ΣΕ ΚΙΝΔΥΝΟ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ 

 

Η Ευρώπη του φονταμενταλισμού

 


Ευρώπη και θρησκευτικός φονταμενταλισμός: όσο κι αν οι δύο έννοιες συνεχίζουν να αντιμετωπίζονται ως ασύμβατες, οι πρόσφατες εξελίξεις μαρτυρούν καθημερινά ότι σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες οι φονταμενταλιστικές απόψεις όχι απλώς έχουν τη θέση τους στη δημόσια συζήτηση, αλλά και σε πολλές περιπτώσεις παρεμβαίνουν καταλυτικά, επιχειρώντας να επιβάλουν πολιτικές επιλογές και νομοθετικές ρυθμίσεις της αρεσκείας τους ακόμη και σε ζητήματα που άπτονται στοιχειωδών ανθρώπινων δικαιωμάτων. Ας μην πάμε μακριά: το εξαιρετικά άτολμο σχέδιο για το Σύμφωνο Ελεύθερης Συμβίωσης –που, όλως τυχαίως, ανασύρθηκε από το συρτάρι την επαύριο του θανάτου του αρχιεπισκόπου Χριστόδουλου– προκάλεσε τις αδιανόητες αντιδράσεις σεβαστού τμήματος της Ιεραρχίας με αποτέλεσμα να προπαγανδιστεί από την κυβέρνηση ως θεσμός ενισχυτικός του γάμου, και μάλιστα του θρησκευτικού...

Για την ανάδυση του φονταμενταλισμού στις ευρωπαϊκές χώρες συζητούμε με τη Μόνικα Καρμπόφσκα, πολωνικής καταγωγής, δραστήριο μέλος του δικτύου Ευρωπαϊκή Φεμινιστική Πρωτοβουλία. (Για τη συνομιλήτριά μας, βλ. «Ιός» 10.07.2007). Στόχος του δικτύου είναι η ανάλυση των επιδράσεων που ασκούν οι θρησκευτικές δομές και ιδεολογίες στη ζωή των γυναικών της Ευρώπης, καθώς και η χάραξη των κοινών εκείνων πολιτικών που θα μπορέσουν να εξασφαλίσουν τον εκκοσμικευμένο χαρακτήρα των ευρωπαϊκών χωρών. Οπως μας εξηγεί η Μόνικα Καρμπόφσκα, η Ευρωπαϊκή Φεμινιστική Πρωτοβουλία δημιουργήθηκε από το εργαστήρι «Γυναίκες και εξουσία» που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Φόρουμ στο Παρίσι και στη συνέχεια διευρύνθηκε με φεμινίστριες από πολλές ευρωπαϊκές χώρες. Φέτος πρόκειται να συμμετάσχει στη συνάντηση του Φόρουμ στη Σουηδία, προσβλέποντας σε μεγαλύτερη εκπροσώπηση των φεμινιστριών, αλλά και στη ρητή καταδίκη κάθε εκδοχής του φονταμενταλισμού από το ίδιο το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Φόρουμ.

Βασικό εργαλείο της Ευρωπαϊκής Φεμινιστικής Πρωτοβουλίας συνιστά ένα ερωτηματολόγιο με θέμα τον κοσμικό χαρακτήρα του κράτους και τα δικαιώματα των γυναικών, το οποίο έχει ήδη διακινηθεί σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες. Οι απαντήσεις που συγκεντρώθηκαν οδήγησαν σε μια πρώτη διατύπωση των ζητημάτων που συγκροτούν τον πυρήνα των απόψεων του ευρωπαϊκού φεμινιστικού δικτύου και υπαγορεύουν τις πολιτικές του παρεμβάσεις. Ενδεικτικά:

* Καμία θρησκεία ή θρησκευτική δομή δεν πρέπει να συντηρείται από το κράτος ή να θεωρείται «κρατική θρησκεία». Οι θρησκευτικές δομές πρέπει να είναι απολύτως διακριτές από τις κρατικές και να μη διαθέτουν καμία δυνατότητα ανάμειξης στην πολιτική σφαίρα.

* Η θρησκευτική ελευθερία δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως πρόσχημα για την καταπάτηση των δικαιωμάτων των γυναικών.

* Το αστικό και οικογενειακό δίκαιο πρέπει να είναι απαλλαγμένα από κάθε θρησκευτική αναφορά. Κανένας νόμος δεν πρέπει να βασίζεται σε θρησκευτικές αρχές.

* Ο σεξισμός και η αντιμετώπιση των γυναικών ως υποδεέστερων από τις θρησκευτικές ιδεολογίες, η ενθάρρυνση του μίσους κατά των γυναικών ή της υποταγής τους, καθώς και η προπαγάνδα κατά των αντισυλληπτικών μέσων και των εκτρώσεων πρέπει να καταπολεμηθούν δραστικά, όπως ο ρατσισμός και η ομοφοβία (πρόταση για έναν αντισεξιστικό νόμο).

* Ο πολιτικός γάμος και το διαζύγιο πρέπει να αποτελούν ευρωπαϊκό κεκτημένο και να αποκλειστούν οι κοινωνικές διακρίσεις σε βάρος των ομοφυλόφιλων, ανδρών και γυναικών, αλλά και των αγάμων (νόμος κατά των διακρίσεων).

* Τα κράτη δεν πρέπει να αναγνωρίζουν ξένα οικογενειακά δίκαια και νόμους που βασίζονται σε θρησκευτικές αρχές οι οποίες παραβιάζουν τα δικαιώματα των γυναικών. Οφείλουν να πάψουν να τα εφαρμόζουν ή να τα ανέχονται στο έδαφός τους και, εφόσον χρειαστεί, να αναδιαπραγματευτούν τις σχετικές διμερείς συμφωνίες.

* Ο σεβασμός της παράδοσης και της θρησκείας δεν μπορεί να λειτουργεί ως πρόσχημα για την παραβίαση των δικαιωμάτων των γυναικών.

* Οι διεθνείς θρησκευτικές οργανώσεις οφείλουν να σέβονται το δίκαιο των χωρών στις οποίες δραστηριοποιούνται. Πρέπει να καταργηθεί το προνομιακό καθεστώς που απολαμβάνουν ως προς τα όργανα της Ευρωπαϊκής Ενωσης και τους διεθνείς θεσμούς.

Είναι βέβαιο ότι τα ζητήματα που θίγουν ορισμένες από τις κεντρικές κατευθύνσεις της Ευρωπαϊκής Φεμινιστικής Πρωτοβουλίας αποτελούν αντικείμενο διαμάχης σε ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες (πρβλ., για παράδειγμα, τη συζήτηση για τη μαντίλα, τις διαφορετικές θέσεις για την ποινικοποίηση των πάσης φύσεως ρατσιστικών απόψεων κ.ο.κ.). Εδώ, ωστόσο, βρίσκεται και το ενδιαφέρον του εγχειρήματος: επιδιώκοντας να συγκροτήσει έναν κώδικα κατά του ευρωπαϊκού φονταμενταλισμού, η Ευρωπαϊκή Φεμινιστική Πρωτοβουλία είναι υποχρεωμένη να δώσει απαντήσεις –και να επιτύχει τη μεγαλύτερη δυνατή φεμινιστική συναίνεση– σε κρίσιμα θέματα που ούτως ή άλλως πρέπει να αντιμετωπιστούν άμεσα από τα ευρωπαϊκά κράτη. Οπως μας εξηγεί η Μόνικα Καρμπόφσκα, το δίκτυο σκοπεύει να επεξεργαστεί ένα θεμελιώδες κείμενο που θα θέτει τις προϋποθέσεις για μια εκκοσμικευμένη και φεμινιστική Ευρώπη στη συνδιάσκεψή του που θα πραγματοποιηθεί σύντομα στη Ρώμη (31.05 - 1.06).

Στο μεταξύ, η Ευρωπαϊκή Φεμινιστική Πρωτοβουλία συνεχίζει την καμπάνια της «για το απαράγραπτο δικαίωμα των γυναικών της Ευρώπης να διαθέτουν το σώμα τους, να έχουν πρόσβαση στην ενημέρωση και στην αντισύλληψη και να μπορούν να καταφεύγουν χωρίς πρόβλημα στη διακοπή μιας ανεπιθύμητης κύησης». Στόχος της κινητοποίησης η συλλογή ενός εκατομμυρίου υπογραφών που θα λειτουργήσουν ως πίεση στα ευρωπαϊκά όργανα ώστε να ασχοληθούν σοβαρά με το ζήτημα. «Πρόκειται για μια κίνηση πολιτική, καθώς τα δικαιώματα των γυναικών δεν έχουν περιληφθεί στη Συνθήκη της Λισαβόνας», υπογραμμίζει η συνομιλήτριά μας. «Δεν νοείται μια γυναίκα να φυλακίζεται στην Πολωνία, για παράδειγμα, για μια πράξη απολύτως νόμιμη σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Η σχετική νομοθεσία πρέπει να ενοποιηθεί σε μια βάση προοδευτική».

Η επιλογή του αντικειμένου της καμπάνιας δεν είναι τυχαία: τον τελευταίο καιρό, η ελευθερία της έκτρωσης αμφισβητείται πλέον ακόμη και σε χώρες στις οποίες τα αναπαραγωγικά δικαιώματα των γυναικών θεωρούνταν από καιρό δεδομένα. Σήμερα, η πρόσβαση των γυναικών σε μια νόμιμη έκτρωση απαγορεύεται σε χώρες όπως η Πολωνία, η Ιρλανδία, η Κύπρος ή η Μάλτα, ενώ στον κατάλογο έρχονται να προστεθούν η Λιθουανία και η Σλοβακία. Στο μεταξύ, το Βατικανό εντείνει τις επιθέσεις του κατά αυτού που ονομάζει «πολιτισμό του θανάτου», καταγγέλλει τη Διεθνή Αμνηστία με αφορμή κάποιες εξαιρετικά προσεκτικές θέσεις της για το ζήτημα των εκτρώσεων και ανακηρύσσει αγία μια γυναίκα που προτίμησε να πεθάνει από καρκίνο προκειμένου να μην υποβληθεί σε άμβλωση. Στην Ιταλία, η έφοδος αστυνομικών σε κλινική όπου διενεργούνταν εκτρώσεις πυροδότησε τους τελευταίους μήνες μια σκληρή προεκλογική διαμάχη μεταξύ υποστηρικτών και πολεμίων της ελευθερίας της έκτρωσης. Στο στόχαστρο φονταμενταλιστικών ομάδων βρίσκεται η ισχύουσα νομοθεσία και στη Γαλλία, τη Βρετανία και την Πορτογαλία. Αλλά και στις πρόσφατες ισπανικές εκλογές, οι εκτρώσεις και οι γάμοι μεταξύ ομοφυλοφίλων αναδείχθηκαν από την επίσημη εκκλησία σε μείζονα λόγο καταψήφισης των σοσιαλιστών. (Οι φωτογραφίες που δημοσιεύουμε προέρχονται από διαδήλωση πολεμίων της έκτρωσης στη Μαδρίτη, 16.02.08.) Αντίστοιχες απόψεις εκφράζονται, ως γνωστόν, και στην Ελλάδα, όπου η εκκλησιαστική ηγεσία τάχθηκε πριν από λίγο καιρό ακόμη και κατά του προγεννητικού ελέγχου.

Στο κλίμα αυτό, η καμπάνια της Ευρωπαϊκής Φεμινιστικής Πρωτοβουλίας αποκτά ιδιαίτερη σημασία. «Η περίπτωση της Αλίσια Τισιάκ, μιας νεαρής γυναίκας από την Πολωνία, στην οποία απαγορεύτηκε η έκτρωση παρόλο που μια ακόμη εγκυμοσύνη ήταν βέβαιο ότι θα επιδείνωνε το σοβαρό πρόβλημα όρασης από το οποίο υπέφερε, είναι εμβληματική», σημειώνει η Μόνικα Καρμπόφσκα. «Η Αλίσια κέρδισε τη δίκη κατά της πολωνικής κυβέρνησης στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρώπινων Δικαιωμάτων και, αν και σχεδόν τυφλή, συνεχίζει σήμερα τον αγώνα της για τη νομιμοποίηση των εκτρώσεων, παρά τις συκοφαντίες του πολωνικού τύπου και τις απειλές κατά της ζωής της. Ο αγώνας της είναι και δικός μας».

 

(Ελευθεροτυπία, 25/4/2008)

 

www.iospress.gr