ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΤΑΞΗΣ


Η "ευμενής" νέα αποικιοκρατία

1. / 2.   

Μισός αιώνας ανεξαρτησίας του Τρίτου Κόσμου ήταν, φαίνεται, υπερβολικά πολύς. Με τις πολεμικές μηχανές της αναπτυγμένης Δύσης στο ζέσταμα, ήρθε η ώρα των στοχαστικών θινκ τανκ να μας θυμίσουν ότι καθήκον του λευκού ανθρώπου είναι να εκπολιτίζει τους αγρίους.  
 

Σχετικά απαρατήρητη πέρασε, στη χώρα μας τουλάχιστον, μια από τις σημαντικότερες διεθνείς εξελίξεις της χρονιάς που έφυγε. Αναφερόμαστε στη σαφή διατύπωση, από τα πιο επίσημα χείλη, της στρατηγικής επιδίωξης ενός τμήματος του δυτικού κόσμου για επιστροφή στις μέρες της παραδοσιακής αποικιοκρατίας. 

Η διακήρυξη αυτή, λίγο μετά το τέλος της πρώτης πράξης του αφγανικού πολέμου κι εν αναμονή της αμερικανοβρετανικής επίθεσης κατά του Ιράκ, έγινε τον περασμένο Απρίλιο από το Ρόμπερτ Κούπερ -σύμβουλο του Τόνι Μπλερ και κατασκευαστή, λίγο νωρίτερα, του νεολογισμού "ανθρωπιστική επέμβαση". 

Με ειδικό φυλλάδιό του, που προλογίζεται από το βρετανό πρωθυπουργό, ο Κούπερ ανέλαβε να εξηγήσει με ασυνήθιστα ωμό τρόπο τις βασικές παραμέτρους και τους στόχους της κυρίαρχης σήμερα πολιτικής της Δύσης, όπως αυτή εκφράζεται από τη συμμαχία ΗΠΑ-Βρετανίας. Αποσπάσματα του ντοκουμέντου δημοσιεύθηκαν στην εφημερίδα Observer (7.4.02), με τον εύγλωττο τίτλο "Γιατί χρειαζόμαστε ακόμα αυτοκρατορίες".

Σύμφωνα με την ανάλυση του Κούπερ, η σημερινή ανθρωπότητα χωρίζεται σε τρεις ζώνες, με διαφορετικό καθεμιά βαθμό ανάπτυξης και πολιτικής συγκρότησης:

α) τα "αυτοκρατορικά", "μεταμοντέρνα" κράτη της αναπτυγμένης Δύσης, που συγκροτούν και το κέντρο της διεθνούς πολιτικής ζωής.

β) τα "παραδοσιακά", "μοντέρνα" κράτη (π.χ. η Ινδία, το Πακιστάν και η Κίνα), με ορατό το ειδικό βάρος τους στους περιφερειακούς συσχετισμούς, αλλά έξω από τον πυρήνα του σύγχρονου καπιταλισμού, και

γ) τα "προ-νεωτερικά" κράτη, "συνήθως πρώην αποικίες", που καταλαμβάνουν μεγάλο μέρος του Τρίτου Κόσμου, όπου "το κράτος έχει αποτύχει" κι "ένας πόλεμος όλων εναντίον όλων βρίσκεται σε εξέλιξη". Στην κατηγορία αυτή ανήκουν "χώρες όπως η Σομαλία και, μέχρι πρόσφατα, το Αφγανιστάν".

Η πολιτική της αναπτυγμένης Δύσης, διακηρύσσει ο σύμβουλος του Μπλερ, θα πρέπει να προσαρμοστεί σ' αυτήν την τριαδική πραγματικότητα, αντιμετωπίζοντας κάθε κατηγορία χωρών με εντελώς διαφορετικά κριτήρια:

* Μεταξύ τους, οι αναπτυγμένες "μεταμοντέρνες" δυτικές χώρες πρέπει να συμπεριφέρονται "με βάση τους νόμους και την ανοιχτή συνεργασία για την αμοιβαία ασφάλεια", όπως έχουν κωδικοποιηθεί στο σύγχρονο διεθνές δίκαιο. 

* Απέναντι στα "μοντέρνα" κράτη που βρίσκονται έξω από κλαμπ των πλουσίων, η Δύση θα πρέπει να εφαρμόζει άλλους κανόνες. "Απέναντι στα παλιομοδίτικα κράτη, εκτός μεταμοντέρνας ευρωπαϊκής ηπείρου, χρειάζεται να καταφεύγουμε στις τραχύτερες μεθόδους άλλων εποχών -χρήση ισχύος, προληπτική επίθεση, εξαπάτηση, οτιδήποτε χρειάζεται για τις δοσοληψίες μ' εκείνους που ζουν ακόμα στο 19ο αιώνα όπου κάθε κράτος φρόντιζε για τον εαυτό του. Μεταξύ μας, θα πρέπει να τηρούμε το νόμο. Οταν όμως βρισκόμαστε στη ζούγκλα, πρέπει να χρησιμοποιούμε τους νόμους της ζούγκλας". Πρόκειται, ούτε λίγο ούτε πολύ, για τη θεωρητικοποίηση της μονομερούς κατάργησης κάθε έννοιας διεθνούς δικαίου στις σχέσεις της Δύσης με τον υπόλοιπο κόσμο, την πρώτη εφαρμογή της οποίας αναμένεται να δούμε επί το έργον τις ερχόμενες βδομάδες στη Μέση Ανατολή.

* Εξίσου -αν όχι περισσότερο- εντυπωσιακή είναι η εισήγηση του Κούπερ για τη μεταχείριση των "προ-νεωτερικών", "αποτυχημένων" κρατών του Τρίτου Κόσμου, που "απειλούν" την αναπτυγμένη Δύση με τη φτώχεια, την αστάθεια και -κυρίως- την ελλιπή αστυνόμευση των πληθυσμών τους. "Ο λογικότερος τρόπος αντιμετώπισης του χάους", γράφει, "κι αυτός που χρησιμοποιήθηκε περισσότερο στο παρελθόν, είναι η αποικιοκρατία. [...] Είναι ακριβώς εξαιτίας του θανάτου των αυτοκρατοριών, που βλέπουμε σήμερα την ανάδυση του προ-νεωτερικού κόσμου. Η Αυτοκρατορία κι ο ιμπεριαλισμός έχουν καταστεί τρόποι εξύβρισης στο μεταμοντέρνο κόσμο. Σήμερα δεν υπάρχουν αποικιακές δυνάμεις πρόθυμες να αναλάβουν αυτό το ρόλο, μολονότι οι ευκαιρίες -κι ενδεχομένως η ανάγκη- για αποικιοποίηση είναι ίσως εξίσου μεγάλες όσο και τον περασμένο αιώνα. [...] Οι αδύναμοι εξακολουθούν να χρειάζονται τους ισχυρούς και οι ισχυροί εξακολουθούν να έχουν ανάγκη έναν τακτοποιημένο κόσμο".

Η πολιτική σημασία των παραπάνω είναι προφανής. Αν και ο σύμβουλος του Μπλερ αποφεύγει να φτάσει μέχρι το ανοιχτό κάλεσμα για αναβίωση του αποικιακού "θεσμού", εισηγούμενος αντ' αυτού έναν υποκατάστατο "ιμπεριαλισμό των γειτόνων" υπό την αιγίδα της "διεθνούς κοινότητας" (δηλ. της Δύσης), το περιεχόμενο της πρότασής του είναι κάτι παραπάνω από σαφές: οι "αποτυχημένες" ζώνες του Τρίτου Κόσμου "έχουν ανάγκη" να τεθούν κάτω από την άμεση πολιτική, αστυνομική και διοικητική εποπτεία των "ισχυρών". Μισός αιώνας διακηρύξεων για το δικαίωμα των λαών στην αυτοδιάθεσή τους, μπορεί άνετα να πεταχτεί (και) επίσημα στο σκουπιδοτενεκέ της Ιστορίας. 

Οπως ήταν αναμενόμενο, οι προτάσεις Κούπερ προκάλεσαν έντονες αντιδράσεις, από μέρους όχι μόνο των πάλαι ποτέ αποικιακών λαών του βρετανικού στέμματος, αλλά κι από μια μεγάλη μερίδα του ίδιου του Εργατικού Κόμματος. "Καλύτερα συμβούλευε ο Ρασπούτιν την τσαρίνα της Ρωσίας, παρά τον Μπλερ τούτος ο μανιακός", δήλωσε χαρακτηριστικά ένας από τους αντιφρονούντες. 

Κι όμως. Αυτό που παραγνώρισαν οι καταγγέλλοντες τη "σκέψη Κούπερ", είναι ότι οι "προτάσεις" του κυνικού πρωθυπουργικού συμβούλου δεν είναι τίποτα περισσότερο από την κωδικοποίηση της πολιτικής που έχει μπει στο στάδιο της εφαρμογής την τελευταία δεκαετία. 

Δεν έχει περάσει και πολύς καιρός από τότε που οι λέξεις "αποικία" και "προτεκτοράτο" είχαν καθαρά μεταφορικό περιεχόμενο (με ελάχιστες και δαχτυλοδεικτούμενες εξαιρέσεις, κατάλοιπα άλλων εποχών). Σήμερα, η ίδια η "διεθνής κοινότητα" έχει προκρίνει, μέσα από τις γνωστές διαδικασίες, το "προτεκτοράτο" ως μια καθόλα νόμιμη μορφή διακυβέρνησης χωρών που έγιναν θέατρο δυτικών "ανθρωπιστικών" επεμβάσεων -από τη Βοσνία και το Κόσοβο μέχρι το Ανατολικό Τιμόρ. 

Για την "εποπτεία" και "διαχείριση" αυτών των τελευταίων, η βρετανική κυβέρνηση ζήτησε επίσημα το 2000 από τον ΟΗΕ την αναβίωση του Συμβουλίου Κηδεμονίας (trusteeship counsil), οργάνου που χρησιμοποιούνταν μέχρι το 1994 για την "προετοιμασία" των 11 τελευταίων αποικιών της Δύσης προς την (ελεγχόμενη) ανεξαρτησία. 

Τα υπέρ και τα κατά "της αναβίωσης της έννοιας της διεθνούς κηδεμονίας" ή των προτάσεων για "ημιιμπεριαλισμό" και "ευμενή αποικιοκρατία", απασχολούν άλλωστε μέχρι σήμερα την επίσημη ιστοσελίδα του βρετανικού Υπουργείου Άμυνας (http://www.mod.uk/rcds/kyle.htm). Το συμπέρασμα της αναλύτριας Λίντα Κάιλ, είναι πως κάτι τέτοιο έχει μεν καταστεί αναγκαίο, υφίσταται όμως εν μέρει στην πράξη, υπό την αιγίδα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, οπότε η αναβίωση του Συμβουλίου Κηδεμονίας περιττεύει.

"Το λάθος του Κούπερ", διαπιστώνει έτσι ένας από τους αρθρογράφους του Obsever, "ήταν ότι έθεσε αυτή την πολιτική με την παλιομοδίτικη γλώσσα της ρεαλπολιτίκ και της δυτικής ισχύος, αντί να στηριχθεί στην ηθικολόγα ρητορική των ημερών μας. Πολλοί σχολιαστές που συμφωνούν με τα συμπεράσματά του περί νέων μηχανισμών ρύθμισης των διεθνών σχέσεων, βρίσκουν την ευθύτητα του λόγου του περί υπεροχής των ΗΠΑ και της Ευρώπης πάνω στον 'προ-μοντέρνο' μη δυτικό κόσμο και την επισήμανση νέων 'ευκαιριών' για 'αποικιοποίηση', αποκρουστική. [...] Αν είχε γράψει πως αυτό που φαίνεται σαν αποικιακοί διοικητές που καταπατούν τη δημοκρατία, στην πραγματικότητα είναι αναγκαίο για την 'οικοδόμηση εμπιστοσύνης' και την παροχή εξουσίας στις τοπικές 'φωνές', ώστε να παρασχεθεί θεσμική 'ικανότητα οικοδόμησης' και υποστήριξη στη μακροχρόνια διαδικασία 'εκδημοκρατισμού' και 'οικοδόμησης κοινωνίας των πολιτών', τότε θα είχε πιθανότατα τη θερμή υποστήριξη ακόμη και των πιο έντονων επικριτών του" (David Chandler "Imperialism may be out, but aggressive wars and colonial protectorates are back", The Observer 14.4.02).

Από το "μαζοχισμό"...

Στο κάτω-κάτω της γραφής, δεν πρόκειται για μια πρόταση που έπεσε απ' τον ουρανό. Εισηγήσεις για επιστροφή στην αποικιοκρατία, όσον αφορά ένα μέρος τουλάχιστον του Τρίτου Κόσμου, είχαν ήδη διατυπωθεί από έγκυρα χείλη "αναλυτών" την τελευταία δεκαετία -με την ίδια αμηχανία και, κάποιες φορές, ακόμα μεγαλύτερη σαφήνεια. Η καινοτομία του Κούπερ ήταν ότι προσέδωσε σ' αυτή την επιχειρηματολογία τη σφραγίδα ενός επίσημου κέντρου εξουσίας του δυτικού καπιταλισμού.

Ο πρώτος πού τόλμησε να αποκαταστήσει τον αποικιακό θεσμό στη συλλογική συνείδηση -σε μια εποχή, μάλιστα, όχι ιδιαίτερα βολική- υπήρξε ο γνωστός γάλλος συγγραφέας Πασκάλ Μπρικνέρ. Το βιβλίο του "Ο λυγμός του λευκού ανθρώπου", που κυκλοφόρησε στο Παρίσι το 1983, αποτελεί μια οξύτατη καταγγελία κάθε εκδοχής αλληλεγγύης της δυτικής διανόησης και νεολαίας προς τον Τρίτο Κόσμο -είτε αυτή έχει τη μορφή ενεργητικής συμπαράστασης προς τα αγωνιζόμενα αντιαποικιακά κινήματα, είτε περιορίζεται στην καταγγελία των αποικιακών εγκλημάτων και της νεοαποικιακής εκμετάλλευσης. Ολα αυτά, για τον Μπρικνέρ δεν είναι παρά ενδείξεις ενός "αρρωστημένου μαζοχισμού", που "καθιστά τη Δύση αιχμάλωτη των ίδιων των πρώην σκλάβων της". Το "μεγάλο έγκλημα", κατ' αυτόν, δεν ήταν η αποικιοκρατία αλλά -αντίθετα- η "εγκατάλειψη" από μέρους της Δύσης "των υποχρεώσεών της ως αποικιακή δύναμη".

...στην αποενοχοποίηση

Τα χρόνια πέρασαν, τα καθεστώτα του λεγόμενου "υπαρκτού σοσιαλισμού" κατέρρευσαν και οι πόλεμοι της Νέας Τάξης διαδέχθηκαν τη χαζοχαρούμενη θριαμβολογία περί του "τέλους της Ιστορίας". Η δεκαετία του '90 ήταν η εποχή των "ανθρωπιστικών επεμβάσεων" -αρχικά, σε περιοχές όπου κάθε είδους δημόσιας τάξης φαινόταν να έχει καταρρεύσει προ πολλού. Παραδόξως, ωστόσο, η υποδοχή των "απελευθερωτών" από τους αυτόχθονες υπήρξε συχνά εχθρική. 

Εκεί, στα μέσα της δεκαετίας του '90, έκαναν την εμφάνισή τους και οι πρώτες θεωρητικοποιήσεις για την ανάγκη επιστροφής στις μέρες που ο βίαιος "εκπολιτισμός των αγρίων" συνιστούσε -για κάθε ορθά σκεπτόμενο ευρωπαίο- το "φορτίο του λευκού ανθρώπου". Το εναρκτήριο λάκτισμα δόθηκε, ωστόσο, από έναν αφρικανό: τον κενυάτη ιστορικό Αλί Μαζρούι, γνωστό επικριτή των καταστροφικών επιπτώσεων της "ιστορικής" αποικιοκρατίας πάνω στη Μαύρη Ηπειρο.

Με άρθρο του στην εφημερίδα International Herald Tribune (4.8.94), ο Μαζρούι διαπίστωνε ότι "τα αποσυντιθέμενα τμήματα της Αφρικής χρειάζονται ευμενή αποικιοποίηση", εφόσον η απουσία "μορφωμένων μεσαίων κι επαγγελματικών τάξεων" εμποδίζει την ανάπτυξη δημοκρατικών θεσμών και "κοινωνίας των πολιτών". 

Πρότασή του, ήταν ακριβώς η επανίδρυση του Συμβουλίου Κηδεμονιών του ΟΗΕ, για την οργάνωση της διακυβέρνησης των "αποσυντιθέμενων" αφρικανικών χωρών, κάτω από διεθνή στρατιωτική κατοχή. Το έργο της "εποπτείας" των νέων αποικιών θα αναλάμβαναν, ως πλέον έμπειρα, κάποια άλλα αφρικανικά ή ασιατικά κράτη. 

Η αμερικανική επέμβαση στην Αϊτή, τον επόμενο μήνα, θα δώσει την ευκαιρία στο βρετανό αρθρογράφο Τζόναθαν Πάουερ να "διαπιστώσει", με τη σειρά του, ότι σε χώρες -όπως η Σομαλία ή η Αϊτή- που αποτελούν καρικατούρες πολιτισμού", "η μοναδική φορά που οικοδομήθηκε οποιοδήποτε είδος οικονομικής και κοινωνικής υποδομής, ήταν όταν τελούσαν υπό κατοχή". 

Το συμπέρασμά του, απλούστατο: "Η Αϊτή θάπρεπε να γίνει η πρώτη δοκιμή, όπου ο ΟΗΕ -με τους Αμερικανούς να παίζουν το βασικό ρόλο- θα επιδοθεί σε μια μορφή ευμενούς αποικιοκρατίας. Για να στήσουμε την Αϊτή στα πόδια της, θα χρειαστεί μια ολόκληρη γενιά". Το φωτεινό παράδειγμα, κατά τον ίδιο πάντα αναλυτή, αποτελούν η βρετανική αποικιοκρατία στην Ινδία, η γαλλική στην Ινδοκίνα και η ολλανδική στην Ινδονησία. 

Ακολούθησε, τον επόμενο Γενάρη, ο Ουίλιαμ Πφαφ με αναλυτικό άρθρο του στην επιθεώρηση Foreign Affairs. Βάση του συλλογισμού του ήταν ότι για την κατάρρευση των αφρικανικών κοινωνιών ευθύνεται ακριβώς η αποικιοκρατία, που κατέστρεψε τις παραδοσιακές δομές τους χωρίς να δημιουργήσει "ο,τιδήποτε ανθεκτικό και διαρκές" στη θέση τους ("οι αποικιοκράτες", ισχυρίζεται, "δεν έμειναν αρκετά στην Αφρική, ώστε να έχουν την παραμικρή πιθανότητα επιτυχίας". Μοναδική, ως εκ τούτου, λύση θεωρεί την "ολοκλήρωση" αυτής της αποικιακής εμπειρίας, για ένα διάστημα "μισού κι ενδεχομένως ενός αιώνα" ακόμα. 

Κατεξοχήν αρμόδιους γι' αυτή τη δουλειά, εφόσον ο ΟΗΕ δεν μπορεί να πάρει τα πόδια του, ο Πφαφ θεωρεί -ποιους άλλους;- τους ίδιους τους παλιούς αποικιοκράτες: "Γνωρίζουν τις γλώσσες. Εχουν ακόμη ανάμεσά τους όχι μόνο πρώην αποικιακούς διοικητές αλλά επίσης ειδήμονες και πανεπιστημιακούς που ασχολούνται μ' αυτές τις περιοχές. Από μια άποψη, η Ευρώπη ουδέποτε εγκατέλειψε την Αφρική". Ιδανική εξέλιξη θα ήταν, κατ' αυτόν, αν την όλη δουλειά δεν την αναλάμβαναν μεμονωμένα κράτη αλλά η ίδια η Ευρωπαϊκή Ενωση, ως συλλογική ενσάρκωση αυτής της αποικιακής κληρονομιάς. 

Ισως δεν είναι καθόλου τυχαίο που αυτή η πρόταση διατυπώθηκε από τις στήλες του συγκεκριμένου εντύπου. Το Foreign Affairs είναι επίσημο όργανο του "Συμβουλίου Διεθνών Σχέσεων" (CFR), ενός από τα σημαντικότερα θινκ τανκ των ΗΠΑ. Αντιπρόεδρός του είναι ο πρόεδρος της Ομοσπονδιακής Τράπεζας, Ουίλιαμ Μακ Ντόναφ, και στελέχη του φυσιογνωμίες όπως ο Τζορτζ Σόρος, ο Ρίτσαρντ Χόλμπρουκ, ο Τόμας Πίκερινγκ, ο γερουσιαστής Τζορτζ Μίτσελ ο Τίοντορ Σόρενσεν ή -παλιότερα- ο Χένρι Κίσινγκερ.

Μετά την 11η Σεπτέμβρη

Η επίθεση στους δίδυμους πύργους αποτέλεσε το σημείο τομής, για την επέκταση της παραπάνω συνταγής σε χώρους πολύ ευρύτερους από τις "κατεστραμμένες" χώρες της Μαύρης Ηπείρου. Η επιστροφή στην αποικιοκρατία θα προταθεί, πλέον, ως η λύση στο πρόβλημα της "γενικευμένης ανομίας" (αλλά και των αντιδυτικών διαθέσεων) μεγάλου μέρους της τριτοκοσμικής περιφέρειας.

"Η απάντηση στην τρομοκρατία;", αναρωτιέται ρητορικά στις 6 Οκτωβρίου 2001 από τις στήλες της Wall Street Journal ο Πολ Τζόνσον, για να δώσει αμέσως ο ίδιος την απάντηση: "Η αποικιοκρατία". Το σχήμα του είναι εξαιρετικά απλό: "η Δύση δεν έχει άλλη λύση παρά να κηρύξει τον πόλεμο ενάντια σε κράτη που είθισται να βοηθούν τους τρομοκράτες", κάτι τέτοιο όμως "μπορεί να συνεπάγεται μακροχρόνιες δεσμεύσεις για την Αμερική και τους ευρωπαίους συμμάχους της" κι όχι, απλά, κάποιες σύντομες εκστρατείες. 

Υπάρχουν, άλλωστε, πρόχειρα ιστορικά παραδείγματα. Εναρκτήριο λάκτισμα και βασικός μηχανισμός επιβολής του ευρωπαϊκού αποικιακού συστήματος κατά τον ΙΘ΄ άι., υπήρξε λ.χ. ο "πόλεμος κατά της πειρατείας" στη Μεσόγειο και την Άπω Ανατολή. (Το ίδιο παράδειγμα μας θύμιζε, τις ίδιες μέρες, και ο βρετανικός Economist). 

Και ο Τζόνσον καταλήγει: "Υποψιάζομαι ότι η καλύτερη μεσοπρόθεσμη λύση θα είναι μια αναβίωση του παλιού συστήματος 'εντολών' της Κοινωνίας των Εθνών, το οποίο χρησίμευσε στο Μεσοπόλεμο σαν μια 'αξιοσέβαστη' μορφή αποικιοκρατίας. Χώρες που δεν μπορούν να ζήσουν ειρηνικά με τους γείτονές τους και διεξάγουν συγκαλυμμένο πόλεμο εναντίον της διεθνούς κοινότητας, δεν μπορούν να περιμένουν πλήρη ανεξαρτησία. Με όλα τα μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας να στηρίζουν τώρα -σε διάφορους βαθμούς- την αμερικανική πρωτοβουλία, δεν θα ήταν δύσκολο να επινοήσουμε μια νέα μορφή εντολής των Ηνωμένων Εθνών η οποία θα θέτει τα κράτη τρομοκράτες σε υπεύθυνη επιτήρηση". 

Εννοείται, βέβαια, πως αυτή η εισήγηση αφορά μονάχα χώρες όπως το Ιράκ, το Ιράν ή η Β.Κορέα -κι όχι το Ισραήλ, μολονότι αυτό το τελευταίο συνιστά το κατεξοχήν παράδειγμα χώρας που "δεν μπορεί να ζήσει ειρηνικά με τους γείτονές της".

Ηταν μόνο η αρχή. Τέσσερις μέρες μετά, ο Μάρτιν Γουόλφ επαναφέρει το ίδιο σενάριο από τις στήλες των Financial Times. Αντικείμενό του δεν είναι μόνο τα "ορμητήρια τρομοκρατών" αλλά όλα εν γένει τα "αποτυχημένα κράτη", που δεν μπορούν λ.χ. να διασφαλίσουν την πειθαρχημένη εφαρμογή των οικονομικών προγραμμάτων του ΔΝΤ και της Διεθνούς Τράπεζας: "Αν είναι να σωθεί ένα αποτυχημένο κράτος, τότε τα βασικά στοιχεία μιας έντιμης διακυβέρνησης -και πάνω απ' όλα ο κατασταλτικός μηχανισμός- θα πρέπει να παρασχεθούν έξωθεν. Ό,τι δηλαδή κάνει σήμερα η Δύση στην πρώην Γιουγκοσλαβία". Ως πηγή έμπνευσης, ο συντάκτης του άρθρου επικαλείται ...τον Κούπερ!

Και η σχετική συζήτηση θα συνεχιστεί, σαν μια φυσιολογική προέκταση του "αντιτρομοκρατικού πολέμου" της κυβέρνησης Μπους και των συμμάχων της. Επικαλούμενος -επίσης- τον Κούπερ, ο Ρόμπερτ Σίμπλι της Ottawa Citizen (23.12.01) θα οραματιστεί κι αυτός την επιβολή "προσωρινής αυτοκρατορικής εξουσίας, με τη μορφή ενδεχομένως προτεκτοράτων του ΟΗΕ" σ' ένα μεγάλο μέρος του πλανήτη.

Άλλοθί του αποτελεί, μάλιστα, η ήδη υπαρκτή επικυριαρχία του δυτικού καπιταλισμού πάνω σ' αυτές τις περιοχές: "Από μια άποψη, η Δύση έχει ήδη επιδοθεί στο κτίσιμο μιας αυτοκρατορίας. Μη κυβερνητικές οργανώσεις έχουν περάσει δεκαετίες αποικιοποιώντας τον Τρίτο Κόσμο με τις δυτικές αξίες μέσω προγραμμάτων βοήθειας. Το ΔΝΤ και η Παγκόσμια Τράπεζα συγκρατούν σε τακτή βάση αδύναμα κράτη από την κατάρρευση. 'Εθνική οικοδόμηση', 'ανθρωπιστική επέμβαση', 'ανάπτυξη': δεν είναι παρά ευφημισμοί γι' αυτό που κάποτε αποκαλούνταν 'το φορτίο του λευκού ανθρώπου'. Εφόσον, λοιπόν, η Δύση θα εξακολουθήσει ούτως ή άλλως να χώνει χρήματα και ανθρώπινο δυναμικό σε περιθωριακές χώρες, γιατί να μην επιβάλει μια 'αυτοκρατορική' εξουσία που θα παράσχει τίμια διακυβέρνηση, αποτελεσματική δημόσια διοίκηση και θεσμική ευταξία;"

Τιμιότητα, αποτελεσματικότητα, ευταξία. Εναν αιώνα και βάλε μετά το μοίρασμα του "υπόλοιπου" κόσμου μεταξύ των ευρωπαίων "εκπολιτιστών" σ' εκείνο το ιστορικό συνέδριο του Βερολίνου (1885), η Ιστορία φαίνεται έτοιμη να επαναλάβει τον εαυτό της. Ενδεχομένως σαν φάρσα, θα λέγαμε - αν δεν ήταν εκείνες οι εκατόμβες, με τα εκατομμύρια των ανθρώπινων θυμάτων του "εκπολιτισμού", να στοιχειώνουν τον ορίζοντα...



(Ελευθεροτυπία, 5/1/2003)

 

www.iospress.gr                                  ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ