ΜΜΕ: Εργασιακές σχέσεις «λάστιχο», όλο και λιγότερη αξιοπιστία
 

Οταν ξέσπασε η κρίση

 

«Σταματήστε τις μπούρδες και απελευθερώστε τις απολύσεις»
                  («ΑΥΡΙΑΝΗ», 16/7/2005)

Την ώρα που διαβάζετε αυτές τις γραμμές, οι δημοσιογράφοι και όλοι οι εργαζόμενοι σ' έναν κατ' εξοχήν ενημερωτικό ραδιοσταθμό απεργούν για πολλοστή φορά τους τελευταίους μήνες διεκδικώντας τα δεδουλευμένα τους. Παράλληλα, σε άλλο ενημερωτικό ραδιόφωνο (που λέγεται ότι μεταβιβάζεται, ενώ εκπέμπει, παράνομα πλέον, μόνο τραγουδάκια) εξήντα άνθρωποι -άνεργοι ουσιαστικά- αγωνίζονται, επί σχεδόν μισό χρόνο, για να εισπράξουν τις αμοιβές που τους χρωστά ο εργοδότης τους και να κρατήσουν τη δουλειά τους. Κάποιοι άλλοι σε μια απογευματινή εφημερίδα του «μεσαίου χώρου», επίσης απλήρωτοι, καταφεύγουν στην επίσχεση εργασίας, αναμένοντας το «νέο επιχειρηματικό σχήμα» που θα αναλάβει το έντυπο. Παραδίπλα εκατοντάδες εργαζόμενοι σε ιστορικές εφημερίδες του κέντρου και της Μακεδονίας, αναρωτιούνται πόσο βαθιά θα μπει το μαχαίρι των περικοπών, πόσοι απ' αυτούς θα απολυθούν, και όσοι πρόκειται να μείνουν αγωνιούν για λογαριασμό ποιων νέων αφεντικών και σε ποια «γραμμή» θα κληθούν να δουλέψουν. Δύο «μικρά» κανάλια αλλάζουν χέρια για να μετατραπούν, λέει, σε «ελληνικά CNN», απολύοντας ωστόσο το υπάρχον προσωπικό. Ενα τρίτο κανάλι, που ξόδεψε πριν λίγα χρόνια άπειρα χρήματα για να στελεχωθεί, τώρα φυτοζωεί, περιμένοντας να πουληθεί ή να αποσπάσει διαβεβαιώσεις για τον «βασικό μέτοχο». Ακόμα και στη δημόσια ραδιοτηλεόραση επίκεινται σφαγές «συμβασιούχων» του προηγούμενου «καθεστώτος» (μέσω του αδέκαστου ΑΣΕΠ), χωρίς βεβαίως να κοπάζουν οι «ευέλικτες» προσλήψεις των επόμενων γενεών ομήρων «συμβασιούχων» του καινούργιου συστήματος. Κι όλα αυτά την εποχή που γενικεύεται η «απελευθέρωση» των εργασιακών σχέσεων και καταστρατηγούνται οι Συλλογικές Συμβάσεις των εργαζομένων στην Ενημέρωση (όσων κατέχουν την τυπική ιδιότητα του μισθωτού), δημιουργώντας έτσι, εκείνες τις ζοφερές συνθήκες (ανασφάλεια, φτώχεια, φόβος, διαφθορά) που και κατά τη Διεθνή Ενωση Δημοσιογράφων απειλούν τόσο την Ενημέρωση των πολιτών όσο και την ίδια τη Δημοκρατία.

Κυβερνητική απάθεια

Ασφαλώς αυτή η κινητικότητα στον θαυμαστό κόσμο των ΜΜΕ (με τις τόσες παρενέργειες στα εργασιακά και τα συντακτικά δικαιώματα των δημοσιογράφων) δεν είναι άσχετη από τις κυβερνητικές επιδιώξεις για τη διαμόρφωση μιας «νέας τάξης» στο ...απελεύθερο (μετά την ασύδοτη ιδιωτικοποίηση των ερτζιανών το 1989-90) τοπίο των επιχειρήσεων Ενημέρωσης: «βασικός μέτοχος», νόμος για τη συγκέντρωση της ιδιοκτησίας των ΜΜΕ, νέες -και πόσες;- αδειοδοτήσεις κατοχής ραδιοτηλεοπτικών συχνοτήτων, επαρχιακός Τύπος, διαχείριση κρατικής διαφήμισης κ.ο.κ.

Η κυβέρνηση ωστόσο δεν βιάζεται να υλοποιήσει «το σχέδιο Μπαϊρακτάρη» κατά των «νταβατζήδων»: 

Αφήνει τις δυνάμεις της αγοράς να «αυτορυθμίζονται», αλληλοεξοντωνόμενες, μέσα στο ήδη διαμορφωμένο πλαίσιο της εξάρτησης των επιχειρηματιών από κέντρα πολιτικής και οικονομικής εξουσίας, από τη διαφήμιση και τους τραπεζίτες (που όλο και περισσότερο ελέγχουν τις επιχειρήσεις Τύπου με δάνεια, ενέχυρα, πλειστηριασμούς κ.λπ). Στο τέλος της κρίσης, η Ν.Δ. φιλοδοξεί να έχει αναδιατάξει το σκηνικό υπέρ των δικών της προπαγανδιστικών συμφερόντων, ρυθμίζοντας αποτελεσματικότερα τη ροή της κρατικής διαφήμισης, τις επιδοτήσεις και τα προνομιακά τραπεζικά δάνεια προς τα Μέσα Ενημέρωσης του ...μεσαίου χώρου. Οσο για τον εργαζόμενο κόσμο των Μέσων Ενημέρωσης και το παρεχόμενο προϊόν, ας προσέχαμε.

Κάθε φορά που οι Ενώσεις των εργαζομένων στα Μέσα Ενημέρωσης -έχοντας εξαντλήσει τα διμερή διαπραγματευτικά τους όπλα- ζητούν από τους κυβερνητικούς υπεύθυνους να επέμβουν ώστε να γίνουν σεβαστοί οι υφιστάμενοι νόμοι που διέπουν το σύστημα των μέσων Ενημέρωσης και να προστατευτούν τα βασικά εργασιακά δικαιώματα των ανθρώπων σ' αυτά, οι υπουργοί παίζουν τους ...τροχονόμους. Ο κ. Ρουσόπουλος, όποτε του παρουσιάζεται η ασύδοτη εικόνα σε ένα ραδιόφωνο, λ.χ., που δεν σέβεται τους όρους της άδειας εκπομπής του, παραπέμπει το θέμα στο ΕΣΡ (Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεοπτικό) που βεβαίως είναι μια ανεξάρτητη αρχή και επομένως ο ίδιος δεν μπορεί να την επηρεάσει. Για τα εργασιακά και τα ασφαλιστικά ο υπουργός Επικρατείας υπόσχεται να επικοινωνήσει με το υπουργείο Εργασίας και για τα αδιαφανή ιδιοκτησιακά των ΜΜΕ συνομιλεί με το αρμόδιο υπουργείο Ανάπτυξης ή τη Νομαρχία ή τους τραπεζίτες, ενδιαφερόμενος να κατανοήσει και 'κείνος ποιες επιχειρήσεις ανήκουν σε ποιους. Ετσι, φιλολογικά. 

Ο κ. Γιακουμάτος, τις προάλλες, σε συνάντησή του με τα σωματεία του Τύπου, περίπου μάλωσε τους ίδιους τους εργαζόμενους που δεν καταγγέλλουν μόνοι τους (με ατομικές προσφυγές στην Επιθεώρηση Εργασίας ή με μηνύσεις στα κατά τόπους Αστυνομικά Τμήματα) τους εργοδότες που παραβιάζουν την εργατική νομοθεσία, δεν πληρώνουν τις εισφορές τους στα ασφαλιστικά Ταμεία και αγνοούν τις ΣΣΕ. Κι όταν οι παριστάμενοι συνδικαλιστές τού κατέθεταν με απολύτως επιβεβαιωμένα στοιχεία που έχουν δοθεί στη δημοσιότητα τις παρανομίες συγκεκριμένων εργοδοτών και του ανέφεραν τις ατελέσφορες προσφυγές τους στην Επιθεώρηση Εργασίας (ΣΕΠΕ), ο υφυπουργός καλούσε τους υπηρεσιακούς παράγοντες να ελέγξουν τα δεδομένα και να κινήσουν τη διαδικασία της Τριμερούς διαπραγμάτευσης με στόχο να παρελκύσει τις καταστάσεις και να δώσει συμβιβαστική «λύση» υπέρ του εργοδότη ...εν ευθέτω χρόνω.

Κάπου στο κέντρο του τραγέλαφου συναντάμε και το ΕΣΡ με τον πρόεδρό του, τον κ. Λασκαρίδη, να δηλώνει προς όλες τις πλευρές ότι εκείνος δεν πρόκειται να συναινέσει σε αφαίρεση αδείας ραδιοτηλεοπτικού σταθμού, όταν διακυβεύονται έστω και προβληματικές θέσεις εργασίας, παρ' ότι αναγνωρίζει την έκταση των παρατυπιών και των παρανομιών στις οποίες υποπίπτουν πολλές ραδιοτηλεοπτικές επιχειρήσεις. Τι άλλο να κάνει ο άνθρωπος;

Το μήνυμα της αγοράς

Οι προβληματικές επιχειρήσεις ΜΜΕ δεν είναι σημερινό φαινόμενο. Στην παρούσα ωστόσο φάση όλα τα δεδομένα συνηγορούν ότι βρισκόμαστε μπροστά σε ολόπλευρη και γενικευμένη κρίση: Μία μετά την άλλη οι επιχειρήσεις παρουσιάζουν ακόμα και στους επίσημους ισολογισμούς τους ζημιές. Τα χρέη τους, όπως και οι ενεχυριάσεις των μετοχών ή των εγκαταστάσεων και των μηχανημάτων τους προς τις τράπεζες, διογκώνονται. Το ίδιο συμβαίνει και με τις υποχρεώσεις τους προς την εφορία. Οι υπεξαιρέσεις εκατομμυρίων ευρώ των εργαζομένων τα οποία οι επιχειρήσεις ΜΜΕ, αν και παρακρατούν από τους μισθούς, δεν αποδίδουν στους ασφαλιστικούς οργανισμούς, αποτελούν ένα πρόσθετο καθημερινό σκάνδαλο. Στη δε παραβίαση της εργατικής νομοθεσίας και των Συλλογικών Συμβάσεων πολλά ΜΜΕ έχουν ξεπεράσει κάθε όριο ανοχής, ενώ ταυτόχρονα επιβάλλουν με κατακλυσμιαίο τρόπο τις κάθε είδους «ευέλικτες» μορφές απασχόλησης - που με τη σειρά τους, λόγω των χαμηλών αμοιβών και της ανασφάλειας που προκαλούν, εντείνουν την πολυαπασχόληση, τις εξαρτήσεις, σε βάρος της όποιας ποιότητας του ενημερωτικού προϊόντος. Το να ενταχθεί κάποιος δημοσιογράφος, διοικητικός ή τεχνικός στο μισθολόγιο μιας επιχείρησης ΜΜΕ, έστω και με «διευθέτηση του χρόνου εργασίας», χωρίς πολλά από τα δικαιώματα που παρέχουν οι ΣΣΕ, κατά πώς συμφέρει τους εργοδότες, αποτελεί σήμερα εξαίρεση. Ο κανόνας πλέον είναι «η δουλειά με το κομμάτι», δίχως ασφάλιση, υπερωρίες, επιδόματα και δώρα, χωρίς δικαίωμα αποζημίωσης κατά την απόλυση. 

Πολλές εκατοντάδες εργαζόμενοι στον Τύπο και τα ΜΜΕ εργάζονται, απ' ευθείας ή μέσω υπεργολαβικών εταιρειών, στις επιχειρήσεις Ενημέρωσης με τα λεγόμενα Δελτία Παροχής Υπηρεσιών (ΔΠΥ), εμφανιζόμενοι με το ζόρι ως «αυτοαπασχολούμενοι» ή «ελεύθεροι επαγγελματίες» (μια κατηγορία που διαρκώς μεγαλώνει στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια σε βάρος του συνολικού αριθμού των μισθωτών), έχοντας και την υποχρέωση να καταβάλλουν οι ίδιοι (κάπου το 20% των αποδοχών τους) στο ΤΕΒΕ για την ασφάλισή τους.

Υπάρχει και φιλότιμο

Θα αναρωτιέστε πώς είναι δυνατόν με τόση «ελαστικότητα» στις εργασιακές σχέσεις (δηλαδή τόσο φτηνό εργατικό κόστος) και τόση ανοχή από τους ελεγκτικούς μηχανισμούς του κράτους και των ασφαλιστικών Ταμείων να υφίστανται τόσες προβληματικές επιχειρήσεις Ενημέρωσης, σε μια αγορά που όλοι οι ειδικοί την χαρακτηρίζουν μεν κορεσμένη από έντυπα και ηλεκτρονικά ΜΜΕ (σε σχέση με τον πληθυσμό και τις πωλήσεις τους), η οποία ωστόσο εξακολουθεί να απορροφά πολλά δισεκατομμύρια ευρώ από την διαρκώς επεκτεινόμενη πίτα της ιδιωτικής και κρατικής διαφήμισης.

Ακόμα περισσότερο θα αμφιβάλλετε για την αξιοπιστία των ίδιων «προβληματικών» ΜΜΕ, όταν αυτά αναφέρονται στην οικονομία και τα προβλήματά της, όταν παρουσιάζουν τα νέα μέτρα για την «ανταγωνιστικότητα» των επιχειρήσεων, για τη συρρίκνωση του όποιου κράτους πρόνοιας έχει απομείνει ή για τους επικείμενους (πάντοτε έμμεσους) φόρους εναντίον του κόσμου της εργασίας.

Σ' αυτά τα εύλογα ερωτήματα, οι εργαζόμενοι δημοσιογράφοι στα «προβληματικά». Μέσα οφείλουν να δώσουν απαντήσεις. Αλλοτε προσωπικές, με την όσο γίνεται καλύτερη και ανεξάρτητη δημοσιογραφική τους δουλειά (αρνούμενοι να χειραγωγούνται και να χειραγωγούν την κοινή γνώμη), άλλοτε μαζικές, συνδικαλιστικές (εφόσον διαθέτουν οι Ενώσεις τους σοβαρές ηγεσίες), με κάθε είδους δυναμικές κινητοποιήσεις, και άλλοτε -όπως ομόφωνα και σε συνεργασία με τα σωματεία τους πράττουν οι απεργοί του ραδιοφωνικού σταθμού Flash- με το να πάρουν οι ίδιοι την υπόθεση της Ενημέρωσης στα χέρια τους: Από τα δελτία και τις ενημερωτικές εκπομπές των απλήρωτων δημοσιογράφων του Flash (όπως και παλαιότερα του Planet) θα ακούσετε τις πιο ειλικρινείς ειδήσεις και τα πιο αυθεντικά σχόλια για το τι πραγματικά συμβαίνει στον κόσμο, στην οικονομία και την κοινωνία σήμερα. Αυτοί ξέρουν. Αυτοί εννοούν την αλληλεγγύη δίνοντας το λόγο και σε άλλους, πολλούς, που επίσης ξέρουν για την αδικία και τη φτώχεια.

 

(Ελευθεροτυπία, 23/7/2005)

 

www.iospress.gr