλλα που τον θέλουν εσωστρεφή τοπικιστή και τίποτα παραπάνω. Γνωρίζετε πολλούς σφαγείς των λαών που οι λαοί τους οποίους κατέκτησαν να φέρουν με περηφάνια το όνομά τους;» Και συμπλήρωσε το καταλυτικό επιχείρημα: «Γνωρίζετε πολλές προσωπικότητες που να απασχόλησαν τον παγκόσμιο κινηματογράφο χωρίς να είναι αγγλοσαξονικής καταγωγής;».

Φυσικά την εκδήλωση αυτή, πριν την αναλάβει ο κ. Ψωμιάδης δεν την έκαναν «τα άκρα» που σκαρφίστηκε ο κ. γενικός, αλλά το ένα άκρο. Και το ίδιο αυτό άκρο εξακολουθεί να κυριαρχεί. Χαρακτηριστική η παρέμβαση του πρωτοσύγκελου της Μητρόπολης που έβαλε τους συγκεντρωμένους να φωνάζουν ότι ο Μεγαλέξανδρος ήταν Ελληνας και ότι «η ταυτότητα της Μακεδονίας ήταν είναι και θα μείνει ελληνική».

Και για όσους δεν κατάλαβαν, την εκδήλωση έκλεισε ο ίδιος ο Παναγιώτης Ψωμιάδης, ο οποίος θυμήθηκε πάλι ότι «ο Μεγαλέξανδρος δεν ανήκει στους Σκοπιανούς» και αποκάλυψε ότι «σ' εμάς τους Ελληνες κάποιοι ξενομανείς Ελληνες, κάποιοι πλαστογράφοι της ιστορίας κάποιοι σκηνοθέτες, κάποιες ελληνικές φωνές, οι οποίες αρέσκονται να μιλούν επί παντός του επιστητού απόντος πάντοτε του λαού νομίζουν ότι θα μας επιβάλουν τις απόψεις τους». Για να μη υστερήσει σε αγωνιστικότητα σε σχέση με τους αρχικούς εμπνευστές της φιέστας, ο νομάρχης δήλωσε ότι «έχουμε τη δύναμη και την τόλμη να πραγματοποιήσουμε την εκδήλωση» ενώ «γνωρίζουμε ότι κάποιους ενοχλούμε, αλλά εμείς δεν θα σταματήσουμε». Κάτω από χειροκροτήματα των οπαδών του διακήρυξε ότι «κανείς δεν μπορεί να μας φιμώσει» και μας ενημέρωσε ότι «το να είσαι Ελληνας είναι προνόμιο της παγκόσμιας ιστορίας».

Και η εκδήλωση -προσθέτουμε εμείς- έκλεισε με την αυτοκτονία της Γοργόνας του Θερμαϊκού.

Η φιέστα δεν είχε φέτος την επιτυχία που θα ήθελε ο νομάρχης Θεσσαλονίκης. Το στρατευμένο ακροδεξιό ακροατήριο που συγκεντρωνόταν επί χρόνια για να ακούσει πιο σαφή συνθήματα και κραυγές δεν ικανοποιείται με τον θεσμικό χαρακτήρα που τείνει να πάρει η γιορτή. Απογοητευμένοι οι τοπάρχες της ακροδεξιάς απέχουν, θεωρώντας ότι τους καπέλωσε ο κ. Ψωμιάδης. Ο κόσμος είναι κάθε χρόνο και λιγότερος. Οι τοπικοί βουλευτές της Νέας Δημοκρατίας από τότε που το κόμμα τους έγινε κυβέρνηση δεν βλέπουν το λόγο να παρίστανται ως γλάστρες σε μια εκδήλωση όπου τιμάται ο κ. Ψωμιάδης στο όνομα του Μεγαλέξανδρου. Ακόμα και ο μητροπολίτης Ανθιμος προτίμησε εκείνη την ώρα να ευλογήσει το γάμο του βουλευτή Δημήτρη Γαλαμάτη, παρά να εκτεθεί στην παραλιακή φιέστα.

Αντε και του χρόνου ας γιορταστεί η φιέστα σε παραλιακό κέντρο. Εκεί τουλάχιστον και ο νομάρχης θα είναι σε πιο οικείο περιβάλλον, αλλά θα δικαιολογείται και η παρουσία του εκπροσώπου του υπουργείου Πολιτισμού. «Πολιτιστικά κέντρα» δεν τα έλεγε ο μακαρίτης ο Γιαννόπουλος;

Κι όσο για το Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού, άσ' το να το θαυμάζουν και να το βραβεύουν οι κουτόφραγκοι.

 

(Ελευθεροτυπία, 25/6/2005)

 

www.iospress.gr