ΔΙΚΟΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΣΕΞΙΣΜΟΣ

 

Γαλάζια και ροζ έδρανα



ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ

 

1. / 2.   



«Μία γυναίκα, χίλιες λέξεις»

Την αμήχανη προσπάθειά τους να ανταποκριθούν στις αντιφατικές προδιαγραφές των νέων καιρών για το φύλο τους προδίδουν πολλά από τα προεκλογικά φυλλάδια των γυναικών υποψηφίων, κυρίως εκείνων που ζητούσαν πρώτη φορά την ψήφο μας: φωτογραφίες που πάλευαν να τις φέρουν στα μέτρα του επιθυμητού (νέα και ωραία, σχεδόν απαραιτήτως ξανθιά), βιογραφικά σημειώματα που αγωνίζονταν να συνδυάσουν την επαγγελματική καταξίωση με την απόλυτη αφοσίωση στην οικογένεια, συνθήματα που υπογράμμιζαν τις «γυναικείες» αρετές τους. 

Είναι αλήθεια ότι και οι άνδρες υποψήφιοι δεν παραγνωρίζουν πλέον τη σημασία του βαμμένου μαλλιού ή του μακιγιάζ (το συνήθισαν εξάλλου από τις τηλεοπτικές τους εμφανίσεις). Και, απ' ό,τι φάνηκε, διόλου δεν αδιαφορούν για τα θαύματα που μπορεί να πετύχει η ηλεκτρονική επεξεργασία μιας φωτογραφίας. Η επικράτηση της αισθητικής του λάιφ στάιλ αφορά τους πάντες. Μόνο που οι γυναίκες έχουν πιο δύσκολο στόχο: για να ψηφιστούν, οφείλουν να πείσουν ότι στην πολιτική -μια δουλειά που παραμένει «ανδρική»- εκείνες θα διατηρήσουν τα «γυναικεία» χαρακτηριστικά τους. 

*«Σε αυτές τις εκλογές κατεβαίνω με χαμόγελο» ήταν, για παράδειγμα, το σύνθημα της Κατερίνας Διαμαντοπούλου (Α' Αθηνών, ΠΑΣΟΚ), ένα μήνυμα που μάλλον δύσκολα θα προτεινόταν από άνδρα υποψήφιο. 

*«Μία Γυναίκα χίλιες λέξεις» αντέτεινε από την πλευρά της η Κωνσταντίνα Μπέη (Α' Αθηνών, ΠΑΣΟΚ). Και είναι βέβαιο ότι δεν έχει νόημα να αναρωτηθούμε πόσες λέξεις χρειάζονται για να μετρηθεί ένας Ανδρας. 

*Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκαν πολλές υποψήφιες των δύο μεγάλων κομμάτων. «Για να φέρουμε στην επιφάνεια ό,τι πιο καλό έχουμε μέσα μας» ήταν ο λόγος που ζητούσε την ψήφο των συμπολιτών της η Κατερίνα Κατσαμπέ-Μαρνέρη (Α' Αθηνών, Ν.Δ.). 

Και σημείωνε: «Στη Βουλή έχουν θέση άνθρωποι με εμπειρία και γνώση των καθημερινών προβλημάτων της ζωής μας -και προπαντός έχουν θέση οι απλές ανθρώπινες σχέσεις. Σχέσεις που δεν στηρίζονται στον πειρασμό της πολιτικής συναλλαγής ή στην άμετρη φιλοδοξία της ατομικής ανάδειξης, αλλά στην αγάπη για το συνάνθρωπο και στη διάθεση για προσφορά». 

Καθημερινά προβλήματα, απλές ανθρώπινες σχέσεις, προσφορά, αγάπη: οι λέξεις-κλειδιά που νομιμοποιούν την αποδοχή των γυναικών στο δημόσιο χώρο παρουσιάζουν εξαιρετική ανθεκτικότητα στο χρόνο.

*Ας ακούσουμε και τη Μαρία Σταμούλη (Β' Αθηνών, Ν.Δ.). Είναι σαν να ακούμε τη μεγάλη πλειονότητα των γυναικών που πασχίζουν για μια θέση στα βουλευτικά έδρανα: «Εμείς οι γυναίκες, οι δημιουργοί της ίδιας της ζωής, νοιαζόμαστε περισσότερο για την ποιότητα της ζωής, για το αύριο που μας περιμένει. Και είναι αυτό που πρέπει να διασφαλίσουμε». 

Για να πετύχουν ως πολιτικοί, οι γυναίκες οφείλουν ακόμη να πείσουν ότι είναι άξιες, κάτι που θεωρείται περιττό για τους αρσενικούς συνυποψήφιούς τους. Ετσι, μερικές φροντίζουν να το υπογραμμίσουν στο φυλλάδιό τους: 

*«Η Κατερίνα Παπακώστα έχει αποδείξει ότι αξίζει να συμμετέχει ενεργά στη μεγάλη προσπάθεια για την αναγέννηση της πατρίδας μας» (Κατερίνα Παπακώστα, Β' Αθηνών, Ν.Δ.). 

*Αλλες πάλι, έχοντας λες εσωτερικεύσει το λόγο περί της υποτιθέμενης κατωτερότητάς τους, μιλούν σε τρίτο πρόσωπο για τη χρησιμότητα των γυναικών στην πολιτική: «Γιατί περισσότερες γυναίκες στη Βουλή;», διαβάζουμε στο φυλλάδιο της Αθηνάς Δρέττα (Β' Αθηνών, ΠΑΣΟΚ, παλαιότερα μέλος της Κ.Ε. του Συνασπισμού). Ιδού και η απάντηση: «Γιατί το αξίζουν και το δικαιούνται, γιατί στηρίζουν όλο και περισσότερο την οικονομία με τη δουλειά τους, γιατί διευρύνουν τον ορίζοντα της κοινωνίας μας με τη διάθεσή τους να μάθουν, γιατί μεγαλώνουν τα παιδιά μας, γιατί χρειαζόμαστε τη λογική και την ευαισθησία τους».

Μικρότερα είναι ασφαλώς τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες που έχουν ήδη διακριθεί στην πολιτική: έχοντας να παρουσιάσουν κάποιο έργο, αισθάνονται λιγότερο υποχρεωμένες να υποσχεθούν ότι θα παραμείνουν και μετά την εκλογή τους γυναίκες. 

Αρκετές, ωστόσο, δεν παραλείπουν να τονίσουν και τη «γυναικεία» πλευρά τους. 

*Τρεις λέξεις διάλεξε για το δικό της μήνυμα η Μιλένα Αποστολάκη (Β' Αθηνών, ΠΑΣΟΚ). Κάθε μία από τις λέξεις αυτές αποτελεί τον τίτλο μιας από τις τρεις σελίδες του προεκλογικού της τρίπτυχου: Νέα, Γυναίκα, με Αποψη. Η λέξη «Νέα» συνοδεύεται από φωτογραφία που εμφανίζει νέους και νέες να περιστοιχίζουν την ίδια και τον Γιώργο Παπανδρέου. 

Η λέξη «Γυναίκα» εικονογραφείται με φωτογραφία της που αναδεικνύει την προχωρημένη της εγκυμοσύνη. Δύο ακόμη φωτογραφίες της υποψήφιας κοσμούν τη λέξη «Αποψη»: να χαιρετά τον Κώστα Σημίτη και να μιλά σε συνέδριο του «Εκόνομιστ».


Συμπέρασμα: άλλες λίγο, άλλες πολύ, οι υποψήφιες φρόντισαν κι αυτή τη φορά να υπογραμμίσουν τη «θηλυκή» τους πλευρά, υποστηρίζοντας άλλοτε ρητά άλλοτε υπόρρητα ότι στην πολιτική οι γυναίκες έχουν έναν «ιδιαίτερο», συμπληρωματικό, ρόλο. 

*Χαρακτηριστική εξαίρεση η Αναστασία (Νατάσα) Αθήνη (Β' Αθηνών, ΛΑ.Ο.Σ.), η οποία προτίμησε μια πιο «επιθετική» αυτοπαρουσίαση: «Χαστούκι στο Σύστημα!» είναι το κεντρικό της σύνθημα, ενώ η ίδια αυτοαποκαλείται «Γυναίκα - Παλικάρι», θυμίζοντας στους ψηφοφόρους τη στιγμή που την έκανε «διάσημη». «Γεια στο χέρι σου, Νατάσα», διαβάζουμε κάτω από τη φωτογραφία της την ώρα που χαστουκίζει τη Δήμητρα Παπανδρέου. «Και ο Κολοκοτρώνης, αν ζούσε, θα της έσφιγγε το χέρι...». 

Πολιτευόμενη με ένα κόμμα που δεν έχει αποκρύψει τη λατρεία του στις αξίες του «ανδρισμού», η Α. Αθήνη υιοθετεί μια άκρως πολεμική γλώσσα, αυτήν ακριβώς που προσπάθησαν να αποφύγουν οι συνυποψήφιές της των άλλων κομμάτων. Βέβαια κι αυτή, στις εσωτερικές σελίδες του φυλλαδίου της έχει προνοήσει να περιλάβει οικογενειακές φωτογραφίες: με το γιο της φαντάρο και με την κόρη της να χορεύουν ελληνικούς χορούς...



Πατριαρχίας το ανάγνωσμα

Μία γυναίκα υπουργός και μία αναπληρώτρια υπουργός: ιδού τα αποτελέσματα της «επανάστασης», για την οποία ο σημερινός πρωθυπουργός δήλωνε προεκλογικά στις γυναίκες του κόμματός του ότι αισθάνεται «πολύ υπερήφανος». Ας μην τον αδικήσουμε. Αναφερόταν στις υποψήφιες που περιέλαβε στα ψηφοδέλτια της Ν.Δ. Εχουμε λοιπόν και λέμε: στις εκλογές του 2000, το ποσοστό των γυναικών υποψηφίων του κυβερνώντος σήμερα κόμματος έφτανε το 10% του συνόλου των υποψηφιοτήτων. Στις φετινές εκλογές, το ποσοστό αυτό ανέβηκε στο 13,6%. Είναι να μη νιώθει περήφανος ο κύριος Καραμανλής; 

Είναι πια βέβαιο ότι ο δικομματισμός δεν τα πάει καλά με τις γυναίκες, προφανώς όχι όταν ζητά την ψήφο τους, αλλά όταν έρχεται η ώρα να τις αναδείξει σε θέσεις ευθύνης. Υπενθυμίζουμε: στις εκλογές του 2000, με το ΠΑΣΟΚ εξελέγησαν 13 γυναίκες (ποσοστό 8,23%, από αυτές τέσσερις έχασαν την έδρα τους στο εκλογοδικείο) και με τη Ν.Δ. 10 (ποσοστό 8%). Στο προεδρείο της Βουλής αναδείχθηκε αρχικά μόνο μία (η Αννα Ψαρούδα-Μπενάκη, δ' αντιπρόεδρος), ενώ στην κυβέρνηση συμμετείχαν μόνο μία υπουργός (Βάσω Παπανδρέου) και τρεις υφυπουργοί (Ελισάβετ Παπαζώη, Μιλένα Αποστολάκη, Χριστίνα Σπυράκη). Το σύνολο της κυβέρνησης αποτελούσαν τότε 43 άτομα, γεγονός που ανέβαζε το ποσοστό των γυναικών στο 9,3%, ποσοστό το οποίο μειώθηκε αργότερα στο 8,16%, καθώς ο αριθμός των γυναικών παρέμεινε ο ίδιος (Β. Παπανδρέου και τρεις πάλι υφυπουργοί: Ροδούλα Ζήση, Ελένη Κούρκουλα, Ελπίδα Τσουρή-Παπαλιού), ενώ η κυβέρνηση αυξήθηκε κατά έξι άτομα. 

Εξαιρετικά ασύμμετρη η εκπροσώπηση των δύο φύλων στη Βουλή, καθρεφτίζεται με τον σαφέστερο τρόπο στις ακραία ανδροκρατούμενες κυβερνήσεις, εκεί δηλαδή όπου η πολιτική βούληση έχει θεωρητικά τη δυνατότητα να σχετικοποιήσει αγκυλώσεις και αρχαϊκότητες που επηρεάζουν τη στάση του εκλογικού σώματος. Αλλά η ένταξη των γυναικών σε όλες τις βαθμίδες του πολιτικού συστήματος αποδεικνύεται εξωφρενικά αργόσυρτη στην Ελλάδα, γεγονός που συνήθως διασκεδάζεται με τους πανηγυρισμούς που συνοδεύουν κάθε φορά και την ελάχιστη έστω αύξηση του αριθμού των γυναικών που κερδίζουν βουλευτική έδρα. 

Είναι προφανές ότι το ποσοστό των βουλευτών γένους θηλυκού (39 εκλέχθηκαν τελικά φέτος) έχει σήμερα βελτιωθεί, αν το συγκρίνουμε με το 2,6% (7 έδρες) των γυναικών της πρώτης μεταδικτατορικής Βουλής του 1974. Παραμένει, ωστόσο, πολύ χαμηλό αν συγκριθεί με τα αντίστοιχα ποσοστά των ευρωπαϊκών -και όχι μόνο- χωρών, αλλά και αν συσχετιστεί με όσα ακούγονται προεκλογικά από τα δύο μεγάλα κόμματα για τις γυναίκες. Η μετεκλογική πραγματικότητα προσγειώνει, όπως συνέβη και τώρα, ανώμαλα τις γυναίκες - ψηφοφόρους και πολιτικούς: οι ευαίσθητες ισορροπίες που τηρούνται κατά τη συγκρότηση μιας νεοεκλεγμένης κυβέρνησης δεν αφήνουν και πολλά περιθώρια για τις γυναίκες, οι οποίες την κρίσιμη στιγμή εμφανίζονται με περιορισμένα ερείσματα. 

Χρειάστηκε να περάσουν είκοσι πέντε ολόκληρα χρόνια από τότε που αναδείχθηκε η πρώτη γυναίκα υπουργός (Λίνα Τσαλδάρη, 1956) για να δοθεί πάλι υπουργείο σε γυναίκα (Μελίνα Μερκούρη, 1981). Τα πράγματα δεν έμελλε να αλλάξουν και πολύ στη συνέχεια: δέκα μόλις γυναίκες χρημάτισαν υπουργοί και (οι περισσότερες) υφυπουργοί ώς το τέλος της δεύτερης μεταπολιτευτικής δεκαετίας. Ολες μάλιστα, εκτός από τη Βάσω Παπανδρέου, ανέλαβαν τομείς που θεωρείται ότι προσιδιάζουν στις αρμοδιότητες του γυναικείου φύλου.

Ως γνωστόν, η «οικουμενική» κυβέρνηση του 1989 απαξίωσε να περιλάβει γυναίκες. Στις κυβερνήσεις Μητσοτάκη συμμετείχαν έξι συνολικά γυναίκες (τρεις υπουργοί, τρεις υφυπουργοί), ενώ κατά τη δεύτερη περίοδο της διακυβέρνησης Παπανδρέου μία γυναίκα ανέλαβε υπουργείο και τρεις θέση υφυπουργού. Στην πρώτη κυβέρνηση Σημίτη (Ιανουάριος 1996) συμμετείχαν δύο γυναίκες (μία υπουργός και μία υφυπουργός) σε σύνολο 40 μελών, ενώ μετά τις εκλογές του Σεπτεμβρίου του 1996 προστέθηκε μία ακόμη υφυπουργός. 

(Τα στοιχεία προέρχονται από το «Παράρτημα» της μελέτης της Μάρως Παντελίδου Μαλούτα, «Το φύλο της δημοκρατίας. Ιδιότητα του πολίτη και έμφυλα υποκείμενα», Αθήνα 2002, σ. 211-229 και από την ιστοσελίδα του Κέντρου Ερευνών για Θέματα Ισότητας http://www.kethi.gr.)



ΔΙΑΒΑΣΤΕ

Μάρω Παντελίδου Μαλούτα
«Το φύλο της δημοκρατίας. Ιδιότητα του πολίτη και έμφυλα υποκείμενα»
(Εκδόσεις «Σαββάλας», Αθήνα 2002)
Η συγγραφέας δείχνει τους λόγους για τους οποίους το φύλο της δημοκρατίας είναι ανδρικό και υποστηρίζει ότι με το υπάρχον σύστημα σχέσεων των φύλων η «ουσιαστική» δημοκρατία είναι αδύνατη. Αντλώντας στοιχεία από την ελληνική περίπτωση, εξηγεί πώς οι πολιτικές που δεν αμφισβητούν τη διχοτομία άνδρες/γυναίκες εμπεδώνουν τον ανδρικό χαρακτήρα της δημοκρατίας.
Σε «Παράρτημα», αναλυτικά στοιχεία για τη συμμετοχή γυναικών στα κέντρα λήψης πολιτικών αποφάσεων από την εποχή της θέσπισης της γυναικείας ψήφου έως σήμερα.


ΕΠΙΣΚΕΦΘΕΙΤΕ

http://www.isotita.gr
Η ιστοσελίδα της Γενικής Γραμματείας Ισότητας. Στοιχεία για τη συμμετοχή των γυναικών στα ψηφοδέλτια των κομμάτων κατά τις πρόσφατες εκλογές. Ακόμη: μελέτη με τίτλο «Νομαρχιακές και δημοτικές εκλογές 1998-2002», η οποία εκπονήθηκε με πρωτοβουλία της Γραμματείας Ισότητας και συγκρίνει τα δεδομένα δύο διαδοχικών εκλογικών αναμετρήσεων προκειμένου να διαπιστώσει ενδεχόμενες αλλαγές που οφείλονται στην εισαγωγή του συστήματος των ποσοστώσεων (Ν. 2910/01).

http://www.kethi.gr
Η ελληνική συνιστώσα της ευρωπαϊκής καμπάνιας με τίτλο «Ιση συμμετοχή στα κέντρα λήψης αποφάσεων. Γυναίκες στην καρδιά της Ευρώπης», την υλοποίηση της οποίας ανέλαβε το Κέντρο Ερευνών για Θέματα Ισότητας (ΚΕΘΙ). Κεντρικός στόχος της καμπάνιας η στήριξη των γυναικείων υποψηφιοτήτων στις εθνικές και ευρωπαϊκές εκλογές. 
Ακόμη, μελέτη της Ευτυχίας Τεπέρογλου και της Μαρίας Ψαρά με τίτλο «Γυναίκες και πολιτική»: συλλογή, καταγραφή και ανάλυση των ελληνικών μελετών και εμπειρικών ερευνών με θέμα τη σχέση των γυναικών με την πολιτική.

(Ελευθεροτυπία, 28/3/2004)

 

www.iospress.gr                                                                                    ΠΙΣΩ ΣΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ