Η επίσκεψη στις ΗΠΑ του ελληνα καθηγητή που είχε αποπεμφθεί το 2006

 

Οι ανεπιθύμητοι του κ. Μπους

 

 

Πριν από δύο χρόνια, ταξίδεψε στις ΗΠΑ ο Γιάννης Μηλιός, καθηγητής στο ΕΜΠ και μέλος της Γραμματείας του ΣΥΡΙΖΑ. Ηταν καλεσμένος από το δημόσιο πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης, το Stony Brook, για μια διάλεξη με τίτλο «Πώς λειτουργούν οι ταξικές σχέσεις». Ομως, μόλις έφτασε στο αεροδρόμιο «Τζον Κένεντι», οι αμερικανικές Αρχές εμπόδισαν την είσοδό του στη χώρα, παρά το γεγονός ότι διέθετε ισχύουσα βίζα. Τον υπέβαλαν σε πολύωρη ανάκριση για τις πολιτικές του πεποιθήσεις και στη συνέχεια τον υποχρέωσαν να επιστρέψει στην Ελλάδα.

Η υπόθεση προβλήθηκε, όπως είναι φυσικό, ως σκανδαλώδης στα ελληνικά μέσα ενημέρωσης, με τη θλιβερή εξαίρεση ελάχιστων απολογητών της σκληρής αμερικανικής γραμμής (του Δημήτρη Ρίζου στον «Αδέσμευτο» και της Πανδώρας στο «Βήμα», που όμως κατάλαβε εγκαίρως το σφάλμα της και ανακάλεσε). Οι αντιδράσεις στην Ελλάδα ήταν βέβαια αναμενόμενες. Αλλωστε ανάλογη αντιμετώπιση από τις Αρχές των ΗΠΑ είχε λίγο καιρό πριν και ο καθηγητής Βένιος Αγγελόπουλος. Το ενδιαφέρον βρίσκεται στο γεγονός ότι υπήρξε σοβαρή αντίδραση και στο εσωτερικό των ΗΠΑ, όπου κινητοποιήθηκαν οι ενώσεις των πανεπιστημιακών και των υπερασπιστών της ελευθερίας της έκφρασης και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Το αποτέλεσμα ήταν να στεφθεί η καμπάνια αυτή από επιτυχία. Και πριν από λίγες μέρες, ο κ. Μηλιός βρέθηκε στην Ουάσιγκτον (εφοδιασμένος βέβαια με τη νέα του βίζα), καλεσμένος από την ιστορική Αμερικανική Ενωση Καθηγητών Πανεπιστημίου (American Association of University Professors, AAUP), για να δώσει διάλεξη με θέμα εμπνευσμένο από την προσωπική του περιπέτεια: «Το δικαίωμα στον ακαδημαϊκό διάλογο. Ποιος είναι "μη αποδεκτός" και με ποίου την απόφαση».

Καταχειροκροτούμενος από τους Αμερικανούς συναδέλφους του ο κ. Μηλιός ανέλυσε το φαινόμενο αυτό που σημαδεύει ένα νέο είδος μακαρθισμού στις ΗΠΑ και εντάσσεται βέβαια στη γνωστή πολιτική της κυβέρνησης Μπους. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει το απόσπασμα που αφορά τη σκοπιμότητα αυτών των αποκλεισμών:

«Θα μπορούσε κανείς να υποστηρίξει ότι απαιτούνται πολιτικές έκτακτης ανάγκης και μέτρα περιστολής ορισμένων ελευθεριών σε όλες τις περιπτώσεις που απειλείται η εθνική ασφάλεια. Δεν συμφωνώ μ' αυτή την άποψη, διότι καμιά ιστορική εμπειρία δεν την επιβεβαιώνει. Θα ήθελα εντούτοις να αναλύσω το επιχείρημα αυτό, επιστρέφοντας στο βασικό λόγο της συνάντησής μας, και ειδικότερα στο φαινόμενο να κρίνονται ορισμένοι ξένοι πανεπιστημιακοί ως "μη αποδεκτοί" για είσοδο στις ΗΠΑ. Μπορούμε άραγε να θεωρήσουμε αυτές τις αποφάσεις ως μέτρα προστασίας της εθνικής ασφάλειας; Και αν όχι, ποιοι είναι οι πραγματικοί στόχοι που εξυπηρετούν;

Οι περιπτώσεις των πανεπιστημιακών που εμποδίστηκαν να εισέλθουν στις ΗΠΑ, τη στιγμή που η επίσκεψή τους δεν είχε σχέση με τίποτα άλλο παρά με μια σειρά ακαδημαϊκών διαλέξεων, αφαιρεί κάθε βάση από τα επιχειρήματα περί προστασίας της εθνικής ασφάλειας. Αυτές οι περιπτώσεις είναι το ακριβές ισοδύναμο με τις περιπτώσεις πανεπιστημιακών που τους απαγόρευσαν το δικαίωμα να εγκαταλείψουν τη χώρα τους με σκοπό να μετάσχουν σε διεθνή συνέδρια ή συναντήσεις, κάτι που συνέβαινε συχνά στην τέως Σοβιετική Ενωση και άλλες κατ' όνομα σοσιαλιστικές χώρες της Ανατολικής Ευρώπης.

Πρέπει να σημειώσουμε ότι ένα επιστημονικό συνέδριο ή μια διάλεξη δεν είναι δυνατόν να πραγματοποιηθεί σωστά χωρίς τη φυσική παρουσία των προσώπων που έχουν σχέση μ' αυτή, δηλαδή των επιστημόνων που έχουν ήδη δημοσιεύσει ή σκοπεύουν να δημοσιεύσουν τις μελέτες τους, τις θεωρητικές τους προσεγγίσεις, τις ιδέες και τις ερμηνείες τους, μαζί με εκείνους που επιθυμούν να τους θέσουν ερωτήματα, να τους αποκρούσουν ή να τους υπερασπιστούν. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα στην περίπτωση των κοινωνικών επιστημών, οι οποίες έχουν εξ ορισμού συγκρουσιακό χαρακτήρα, εφόσον αναπτύσσονται στο πλαίσιο ενός θεωρητικού διαλόγου μεταξύ διαφορετικών και συχνά αντιθετικών σχολών σκέψης.

Οπως επισήμαινε ο Αλμπερτ Αϊνστάιν σε μια επιστολή του προς τον Χάνρικ Λόρεντς, όπου του εξηγούσε το λόγο που είχε αποδεχτεί μια πρόσκληση να συζητήσει τα αποτελέσματα των ερευνών του στο ολλανδικό πανεπιστήμιο του Λέιντεν, "σ' αυτά τα ανολοκλήρωτα ζητήματα, οι άνθρωποι έχουν δυσκολία να κατανοήσουν ο ένας τον άλλο, αν δεν μιλούν πρόσωπο με πρόσωπο".

Αυτή η διαδικασία αυστηρού διαλόγου που έχει ζωτική σημασία για την παραπέρα ανάπτυξη των θεωρητικών συλλήψεων και της επιστημονικής έρευνας διακόπτεται με βίαιο τρόπο κάθε φορά που ένας επιστήμονας παρεμποδίζεται να συμμετάσχει σε ένα διεθνές συνέδριο ή συνάντηση, είτε με την άρνηση του δικαιώματος αναχώρησης από τη δική του χώρα είτε από την απαγόρευση εισόδου σε κάποια άλλη χώρα (όπως συμβαίνει με τους πανεπιστημιακούς που κρίνονται "μη αποδεκτοί" για την είσοδο στο έδαφος των ΗΠΑ). Και στις δύο περιπτώσεις οι αποφάσεις της εκτελεστικής εξουσίας είναι φανερό ότι δεν υπηρετούν τόσο πολύ την προστασία της εθνικής κυριαρχίας όσο την επιβολή λογοκρισίας.

Αυτές οι πράξεις λογοκρισίας δεν αποτελούν μόνο -ούτε καν κυρίως- μια επίθεση εναντίον των προσώπων που εμποδίζονται από τη συμμετοχή. Είναι εξίσου και μια επίθεση εναντίον όλων όσοι μετέχουν στο συνέδριο, εφόσον παραβιάζουν με βίαιο τρόπο όλες τις παραμέτρους των ακαδημαϊκών διαδικασιών και του επιστημονικού διαλόγου. Ο πραγματικός τους στόχος δεν είναι μόνο οι ιδέες που μπορεί να πρεσβεύουν τα άτομα που αποκλείονται. Είναι και η ίδια η διαδικασία του θεωρητικού και επιστημονικού διαλόγου. Ηδη από το 1952 το Bulletin of the Atomic Scientists αφιέρωσε ένα ολόκληρο τεύχος στην πολιτική των ΗΠΑ σχετικά με τη βίζα και τον αποκλεισμό ξένων επιστημόνων από τη χώρα, σημειώνοντας τις αρνητικές συνέπειες για την ανάπτυξη της επιστήμης στο εσωτερικό της χώρας. [...]

Γι' αυτό το λόγο είναι αρκετά φανερό ότι ο χαρακτηρισμός ορισμένων πανεπιστημιακών ως "μη αποδεκτών" να εισέλθουν στις ΗΠΑ δεν προστατεύει τα σύνορα και το έδαφος των ΗΠΑ από εισβολείς που απειλούν την εθνική ασφάλεια. Παραβιάζει με ωμό τρόπο τον πνευματικό και επιστημονικό διάλογο που διεξάγεται στο εσωτερικό της χώρας. Αποτελεί μια παρέμβαση στις πνευματικές, επιστημονικές και ιδεολογικές διεργασίες στο εσωτερικό των ΗΠΑ. Αυτό γίνεται ακόμα πιο εμφανές αν συνυπολογίσουμε το γεγονός ότι απόψεις που επισημαίνουν τη δυνατότητα και/ή την αναγκαιότητα για αλλαγή στη σημερινή κοινωνική, πολιτική και οικονομική τάξη πραγμάτων, εκπροσωπούνται σε μεγάλο βαθμό από πανεπιστημιακούς στη δημόσια συζήτηση που διεξάγεται σε εθνικό και διεθνές επίπεδο. Κάθε φορά που παρεμποδίζεται κάποιος πανεπιστημιακός να εισέλθει στις ΗΠΑ, στο στόχαστρο βρίσκονται ο ορθός λόγος και ο δημοκρατικός δημόσιος διάλογος.

Αυτό που πραγματικά επιχειρείται μ' αυτά τα κατασταλτικά μέτρα του κράτους είναι να περιχαρακωθεί η επιρροή των ιδεών που θεωρείται ότι αμφισβητούν τις υφιστάμενες μορφές της κοινωνίας και τις σχέσεις εξουσίας στο εσωτερικό της. Το κράτος αποκλείει ως αντεθνικούς τους φορείς ενοχλητικών ιδεών.

Μια απόφαση που από πρώτη ματιά μοιάζει να αναφέρεται σε "αλλοδαπούς" και διεθνείς σχέσεις αποδεικνύεται στην πραγματικότητα ότι σχετίζεται με εσωτερικές κοινωνικές, πολιτικές και ιδεολογικές αντιπαραθέσεις. Το πραγματικό κίνητρο πίσω από τις κρατικές πολιτικές αποκλεισμού δεν είναι επομένως το εθνικό συμφέρον, αλλά η υπεράσπιση ειδικών κοινωνικών, πολιτικών και ιδεολογικών συμφερόντων στον εσωτερικό συσχετισμό δυνάμεων. Μ' άλλα λόγια: ταξικών συμφερόντων».

Η επιτυχής έκβαση της υπόθεσης του κ. Μηλιού δεν σημαίνει αναγκαστικά και αλλαγή της πολιτικής των ΗΠΑ απέναντι στους «ανεπιθύμητους» διανοούμενους του εξωτερικού.

Μιλώντας εκτός χειρογράφου, ο κ. Μηλιός έδωσε και ένα τελευταίο παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο αντιμετωπίζουν οι αμερικανικές Αρχές τα ζητήματα αυτά. Τις ίδιες μέρες επρόκειτο να ταξιδεύσει στις ΗΠΑ και ο βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ Περικλής Κοροβέσης. Ομως, παρά το γεγονός ότι υποβλήθηκε η σχετική αίτηση εγκαίρως στην πρεσβεία των ΗΠΑ στην Αθήνα, η απαιτούμενη βίζα καθυστερούσε να βγει. Τελικά το απαιτούμενο ταξιδιωτικό έγγραφο εκδόθηκε δώδεκα ώρες μετά την αναχώρηση της πτήσης, με την οποία θα ταξίδευε ο κ. Κοροβέσης. Μια άλλη μέθοδος διακριτικού αποκλεισμού ή η κουτοπονηριά στην υπηρεσία της υπερδύναμης.

* Ολόκληρη η ομιλία του Γιάννη Μηλιού στην Ουάσιγκτον έχει αναρτηθεί στην ιστοσελίδα της AAUP (www.aaup.org) και στην προσωπική του (http://users.ntua.gr/jmilios).

 

(Ελευθεροτυπία, 12/7/2008)

 

www.iospress.gr