Το χωροταξικό σχέδιο, οι αυθαιρεσίες και τα αυθαίρετά του 

 

Η χώρα του πήγαινε έλα

 


Οι οργανώσεις και φορείς που ασχολούνται με την προστασία του περιβάλλοντος εκδήλωσαν την αντίθεσή τους στο Χωροταξικό Πλαίσιο που ανήγγειλε ο υπουργός ΠΕΧΩΔΕ. Στον αντίποδα, τα περισσότερα ΜΜΕ υποδέχτηκαν την πολυπόθητη νομιμοποίηση των πάσης φύσεως αυθαιρέτων και αναψυκτηρίων. Για να εξαγγελθούν αυτά τα διοικητικά μέτρα που θα εφαρμόσει το ΥΠΕΧΩΔΕ απαιτήθηκαν περίπου 71 σελίδες χαλαρών περιγραφών και μόλις 7 σελίδες για το ζουμί που αφορά τον καθοριστικό ρόλο του Πλαισίου. Ένα νέο μικρό Σύνταγμα με μοναδικό κριτή το ΥΠΕΧΩΔΕ.

Καταρχήν το σχέδιο δηλώνει ότι, έχοντας υπόψη τις συμβάσεις και τις οδηγίες της ΕΕ, και εκτιμώντας τη γεωπολιτική θέση της Ελλάδας, την ένταξη των Βαλκανικών χωρών στην ΕΕ, τη θαλάσσια υπεροχή μεταφοράς τουριστών, τη δημογραφική στασιμότητα και την ανεργία οδηγείται σε σειρά διαπιστώσεων. Κάτω από τη διαπίστωση ότι όλοι οι οικονομικοί δείκτες πάνε καλά ακολουθούν τα κακώς κείμενα: η μειούμενη συμβολή της γεωργίας στο ΑΕΠ, το πρόβλημα της παραοικονομίας, η διόγκωση του δημοσίου, οι διαφορές σε εισόδημα και ευημερία, η υστέρηση επιχειρηματικότητας, οι διοικητικές δυσχέρειες, η έλλειψη υποδομών, και η συγκέντρωση στις πόλεις. Όσα, δηλαδή, διαπιστώνει ο κάθε πολίτης αυτής της χώρας στην καθημερινή του ζωή.

Ακολουθεί περιγραφή της ιδιαιτερότητας της θέσης της Ελλάδας και του πλούτου της σε φυσικούς και πολιτιστικούς πόρους. Αποφαίνεται το σχέδιο ότι η ποιότητα περιβάλλοντος είναι γενικά καλή, ενώ τα περιβαλλοντικά προβλήματα που παρατηρούνται λόγω μη συμβατών χρήσεων γης είναι συνήθως εστιασμένα τοπικά! Όλες οι επιπτώσεις στο περιβάλλον υποβαθμίζονται. Απλά επισημαίνεται ότι η ανταπόκριση της Ελλάδας στις περιβαλλοντικές προκλήσεις δεν υπήρξε ομοιόμορφη! Δεν αναφέρονται βέβαια εδώ τα πλασματικά στοιχεία μέτρησης των ρύπων που προσκόμισαν οι υπηρεσίες του ΥΠΕΧΩΔΕ στην ΕΕ ούτε και οι καταδίκες της χώρας και δεν υπάρχει δέσμευση για το πότε και πώς θα εφαρμοστούν οι περιβαλλοντικές οδηγίες της ΕΕ. Το ίδιο αυτό το σχέδιο αγνοεί την υποχρέωση να συνοδευτεί από Μελέτη Περιβαλλοντικών Όρων.

Η φλύαρη και γενικόλογη συνέχεια διακηρύσσει οράματα που συνοψίζονται καθαρά στο τρίπτυχο Ελλάδα – ανάπτυξη –μεταφορικό δίκτυο. Αυτός είναι ο ακρογωνιαίος λίθος του σχεδίου. Η χώρα του πήγαινε-έλα.

Ακολουθούν διαπιστώσεις για το πώς είναι οι πόλεις και πώς θα έπρεπε να είναι, πώς είναι οι γεωργικές περιοχές και πώς θα έπρεπε να είναι, πώς είναι η βιομηχανία και πώς θα έπρεπε να είναι κ.ο.κ. Εκτιμάται ότι οι ‘αδυναμίες’ οφείλονται στο δημογραφικό, στις ενδοπεριφερειακές συγκρούσεις και στην έλλειψη γνώσεων!

Συνοπτικά περιγράφονται οι επιδιώξεις του πλαισίου «που θα στοχεύει στην διαμόρφωση ενός χωρικού προτύπου ανάπτυξης που θα είναι το αποτέλεσμα μιας συνθετικής θεώρησης όλων των παραμέτρων που ενισχύουν την κοινωνική και οικονομική συνοχή και την ανταγωνιστικότητα και που προωθούν την προστασία και ανάδειξη του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος της χώρας πάντα στα πλαίσια των αρχών της αειφορίας».

Κι αν φαντάζει γενική και αόριστη αυτή η παράγραφος-στόχος, έτσι γενική και αόριστη παραμένει μέχρι το τέλος.

- Ενώ διαπιστώνεται ότι η γεωργία και η κτηνοτροφία πάσχουν από υπερεκμετάλλευση φυσικών πόρων, τα μέτρα στήριξης και προστασίας της γης αφήνονται στο αόριστο μέλλον.

- Ενώ διαπιστώνεται ότι υπάρχουν πολλές φτωχές και άγονες εκτάσεις και ότι τα δάση μειώνονται, λίγες μόνο σειρές στο σχέδιο ασχολούνται με τα δάση. Πώς θα οριστούν οι δασικές εκτάσεις και με ποίας χρονιάς αεροφωτογραφίες δεν γίνεται σαφές. Στην ‘απόλυτη’ προστασία των εθνικών δρυμών θυμάται το σχέδιο να εξαιρέσει το δρυμό του Σουνίου (τρία νέα ξενοδοχεία χτίζει εκεί κοντά ο όμιλος Βωβού), αλλά τα δάση που κάηκαν ούτε καν τα ονοματίζει. Το ίδιο ευχολόγιο ισχύει και για το πράσινο στις πόλεις.

- Θεωρεί το σχέδιο ότι τα ορυκτά και τα μεταλλεύματα πρέπει να γίνουν ισότιμα με τους φυσικούς πόρους με αξιοποίηση συμβατή με το περιβάλλον και τον τουρισμό. Για την εξορυκτική δραστηριότητα προβλέπεται η διατήρησή της όπου υπάρχει και η διασφάλιση δυνατότητας επέκτασης σε περιοχές με νέα κοιτάσματα. Αναφέρεται η κάθε περιοχή που βγάζει ορυκτά και που θα συνεχίζει να βγάζει χωρίς να ερωτώνται οι κάτοικοι και χωρίς καμιά αξιολόγηση του ποια είναι πιο φιλικά στο περιβάλλον. Συνιστάται λίγη «προσοχή όταν βρίσκονται κοντά σε προστατευόμενες περιοχές». Λιγνίτης, μάρμαρα, χρυσός, βωξίτης όλα στο ίδιο τσουβάλι αρκεί να δουλεύουν τα λατομεία.

- Για τη διαχείριση υδάτων το Σχέδιο στην ουσία υπόσχεται ότι θα ασχοληθεί το ΥΠΕΧΩΔΕ στο μέλλον. Διαπιστώνονται σπατάλες αλλά θα μπει τάξη. Δεν παραλείπει βέβαια να αναφέρει το πώς θα καθαρίσει ο Πηνειός με τη σχεδιαζόμενη εκτροπή του Αχελώου αλλά κουβέντα για το πώς θα καθαριστούν οι λίμνες ή πώς θα σταματήσει η αλόγιστη χρήση νερού και η μόλυνση από μεγάλες μονάδες πάσης φύσεως. Το νερό διακηρυκτικά αντιμετωπίζεται σαν φυσικός πόρος αλλά στο θέμα της κατανάλωσης δεν έχει ειδικό βάρος. Θα γίνουν μελέτες, θα υπάρξει πολιτική διαχείρισης κοκ.

- Στο ενεργειακό ζήτημα όλα πάλι μπαίνουν στο ίδιο τσουβάλι της κατανάλωσης. Λιγνίτης, λιθάνθρακας, ανανεώσιμες πηγές, ό,τι παραπάνω μπορούμε για να πολλαπλασιάζουμε την ενεργειακή σπατάλη. Μισή σειρά όχι για το πώς θα υπάρξει εξοικονόμηση ενέργειας, αλλά για το ότι πρέπει να υπάρξει.

- Για τη βιομηχανία επιδιώκεται χάραξη πολιτικής, ενίσχυση ανταγωνιστικότητας και ενσωμάτωση περιβαλλοντικής διάστασης στις δραστηριότητες. Το Θριάσιο πεδίο και οι προτεινόμενες επεκτάσεις των ρυπογόνων βιομηχανιών δεν αναφέρονται. Γίνεται αναφορά στην οδηγία Σεβέζο, αλλά πώς θα εφαρμοστεί αυτό π.χ. στην Ελευσίνα δεν προκύπτει πουθενά.

- Στο θέμα της διαχείρισης των αποβλήτων, της μετατροπής σε βιοκαύσιμα, της κατασκευής χώρων υγειονομικής ταφής κ.λπ. μόνο αόριστες δεσμεύσεις με ορίζοντα πενταετίας και πάνω. Εδώ τρέχουν και τα πρόστιμα, γι’ αυτό και οι υποτυπώδεις δεσμεύσεις.

Ακολουθεί η παρουσίαση των στρατηγικών επιλογών. Όλα αυτά περιγράφονται σαν κατευθύνσεις. Ορθολογική οργάνωση, ανάπτυξη των περιοχών, διατήρηση και προστασία του φυσικού πλούτου, ανάδειξη υπαίθρου κ.λπ. Η κάθε πρόταση εισάγεται με τη λέξη αναβάθμιση, ανάπτυξη και κοινωνική συνοχή. Το μόνο που περιγράφεται αναλυτικά είναι ένα οδικό δίκτυο που θα συνδέει τις πόλεις και ένα θαλάσσιο δίκτυο που θα συνδέει τα νησιά στη διαδρομή του οποίου θα επιδιώκεται η ανάπτυξη. Αυτοί είναι οι άξονες και διατρέχουν οδικά και θαλάσσια την επικράτεια συνδέοντάς την και με τις άλλες χώρες. Όλο το αναπτυξιακό μοντέλο του κ. Σουφλιά και των συνεργατών του βασίζεται σε αυτό το δίκτυο. Με 10 σελίδες που περιγράφουν αποκλειστικά την επέκταση, διερεύνηση, αναβάθμιση και μετατροπή σε όλα τα είδη μεταφορών, αλλά και στα λιμάνια και τους εμπορευματικούς σταθμούς. Δρόμοι, λιμάνια, αεροδρόμια πάντα με άξονα ...το περιβάλλον. Η μισή Ελλάδα θα καταληφθεί από δρόμους. Με δύο μόνο σειρές αναφέρονται οι σιδηροδρομικές επεκτάσεις που παραμένουν στο ελληνικό ντουλάπι.

- Αποφασίζεται η χωρική διάρθρωση του αστικού δικτύου με βασικούς πόλους την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη για τις οποίες υιοθετείται στα λόγια η κατεύθυνση περιορισμού της πληθυσμιακής τους μεγέθυνσης αλλά δεν αναφέρονται τα όρια των πόλεων και μέχρι πού θα εκτείνονται. Όταν όλη η Ελλάδα θα καλυφθεί από δρόμους, πώς είναι δυνατόν να μην πενταπλασιαστεί η χρήση αυτοκινήτων για παράδειγμα; Δηλώνεται, τέλος, ότι τα μητροπολιτικά σχήματα που θα προκύψουν θα είναι κατά το σχέδιο πιο ευέλικτα, πιο ανταγωνιστικά και με κοινωνική συνοχή !

- Ακολουθούν οι επιδιώξεις στον τουρισμό, πάλι φυσικά με γνώμονα την ανάπτυξη και την προστασία της φύσης και του πολιτισμού. Επιδιώκεται περιορισμός της εκτός σχεδίου δόμησης σε προστατευόμενες περιοχές και μικρά νησιά, καθώς και η δημιουργία σταθερού πλαισίου κανόνων για προσέλκυση σημαντικών επενδύσεων. Δεν μπαίνει όμως στον κόπο το σχέδιο να οριοθετήσει στα πόσα μέτρα από τις ακτές θα επιτρέπεται η δόμηση. Τι θα γίνει με τις ήδη καταπατημένες ακτές; Ποιό θα είναι το δίκτυο προστασίας, πώς θα εφαρμοστεί και πού. Υπάρχει όμως ειδική μέριμνα για τις οργανωμένες εγκαταστάσεις τύπου ΠΟΤΑ που κατά το σχέδιο είναι οι μόνες σωστές κατευθύνσεις για οικιστική εκμετάλλευση. Το πώς πάρθηκε αυτή η γη δεν απασχολεί φυσικά κανέναν.

Στο Πλαίσιο δεν φαίνεται να υιοθετήθηκε καμία από τις παρατηρήσεις των περιβαλλοντικών φορέων. Για άλλη μια φορά αλλού είναι το ζουμί. «Ενόψει του κρίσιμου ρόλου που καλείται να αναλάβει το ΥΠΕΧΩΔΕ λαμβάνει τα ακόλουθα μέτρα: Αναβάθμιση και ενίσχυση των υπηρεσιών χωροταξίας, δημιουργία ευέλικτων μηχανισμών διοίκησης για την αντιμετώπιση ειδικών θεμάτων, με την αξιοποίηση εξωτερικών συνεργατών [...]». Αποφασίζει το ΥΠΕΧΩΔΕ διά μέσου του Σχεδίου ότι θα έχει λόγο σε κάθε οικονομικό μηχανισμό και σε κάθε τομέα διαχείρισης και αξιοποίησης δημόσιας περιουσίας. Το άρθρο 24, το ΣτΕ, οι περιβαλλοντικές οργανώσεις, τα επιμελητήρια, οι σύλλογοι και οι πολίτες είναι λέξεις που δεν συναντάει κανείς πουθενά μέσα στο πόνημα. Πιο καθαρά από ποτέ αποτυπώνονται εδώ οι ασύμβατες αρμοδιότητες του υπερυπουργείου. Κάθε ενότητα αρχίζει από τα περιβαλλοντικά προβλήματα, τα σχεδιαστικά οράματα και τελειώνει με απλές εκκλήσεις και ‘όρκους’ για το περιβάλλον.


 

Οι θέσεις των φορέων

Οι περιβαλλοντικές οργανώσεις που έστειλαν μέσα στο Νοέμβριο αναλυτικά τις θέσεις τους για το προτεινόμενο σχέδιο καλούσαν το ΥΠΕΧΩΔΕ να υιοθετήσει ρητά τουλάχιστον τις παρακάτω θέσεις:

1. Τήρηση κανόνων βιοκλι΅ατικής αρχιτεκτονικής σε όλα τα νέα κτίρια, ΅ε
προτεραιότητα στα κτήρια του δη΅οσίου

2. Ανάπτυξη των ανανεώσι΅ων πηγών ενέργειας, ΅ε ιδιαίτερες ρυθ΅ίσεις
χωροθέτησης σε προστατευό΅ενες περιοχές του δικτύου Natura 2000

3. Θεσ΅οθέτηση πλαισίου για την εκτετα΅ένη ανάπτυξη υποδο΅ών ΑΠΕ σε αστικές περιοχές ΅ε ά΅εση προτεραιότητα τις περιοχές της Αττικής και της Θεσσαλονίκης

4. Απαγόρευση της αδειοδότησης και χωροθέτησης νέων ΅ονάδων
ηλεκτροπαραγωγής από ορυκτά καύσι΅α, εξαιρώντας την αντικατάσταση υφιστά΅ενων θερ΅οηλεκτρικών ΅ονάδων ΅ε άλλες ενεργειακά αποδοτικότερες, ΅ε στόχο την ολοκληρωτική απαγόρευση δη΅ιουργίας νέων ΅ονάδων ηλεκτροπαραγωγής από το 2015.

5. Θεσ΅οθέτηση υποχρεωτικής χρήσης βέλτιστων διαθέσι΅ων τεχνικών στην ηλεκτροπαραγωγή και ά΅έσο εκσυγχρονισ΅ό των ΅ονάδων παραγωγής ενέργειας από ορυκτά καύσι΅α,

6. Θεσ΅οθέτηση ξεκάθαρων οικονο΅ικών κινήτρων για τη χρήση ανανεώσι΅ων ενεργειακών πηγών και την εξοικονό΅ηση ενέργειας από τους κατασκευαστές κτιρίων.


 

 

 

(Ελευθεροτυπία, 8/3/2008)

 

www.iospress.gr