ΤΑ ΠΟΛΛΑ ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΠΡΟΣΩΠΑ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟΥ

 

Οι γυναίκες του Τρίτου Ράιχ
 


ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ

 

1. / 2.   


 

Το φύλο του ναζισμού

Αν και η ναζιστική προπαγάνδα αναφερόταν συστηματικά με έναν γενικευτικό τρόπο στη «γυναίκα», είναι προφανές ότι τα βιώματα των γυναικών στο ναζιστικό καθεστώς παρουσίαζαν μεγάλη ποικιλία. Ούτως ή άλλως, οι Γερμανίδες της εποχής της ανόδου του ναζισμού δεν αποτελούσαν μια ομοιογενή ομάδα, αλλά διαιρούνταν σε δεκάδες υποκατηγορίες ανάλογα με την κοινωνική τους θέση, τη θρησκευτική τους ταυτότητα, την οικογενειακή τους κατάσταση, τις πολιτικές τους πεποιθήσεις κ.ο.κ. Ετσι, η κατάταξη του συνόλου των Γερμανίδων της περιόδου στην κατηγορία των «θυμάτων» ή των «θυτών» του ναζισμού, η οποία χαρακτήρισε την αρχική φάση της σχετικής συζήτησης, θεωρείται πλέον ανεπαρκής, ανίκανη να προωθήσει την κατανόηση της πολύπλοκης πραγματικότητας που έζησαν οι γυναίκες την εποχή του ναζισμού.

Στο κλίμα αυτό, πρόσφατες μελέτες προσπαθούν να φωτίσουν τα κίνητρα που οδήγησαν κάποιες γυναίκες να υποστηρίξουν ή να αντιταχθούν στο ναζισμό, ενώ κάποιες άλλες -και δεν ήταν λίγες- να τοποθετηθούν στην «γκρίζα ζώνη» μεταξύ των δύο αυτών «καθαρών» στάσεων. Παρόλο πάντως που η διαίρεση των γυναικών σε «οπαδούς» και «αντιπάλους» του ναζιστικού καθεστώτος θεωρείται πλέον απλουστευτική, ιδιαίτερη σημασία έχει δοθεί τα τελευταία χρόνια στην «αποκάλυψη» της αποσιωπημένης ιστορίας των γυναικών εκείνων που συνέβαλαν ενεργητικά στην εγκαθίδρυση και εδραίωση του ναζιστικού κράτους.

Στην ευρύτερη αυτή κατηγορία τοποθετούνται μεταξύ άλλων οι γυναίκες θεωρητικοί του αντισημιτισμού που εξέδιδαν το ρατσιστικό έντυπο «Η γερμανίδα αγωνίστρια», το οποίο, ως υπερβολικά «ανεξάρτητο», απαγορεύτηκε από τον Χίτλερ στα 1937. Ακόμη, στις συνεργούς του καθεστώτος συγκαταλέγονται οι γυναίκες που, λόγω της επαγγελματικής τους ιδιότητας, στήριξαν τις ρατσιστικές πολιτικές του ναζισμού στον τομέα της υγείας και της κοινωνικής πρόνοιας. Πρόκειται για τις γυναίκες που ανέλαβαν να συγκεντρώσουν στοιχεία σχετικά με το ποιες ομάδες του πληθυσμού ήταν «πολύτιμες από άποψη φυλετική» και ως εκ τούτου δικαιούνταν να υποστηριχθούν από το κράτος, ενώ ετοίμασαν και τους καταλόγους με τα «κατώτερα από βιολογική άποψη» στοιχεία, τα οποία έπρεπε να στερηθούν το δικαίωμα στην αναπαραγωγή και ως εκ τούτου επιλέγονταν για υποχρεωτική στείρωση. Εξίσου πειθήνιες προς τις επιταγές του καθεστώτος αποδείχθηκαν και οι νοσοκόμες που εργάζονταν στις κλινικές όπου πραγματοποιήθηκε η συστηματική θανάτωση των ψυχικά νοσούντων: η δολοφονία των αρρώστων (με δηλητηριώδη ένεση ή από ασιτία) ανήκε στα καθήκοντα του νοσηλευτικού προσωπικού. Την ίδια στάση επέδειξαν και υπάλληλοι, όταν κλήθηκαν να καταρτίσουν καταλόγους με τους Εβραίους πελάτες των οργανισμών κοινής ωφελείας στους οποίους εργάζονταν.

Ακόμη και τα Ες-Ες πρόσφεραν στις γυναίκες κάποιες δυνατότητες επαγγελματικής απασχόλησης. Στα 1938 τοποθετήθηκαν για πρώτη φορά γυναίκες φύλακες στο γυναικείο στρατόπεδο Λίχτενμπουργκ. Στη συνέχεια, και καθώς ο αριθμός των κρατούμενων γυναικών αυξανόταν, οι γυναίκες δεσμοφύλακες αναλάμβαναν την εσωτερική επιτήρηση των εγκλείστων, ενώ η παρακολούθησή τους στους εξωτερικούς χώρους παρέμεινε στην ευθύνη των ανδρών των Ες-Ες. Για την εκπαίδευση των γυναικών φυλάκων είχε επιλεγεί το γυναικείο στρατόπεδο Ράβενσμπρικ, ενώ γυναίκες τοποθετούνταν και σε στρατόπεδα όπου πραγματοποιούνταν μαζικές θανατώσεις κρατουμένων, όπως το Αουσβιτς-Μπίρκεναου. Συνολικά, οι γυναίκες αυτοί υπάλληλοι των Ες-Ες ανέρχονταν στο 10% του συνολικού αριθμού των δεσμοφυλάκων.

Εκτός αυτού, «επίλεκτες» γυναίκες είχαν τη δυνατότητα να θέσουν υποψηφιότητα για τακτικά μέλη των Ες-Ες. Στα 1942 δημιουργήθηκε το γυναικείο σώμα των Ες-Ες, ενώ σε ειδική σχολή εκπαιδευόταν η θηλυκή ναζιστική ελίτ ως ασυρματίστριες, μηχανικοί κ.λπ. Προς το τέλος του πολέμου, το γυναικείο σώμα των Ες-Ες περιλάμβανε 10.000 γυναίκες.
 


ΔΙΑΒΑΣΤΕ

Gisela Bock
«Zwangssterilisation im Nationalsozialismus. Studien zur Rassenpolitik und Frauenpolitik»

(Εκδόσεις Opladen, 1986)
Η υποχρεωτική στείρωση την εποχή του εθνικοσοσιαλισμού ως προάγγελος της γενοκτονίας. Η μητρότητα στο στόχαστρο του ναζιστικού καθεστώτος.

Claudia Koonz
«Mothers in the Fatherland: Women, the Family and Nazi Politics»

(St. Martin's Press, Νέα Υόρκη 1986)
Η ευρεία αποδοχή της ναζιστικής πολιτικής για τη μητρότητα.

R. Bridenthal, A. Grossman, M. Kaplan
«When Biology Became Destiny. Women in Weimar and Nazi Germany»

(Monthly Review Press, Νέα Υόρκη 1984)
Συλλογικός τόμος με θέμα τη ναζιστική γυναικεία πολιτική και την ποικιλία των γυναικείων εμπειριών της περιόδου. Σύγκριση με όσα προηγήθηκαν της ανόδου του Χίτλερ στην εξουσία.

Vandana Joshi
«Verhaltungsmuster von Frauen im NS Alltag (1933-1945): am Beispiel Denunziantinnen»

(Διδακτορική διατριβή, Τεχνικό Πανεπιστήμιο Βερολίνου 2002)
Διερεύνηση των κινήτρων που οδήγησαν πολλές γυναίκες να λειτουργήσουν ως καταδότριες την εποχή του ναζισμού.

Hsu-Ming Teo
«The Continuum of Sexual Violence in Occupied Germany, 1945-1949»

(Women's History Review, 5/2, 1996, σ. 191-218)
Η σεξουαλική βία που υπέστησαν οι Γερμανίδες από τα συμμαχικά στρατεύματα κατοχής.



ΔΕΙΤΕ

«Γερμανία, χλωμή μητέρα» της Helma Sanders-Brahms (1980).
Η διαδρομή μιας «κοινής» Γερμανίδας την εποχή του πολέμου ως μεταφορά για τη σύγχρονη ιστορία της χώρας της.

 

 

(Ελευθεροτυπία, 27/3/2005)

 

www.iospress.gr                                                                                    ΠΙΣΩ ΣΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ