ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΤΑΞΗΣ

Η "ευμενής" νέα αποικιοκρατία

1. / 2.   
 

Από την Ινδοκίνα στη Βόρεια Συμμαχία

Μια δεκαετία περίπου έχει περάσει από τότε που η δυτική κινηματογραφία άρχισε να ανακαλύπτει ξανά τη γοητεία του αποικιακού παρελθόντος. Τα πρωτεία της τομής ανήκουν, αναμφισβήτητα, στην "Ινδοκίνα" του Ρεζί Βαρνιέ (1991), με την Κατρίν Ντενέβ στο ρόλο της σκληρής πλην δίκαιης αφεντικίνας σε κάποια φυτεία του μακρινού Τονκίνου. Με τη βοήθεια του αντικομμουνιστικού κλίματος των ημερών, η αντίσταση των Βιετναμέζων στον αποικιακό ζυγό δεν ήταν δύσκολο να γελοιογραφηθεί σαν ένα υστερικό υβρίδιο μεταξύ Αμπού Νιντάλ και Τσαουσέσκου. 

Την ίδια νοσταλγία, με λιγότερο σαφείς όμως πολιτικές αναφορές, συναντάμε την ίδια χρονιά και στην κινηματογραφική μεταφορά του "Εραστή" της Μαργκερίτ Ντιράς από τον Ζαν-Ζακ Ανό. Το 1999, τέλος, η γαλλική αποικιακή κληρονομιά θα βρει το θερμότερο συνήγορό της στο πρόσωπο του Αμερικανού Φράνσις Φορντ Κόπολα και την αναθεωρημένη βερσιόν της -κλασικής πλέον- ταινίας του για τον πόλεμο του Βιετνάμ.

Στη "βελτιωμένη" κι "επαυξημένη" αυτή εκδοχή του "Αποκάλυψη Τώρα", ο Κόπολα αναθεωρεί πλήρως τα αμφιλεγόμενα αντιπολεμικά μηνύματα της πρωτότυπης δουλειάς του, κατηγορώντας την επίσημη Ουάσιγκτον (και τον αμερικανικό λαό εν γένει) ότι δεν επέδειξαν τη δέουσα αποφασιστικότητα στον πόλεμο κατά των κομμουνιστών. Απέναντι στην τυφλή βιαιότητα, το ιδεολογικό κενό και την καλοζωία της αμερικανικής πολεμικής μηχανής, αντιπαραθέτει -ως φωτεινό υπόδειγμα- μια φανταστική οικογένεια γάλλων κτηματιών, κατάλοιπο της αποικιοκρατίας, που διεξάγει το δικό της παθιασμένο πόλεμο εναντίον όσων απειλούν την "παράδοση" και το ρόλο της, ως προασπιστή του δυτικού πολιτισμού στην Απω Ανατολή.

Και ο κύκλος κλείνει, τη φετινή σεζόν, με την πανηγυρική επιστροφή στη μεγάλη οθόνη των ίδιων των αποικιακών πολέμων. Ο λόγος για το τελευταίο ριμέικ του μυθιστορήματος του Α. Μέισον "Τα τέσσερα φτερά". Γραμμένο στο φόρτε της βρετανικής αποικιοκρατίας (1902), με φόντο τον πρόσφατο τότε αποικιακό πόλεμο για την κατάκτηση του Σουδάν (1882-98), το βιβλίο γνώρισε από το 1915 μέχρι σήμερα εννιά διαφορετικές κινηματογραφικές μεταφορές, με διασημότερες εκείνες των Ντέιβιντ Σλέζνικ (1929) κι Αλεξάντερ Κορντά (1939). 

Θέμα του, η προσπάθεια ενός νεαρού βρετανού αξιωματικού, αποκηρυγμένου επί δειλία από τους φίλους και την αρραβωνιαστικιά του επειδή αρνήθηκε να συμμετάσχει στην αποικιακή εκστρατεία, να αποκαταστήσει την τιμή του πολεμώντας -ως ένας ανώνυμος "βοηθητικός"- κατά των "βαρβάρων" ιθαγενών. Επικεφαλής αυτών των τελευταίων βρισκόταν ένας άσημος χωρικός, ο οποίος είχε αυτοανακηρυχθεί απεσταλμένος του Θεού (al Mahdi) - μορφή που, μοιραία, φέρνει στο νου τον Μπιν Λάντεν. 

Γυρισμένη από τον ινδικής καταγωγής Σεχάρ Καπούρ, η φετινή βερσιόν των "Τεσσάρων φτερών" επιχείρησε (σύμφωνα με τα λεγόμενα του σκηνοθέτη της) να μετριάσει κάπως τα έντονα αποικιοκρατικά συμφραζόμενα του πρωτοτύπου. Η προσπάθεια αυτή, εξαιρετικά διακριτική είν' αλήθεια, ενόχλησε ωστόσο τους γνωστότερους αμερικανούς κριτικούς, που είδαν σ' αυτή μίαν -ανεπίτρεπτη για τους καιρούς που ζούμε- επιβίωση φιλοτριτοκοσμικής "πολιτικής ορθότητας". 

Ουδόλως ενόχλησε, αντίθετα, η βασική αυθαιρεσία του Καπούρ εις βάρος του πρωτοτύπου: η προσθήκη, δηλαδή, ενός περίεργου ιθαγενή (που δηλώνει ότι πολεμά για το χρήμα αλλά κατά βάση υπακούει σε ένα δικό του, απροσδιόριστο σκεπτικό), η βοήθεια του οποίου αποδεικνύεται καθοριστική για την επιβίωση και τα "κατορθώματα" του βρετανού πρωταγωνιστή.

Στο κάτω-κάτω της γραφής, ολόκληρο διεθνές εκστρατευτικό σώμα, εν έτει 2001, είχε ανάγκη από μια Βόρεια Συμμαχία για να νικήσει τον δικό του al-Mahdi...

 


ΔΙΑΒΑΣΤΕ

Robert Cooper "The new liberal imperialism" (http://www.observer.co.uk/Print/0,3858,4388912,00.html). 
Η εισήγηση του συμβούλου του Μπλερ, και αρχιτέκτονα του δόγματος της "ανθρωπιστικής επέμβασης", για ένα "νέο ιμπεριαλισμό" που θα περιλαμβάνει -μεταξύ άλλων- την επαναφορά της αποικιοκρατίας σε μεγάλο μέρος του Τρίτου Κόσμου.

William Pfaff "A new Colonisalism? Europe must go back into Africa" (Foreign Affairs, 1-2.1995). Αντίστοιχες υποδείξεις για την Αφρική, από τις σελίδες του έγκυρου οργάνου του Συμβουλίου Διεθνών Σχέσεων των ΗΠΑ.

Pascal Bruckner "Le sanglot de l' homme blanc" (εκδ. Seuil, Παρίσι 1983). Η πρώτη καταγγελία του "μαζοχιστικού" φιλοτριτοκοσμισμού της δυτικής διανόησης, με υπόρρητη πλην σαφή την "πολιτική αποκατάσταση" του αποικιακού παρελθόντος της Δύσης

Αστέρης Χουλιάρας "Η κατάρρευση του κράτους στην Αφρική" (εκδ. Στοχαστής, Αθήνα 1997). Συνοπτική ανάλυση των κρίσεων της Λιβερίας, της Σομαλίας και της Ρουάντα από έναν ειδικό επιστήμονα του ελληνικού Υπ. Εσωτερικών. Σύντομη αναφορά στις πρώτες "απαισιόδοξες" δυτικές θεωρήσεις, που πρόκριναν ως "λύση" μια "ευμενή" αποικιοκρατία.



ΔΕΙΤΕ

Τα Τέσσερα Φτερά
(The four feathers) του Σεχάρ Καπούρ (2002). Η όγδοη κατά σειρά κινηματογραφική μεταφορά του κλασικού αποικιακού μυθιστορήματος για την κατάκτηση του Σουδάν -με υπαινιγμούς που (τουλάχιστον) θυμίζουν τον πρόσφατο πόλεμο στο Αφγανιστάν.

Ινδοκίνα (Indochine) του Ρεζί Βαρνιέ (1991). Νοσταλγία για τη "χρυσή εποχή" της γαλλικής αποικιοκρατίας, έντονα δυσφημιστική για τα πρώτα βήματα των αντιαποικιακών κινημάτων της περιοχής. 

Αποκάλυψη Τώρα - Redux (Apocalypse Now - Redux) του Φράνσις Φορντ Κόπολα (1999). Η σκηνοθετική αναθεώρηση της πολυβραβευμένης ταινίας για τον πόλεμο του Βιετνάμ, περιλαμβάνει -μεταξύ άλλων- και μια ρητή συνηγορία υπέρ της ευρωπαϊκής αποικιακής κληρονομιάς, σε αντιδιαστολή προς τις "άνευρες" και "ημιτελείς" αμερικανικές επεμβάσεις στον Τρίτο Κόσμο.



(Ελευθεροτυπία, 5/1/2003)

 

www.iospress.gr                                  ΠΙΣΩ ΣΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ